ఏతన్మే సంశయం బ్రహ్మఞ్ఛేత్తుమర్హసి సామ్ప్రతమ్ । సర్వజ్ఞస్త్వం మునిశ్రేష్ఠ బ్రూహి వృత్తాన్తమద్భుతమ్
బ్రహ్మదేవా! నా ఈ సందేహాన్ని మీరు ఇప్పుడే తీర్చాలి. మీరు అన్నీ తెలిసినవారు, మునులలో శ్రేష్ఠులు. ఆ అద్భుతమైన కథను చెప్పండి.
వ్యాస ఉవాచ శృణు రాజన్ ప్రవక్ష్యామి సన్దేహస్యాస్య నిర్ణయమ్ । యథా శ్రుతం మయా పూర్వం నారదాన్మునిసత్తమాత్
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: రాజా! నేను నీ సందేహానికి సమాధానం చెబుతాను. ఈ కథను నేను మునులలో శ్రేష్ఠుడైన నారదుని నుండి ముందే విన్నాను.
బ్రహ్మణో మానసః పుత్రో నారదో నామ తాపసః । సర్వజ్ఞః సర్వగః శాన్తః సర్వలోకప్రియః కవిః
బ్రహ్మదేవుని మనస్సులో పుట్టిన కుమారుడు నారదుడు. అతడు తపస్వి, అన్నీ తెలిసినవాడు, ఎక్కడికైనా వెళ్ళగలవాడు, శాంతస్వభావుడు, అందరికీ ప్రియమైనవాడు, కవివిశారదుడు.
స చైకదా మునిశ్రేష్ఠో విచరన్పృథివీమిమామ్ । వాదయన్మహతీం వీణాం స్వరతానసమన్వితామ్
ఒకసారి ఆ మునిశ్రేష్ఠుడు, ఈ భూమిపై సంచరిస్తూ, మధురమైన స్వరాలతో గొప్ప వీణ వాయిస్తూ తిరిగాడు.
బృహద్రథన్తరాదీనాం సామ్నాం భేదాననేకశః । గాయన్గాయత్రమమృతం సమ్ప్రాప్తోఽథ మమాశ్రమమ్
బృహద్, రథంతరాది సామవేద గీతాలను అనేక విధాలుగా ఆలపిస్తూ, ఆ మధురగానం చేస్తూ నా ఆశ్రమానికి వచ్చాడు.
శమ్యాప్రాసం మహాతీర్థం సరస్వత్యాః సుపావనమ్ । నివాసం మునిముఖ్యానాం శర్మదం జ్ఞానదం తథా
శమ్యాప్రాసం అనే పవిత్రతీర్థానికి, సరస్వతీ నదిపై ఉన్న అత్యంత పవిత్రమైన స్థలానికి, మునుల నివాసానికి, ఆనందాన్ని, జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించే ప్రదేశానికి వచ్చాడు.
తమాగతమహం ప్రేక్ష్య బ్రహ్మపుత్రం మహాద్యుతిమ్ । అభ్యుత్థానాదికం సర్వం కృతవానర్చనాదికమ్
బ్రహ్మదేవుని కుమారుడైన ఆ ప్రకాశవంతుడిని వచ్చినప్పుడు చూసి, నేను అన్ని ఆతిథ్యకార్యాలు, పూజాదికాలు చేశాను.
అర్ఘ్యపాద్యవిధిం కృత్వా తస్యాసనస్థితస్య చ । ఉపవిష్టః సమీపేఽహం మునేరమితతేజసః
అతడికి పాద్యార్ఘ్యాదులు సమర్పించి, ఆసనంలో కూర్చోబెట్టి, ఆ అపారతేజస్సుతో ఉన్న మునికి పక్కన నేనూ కూర్చున్నాను.
దృష్ట్వా విశ్రమిణం శాన్తం నారదం జ్ఞానపారదమ్ । తమపృచ్ఛమహం రాజన్ యత్పృష్టోఽహం త్వయాధునా
ఓ రాజా! విశ్రాంతిగా, ప్రశాంతంగా ఉన్న జ్ఞానంలో నిపుణుడైన నారదునిని చూసి, నువ్వు ఇప్పుడే నన్ను అడిగిన విషయాన్ని నేనూ అతనిని అడిగాను.
అసారేఽస్మింస్తు సంసారే ప్రాణినాం కిం సుఖం మునే । న పశ్యామి వినిశ్చిత్య కదాచిత్కుత్రచిత్క్వచిత్
ఓ మునీంద్రా! ఈ అశాశ్వతమైన లోకంలో జీవులకు ఎక్కడైనా నిజమైన ఆనందం ఉందా? నేను ఎంత ఆలోచించినా, ఎప్పుడూ, ఎక్కడా, అలాంటి సుఖం కనిపించలేదు.
ద్వీపే జాతో జనన్యాహం సంత్యక్తస్తత్క్షణాదపి । అనాశ్రయో వనే వృద్ధిం ప్రాప్తః కర్మానుసారతః
ఒక ద్వీపంలో పుట్టిన వెంటనే నా తల్లి నన్ను వదిలేసింది. ఆశ్రయం లేకుండా అడవిలో, నా గత కర్మ ఫలితంగా పెరిగాను.
తపస్తప్తం మయా చోగ్రం పర్వతే బహువార్షికమ్ । పుత్రకామేన దేవర్షే శఙ్కరః సముపాసితః
ఓ దేవర్షీ! కొడుకు కోరికతో నేను కొండపై ఎన్నో సంవత్సరాలు కఠిన తపస్సు చేశాను. శంకరుని భక్తిగా ఆరాధించాను.
తతో మయా శుకః ప్రాప్తః పుత్రో జ్ఞానవతాం వరః । పాఠితస్తు మయా సమ్యగ్వేదానాం సార ఆదితః
ఆ తరువాత నాకు శుకుడు అనే కొడుకు కలిగాడు. అతడు జ్ఞానంలో అగ్రగణ్యుడు. నేను వేదాల సారాన్ని మొదటి నుంచే అతనికి బోధించాను.
స త్యక్త్వా మాం గతః క్వాపి రుదన్తం విరహాతురమ్ । లోకాల్లోకాన్తరం సాధో వచనాత్తవ బోధితః
ఆ శుకుడు నన్ను వదిలేసి ఎక్కడికో వెళ్లిపోయాడు. నేను వियोग బాధతో ఏడుస్తూ ఉండగా, నీ మాటల వల్ల అతడు లోకాల నుంచి లోకాలకు తిరిగాడు.
తతోఽహం పుత్రసన్తప్తస్త్యక్త్వా మేరుం మహాగిరిమ్ । మాతరం మనసా కృత్వా సమ్ప్రాప్తః కురుజాఙ్గలమ్
తర్వాత కొడుకు వियोग దుఃఖంతో మేఱు మహాగిరిని వదిలి, తల్లిని మనసులో ఉంచుకుని, కురుజాంగల ప్రాంతానికి వచ్చాను.
పుత్రస్నేహాదతితరాం కృశాఙ్గః శోకసంయుతః । జానన్మిథ్యేతి సంసారం మాయాపాశనియన్త్రితః
కొడుకుపై మితిమీరిన మమకారంతో నా శరీరం బలహీనమై, మనస్సు దుఃఖంతో నిండిపోయింది. ఈ లోకం మాయా బంధంతో నడుస్తుందని తెలిసినా, దాని పాశంలోనే చిక్కుకున్నాను.
తతో రాజ్ఞా వృతాం జ్ఞాత్వా మాతరం వాసవీం శుభామ్ । స్థితోఽత్రైవాశ్రమం కృత్వా సరస్వత్యాస్తటే శుభే
తర్వాత రాజు వాసవీ అనే నా తల్లిని ఎన్నుకున్నాడని తెలుసుకుని, నేను ఇక్కడే సరస్వతీ నది తీరంలో ఆశ్రమాన్ని ఏర్పాటు చేసి నివసించాను.
శన్తనుః స్వర్గతిం ప్రాప్తో విధురా జననీ స్థితా । పుత్రద్వయయుతా సాధ్వీ భీష్మేణ ప్రతిపాలితా
శాంతను స్వర్గానికి వెళ్లిపోయాడు. తల్లి విధురా ఇద్దరు కుమారులతో ఉండిపోయింది. ఆ సతీమణిని భీష్ముడు రక్షించాడు.
చిత్రాఙ్గదః కృతో రాజా గఙ్గాపుత్రేణ ధీమతా । కాలేన సోఽపి మే భ్రాతా మృతః కామసమద్యుతిః
గంగాపుత్రుడైన భీష్ముడు చిత్రాంగదుడిని రాజుగా నియమించాడు. కాలక్రమంలో ఆ నా అన్నయ్య కూడా, ఉత్సాహంతో, కీర్తితో నిండినవాడై, మరణించాడు.
తతః సత్యవతీ మాతా నిమగ్నా శోకసాగరే । చిత్రాఙ్గదం మృతం పుత్రం రురోద భృశమాతురా
తర్వాత తల్లి సత్యవతీ తీవ్రమైన శోకసాగరంలో మునిగిపోయింది. మరణించిన కుమారుడు చిత్రాంగదుని కోసం ఆమె బాగా విలపించింది.
సమ్ప్రాప్తోఽహం మహాభాగ జ్ఞాత్వా తాం దుఃఖితాం సతీమ్ । ఆశ్వాసితా మయాత్యర్థం భీష్మేణ చ మహాత్మనా
ఓ మహాభాగ! ఆమె దుఃఖంతో ఉన్న సతీమణిని తెలుసుకుని, నేను కూడా అక్కడికి వచ్చాను. నేను, మహాత్ముడైన భీష్ముడు కలిసి ఆమెను ఎంతో ఆదురంగా ఓదార్చాము.
విచిత్రవీర్యస్త్వపరో వీర్యవాన్పృథివీపతిః । కృతో భీష్మేణ భ్రాతా వై స్త్రీరాజ్యవిముఖేన హ
వీర్యవంతుడైన వికిత్రవీర్యుడు, భూమిని పాలించే రాజు, భీష్ముడు స్త్రీ రాజ్యాన్ని ఇష్టపడక అతన్ని రాజుగా నియమించాడు.
కాశిరాజసుతే రమ్యే విజిత్య పృథివీపతీన్ । భీష్మేణానీయ స్వబలాత్కన్యకే ద్వే సమర్పితే
భీష్ముడు భూమి మీద ఉన్న రాజులను జయించి, కాశిరాజు యొక్క అందమైన ఇద్దరు కుమార్తెలను బలవంతంగా తీసుకొచ్చి, వికిత్రవీర్యుడికి ఇచ్చాడు.
సత్యవత్యై శుభే కాలే వివాహః పరికల్పితః । భ్రాతుర్విచిత్రవీర్యస్య తదాహం సుఖితోఽభవమ్
శుభమైన సమయాన సత్యవతికి పెళ్లి ఏర్పాటైంది. నా అన్నయ్య వికిత్రవీర్యునికి వివాహం జరిపించగా, నేను ఎంతో ఆనందపడ్డాను.
పునః సోఽపి మృతో భ్రాతా యక్ష్మణా పీడితో భృశమ్ । అనపత్యో యువా ధన్వీ మాతా మే దుఃఖితాభవత్
తర్వాత నా అన్నయ్య యవ్వనంలో, సంతానం లేకుండా, విలువేత్తగా ఉండగా, క్షయవ్యాధితో బాధపడి మరణించాడు. నా తల్లి తీవ్రంగా దుఃఖించింది.
కాశిరాజసుతే ద్వే తు మృతం దృష్ట్వా పతిం తదా । పతివ్రతాధర్మపరే భగిన్యౌ సమ్బభూవతుః
అప్పుడు కాశిరాజు కుమార్తెలు ఇద్దరూ, భర్త మరణాన్ని చూసి, ఇద్దరూ సతీత్వ ధర్మాన్ని పాటిస్తూ జీవించారు.
తే ఊచతుః సతీం శ్వశ్రూం రుదతీం భృశదుఃఖితామ్ । పతినా సహగామిన్యౌ భవిష్యావో హుతాశనే
ఆమె కన్నీళ్ళు పెట్టుకుంటూ, ఎంతో బాధతో ఉన్న తన అత్తగారిని చూసి, ఇద్దరు కోడళ్ళు ఇలా అన్నారు: 'మేము మా భర్తతో పాటు అగ్నిలోకి వెళ్ళిపోతాము.'
పుత్రేణ సహ తే శ్వశ్రు స్వర్గే గత్వాథ నన్దనే । సుఖేన విహరిష్యావః పతినా సహ సంయుతే
అమ్మగారూ, మీ కుమారుడితో కలిసి మేము స్వర్గానికి, నందనవనానికి వెళ్ళి, మా భర్తతో కలిసి ఆనందంగా జీవిస్తాము.
నివారితే తదా మాత్రా వధ్వౌ తస్మాన్మహోద్యమాత్ । స్నేహభావం సమాశ్రిత్య భీష్మస్య వచనాత్తదా
అప్పుడు తల్లి ఆ ఇద్దరు కోడళ్ళను ఆ మహత్తర సంకల్పం నుండి ప్రేమతో, భీష్ముని మాటను అనుసరించి, ఆపింది.
గాఙ్గేయేన చ మాత్రా మే సమ్మన్త్ర్య చ పరస్పరమ్ । కృత్వౌర్ధ్వదైహికం సర్వం సంస్మృతోఽహం గజాహ్వయే
గంగా కుమారుడైన భీష్ముడు, నా తల్లి ఇద్దరూ పరస్పరం మాట్లాడుకుని, అన్ని అంత్యక్రియలు పూర్తయ్యాక, గజాహ్వయ అనే ఊర్లో నన్ను గుర్తు చేసారు.