దర్శనం కాఙ్క్షమాణస్తే శ్రుతరూపగుణస్తవ । పశ్య తం కుటిలాపాఙ్గి మనోభవసమం నృపమ్
నీ అందం, గుణాలు విని, నిన్ను చూడాలని ఆత్రంగా ఎదురుచూస్తున్నాడు. వక్రదృష్టి కలిగినవాడా, మన్మథునితో సమానమైన ఆ రాజును చూడు.
కథితా త్వం మయా పూర్వం తస్యాగ్రే జాహ్నవీతటే । పూర్ణానురాగః సఞ్జాతస్తేనాసౌ విరహాతురః
జాహ్నవీ తీరంలోనే ముందే నేను నీ గురించి అతనికి చెప్పాను. అప్పటి నుంచి అతడు నిన్ను ఎంతో ప్రేమతో కోరుతూ, ఇప్పుడు విడిపోవడం వల్ల బాధపడుతున్నాడు.
వాఞ్ఛతి త్వాం చారురూపాం ద్రష్టుం నృపతినన్దనః । సా తస్యా వచనం శ్రుత్వా గమనాయ మనో దధే
రాజకుమారుడు, అందమైనవాడా, నిన్ను చూడాలని కోరుకుంటున్నాడు. ఆమె మాటలు విని, ఆ అమ్మాయి మనసులో వెళ్లాలని నిర్ణయించుకుంది.
లజ్జమానా భృశం భీత్యా కౌమారం ప్రాప్తయా తయా । కథం తస్య ముఖం ద్రక్ష్యే కుమారీ హ్యవశా భృశమ్
భయంతో, చాలా సిగ్గుతో, బాల్యాన్ని దాటి యవ్వనంలోకి వచ్చిన ఆ అమ్మాయి, 'నేను ఎలా అతని ముఖాన్ని చూస్తాను? నేను చిన్నదానిని, బలహీనురాలిని' అని ఆలోచించింది.
స మాం గృహ్ణాతి కామార్త ఇతి చిన్తాకులా సతీ । యశోవత్యా యుతా తత్ర నరయానస్థితా యయౌ
'అతడు కామంతో నన్ను పట్టుకుంటాడేమో' అని ఆందోళనతో, యశోవతితో కలిసి శిబిరానికి వెళ్లి అక్కడ నిలిచింది.
స్కన్ధావారేఽతిమలినా మలినామ్బరధారిణీ । తామాగతాం విశాలాక్షీం దృష్ట్వా రాజసుతోఽబ్రవీత్
శిబిరంలో మురికిగా, మలిన వస్త్రాలు ధరించి, అలసిన రూపంలో వచ్చిన విశాలాక్షిని రాజకుమారుడు చూసి ఇలా అన్నాడు.
దర్శనం దేహి తన్వఙ్గి తృషితే నయనే మమ । కామాతురం చ తం వీక్ష్య తాం చ లజ్జాభరావృతామ్
'సన్నగా ఉన్నవాడా, నా కళ్లకు నీ దర్శనం ఇవ్వు. నా కళ్ళు నీ కోసం తపించిపోతున్నాయి.' అతడు ప్రేమతో తపించిపోతూ ఉండగా, ఆమె సిగ్గుతో తలదించుకుంది.
నీతిజ్ఞా శిష్టమార్గజ్ఞా తమువాచ యశోవతీ । రాజపుత్ర పితాప్యస్యాస్త్వామేనాం దాతుమిచ్ఛతి
సద్గుణాలు తెలిసిన, నడవడిలో తెలివైన యశోవతి అతనితో ఇలా చెప్పింది: 'రాజకుమారా, ఆమె తండ్రికీ నిన్ను ఆమెకు ఇవ్వాలనే కోరిక ఉంది.'
ఏషాపి త్వద్వశా నూనం భవితా సఙ్గమస్తవ । కాలం ప్రతీక్ష్య రాజేన్ద్ర నయైనాం పితురన్తికమ్
'ఈమె కూడా తప్పకుండా నీదవుతుంది. మీ కలయిక జరిగిపోతుంది. సరైన సమయం కోసం వేచి ఉండి, రాజా, ఆమెను తండ్రి దగ్గరకు తీసుకెళ్ళు.'
స వివాహవిధిం కృత్వా దాస్యతీతి వినిశ్చయః । స తస్యా వచనం తథ్యం మత్వా సైన్యసమన్వితః
'వివాహ విధిని పాటించి, అతడు ఆమెను నీకు ఇస్తాడు — ఇది నిశ్చయం.' ఆమె మాటలు నిజమేనని భావించి, తన సేనతో కలిసి
సమేతః కామినీభ్యాం తు యయౌ తత్పితురాశ్రమమ్ । రాజపుత్రీం తథాయాతాం శ్రుత్వా ప్రేమసమన్వితః
తన ప్రియమైన స్నేహితులతో కలిసి అతను తండ్రి ఆశ్రమానికి వెళ్లాడు. రాజకుమార్తె వచ్చిన సంగతి విని, అతడు ప్రేమతో హర్షించాడు.
ప్రయయౌ సమ్ముఖస్తూర్ణం సచివైః పరివేష్టితః । బహుభిర్దివసైర్దృష్టా పుత్రీ సా మలినామ్బరా
తన మంత్రులతో చుట్టుముట్టబడి, అతడు త్వరగా ఆమెను ఎదుర్కొనడానికి వెళ్లాడు. ఎన్నో రోజుల తర్వాత, మురికిగా ఉన్న వస్త్రాలలో తన కుమార్తెను చూశాడు.
యశోవత్యా తు వృత్తాన్తః కథితో విస్తరాత్పునః । ఏకవీరం మిలిత్వాసౌ గృహమానీయ చాదరాత్
యశోవతీ జరిగిన సంగతులన్నీ వివరంగా చెప్పింది. ఆ తరువాత, ఏకవీరుని కలుసుకుని, గౌరవంగా ఇంటికి తీసుకువచ్చింది.
పుణ్యేఽహ్ని కారయామాస వివాహం విధిపూర్వకమ్ । పారిబర్హం తతో దత్త్వా సమ్పూజ్య విధివత్తదా
శుభదినంలో, అన్ని విధుల ప్రకారం వివాహాన్ని నిర్వహించాడు. తరువాత, అవసరమైన బహుమతులు ఇచ్చి, వారిని యథావిధిగా సత్కరించాడు.
పుత్రీం విసర్జయామాస యశోవత్యా సమన్వితామ్ । ఏవం వివాహే సంవృత్తే రమాపుత్రో ముదాన్వితః
తన కుమార్తెను యశోవతితో కలిసి పంపించాడు. ఇలా వివాహం పూర్తయ్యాక, రమాపుత్రుడు ఆనందంతో నిండిపోయాడు.
గృహం ప్రాప్య బహూన్భోగామ్బుభుజే ప్రియయా సమమ్ । బభూవ తస్యాం పుత్రస్తు కృతవీర్యాభిధః కిల । తత్సుతః కార్తవీర్యస్తు వంశోఽయం కథితో మయా
ఇంటికి చేరుకుని, తన ప్రియతో కలిసి అనేక సుఖాలు అనుభవించాడు. ఆమెకు కృతవీర్యుడు అనే కుమారుడు జన్మించాడు. అతని కుమారుడు కార్తవీర్యుడు. ఈ వంశాన్ని నేను వివరంగా చెప్పాను.
; అమ్బికాయాః నియోగాత్పుత్రోత్పాదనాయ గర్భధారణవర్ణనమ్ రాజోవాచ భగవంస్త్వన్ముఖామ్భోజాచ్చ్యుతం దివ్యకథారసమ్ । న తృప్తిమధిగచ్ఛామి పిబంస్తు సుధయా సమమ్
రాజు ఇలా అన్నాడు: భగవంతుడా! మీ పద్మపు నోటినుండి ప్రవహించే దివ్యకథామృతాన్ని నేను ఎంత విన్నా తృప్తి కలగడం లేదు. అది అమృతంలా మధురంగా ఉంది.
విచిత్రమిదమాఖ్యానం కథితం భవతా మమ । హైహయానాం సముత్పత్తిర్విస్తరాద్విస్మయప్రదా
మీరు చెప్పిన ఈ అద్భుతమైన కథ, హేహయుల వంశోత్పత్తిని విస్తరంగా వివరించడంలో నిజంగా ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించింది.
పరం కౌతూహలం మేఽత్ర యద్విష్ణుః కమలాపతిః । దేవదేవో జగన్నాథః సృష్టిస్థిత్యన్తకారకః
ఇక్కడ నాకు ఒక గొప్ప ఆసక్తి ఉంది. లక్ష్మీదేవి భర్త, దేవతల దేవుడు, జగన్నాథుడు, సృష్టి, స్థితి, లయకర్త అయిన విష్ణువు గురించి—
సోఽప్యశ్వభావమాపన్నో భగవాన్హరిరచ్యుతః । పరతన్త్రః కథం జాతః స్వతన్త్రః పురుషోత్తమః
ఆ స్వతంత్రుడు, మార్పులేని హరిదేవుడు, ఎలాగైతే గుర్రం రూపం ధరించి, ఇంకొకరి ఆధీనంగా మారాడో తెలుసుకోవాలని ఉంది.
ఏతన్మే సంశయం బ్రహ్మఞ్ఛేత్తుమర్హసి సామ్ప్రతమ్ । సర్వజ్ఞస్త్వం మునిశ్రేష్ఠ బ్రూహి వృత్తాన్తమద్భుతమ్
బ్రహ్మదేవా! నా ఈ సందేహాన్ని మీరు ఇప్పుడే తీర్చాలి. మీరు అన్నీ తెలిసినవారు, మునులలో శ్రేష్ఠులు. ఆ అద్భుతమైన కథను చెప్పండి.
వ్యాస ఉవాచ శృణు రాజన్ ప్రవక్ష్యామి సన్దేహస్యాస్య నిర్ణయమ్ । యథా శ్రుతం మయా పూర్వం నారదాన్మునిసత్తమాత్
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: రాజా! నేను నీ సందేహానికి సమాధానం చెబుతాను. ఈ కథను నేను మునులలో శ్రేష్ఠుడైన నారదుని నుండి ముందే విన్నాను.
బ్రహ్మణో మానసః పుత్రో నారదో నామ తాపసః । సర్వజ్ఞః సర్వగః శాన్తః సర్వలోకప్రియః కవిః
బ్రహ్మదేవుని మనస్సులో పుట్టిన కుమారుడు నారదుడు. అతడు తపస్వి, అన్నీ తెలిసినవాడు, ఎక్కడికైనా వెళ్ళగలవాడు, శాంతస్వభావుడు, అందరికీ ప్రియమైనవాడు, కవివిశారదుడు.
స చైకదా మునిశ్రేష్ఠో విచరన్పృథివీమిమామ్ । వాదయన్మహతీం వీణాం స్వరతానసమన్వితామ్
ఒకసారి ఆ మునిశ్రేష్ఠుడు, ఈ భూమిపై సంచరిస్తూ, మధురమైన స్వరాలతో గొప్ప వీణ వాయిస్తూ తిరిగాడు.
బృహద్రథన్తరాదీనాం సామ్నాం భేదాననేకశః । గాయన్గాయత్రమమృతం సమ్ప్రాప్తోఽథ మమాశ్రమమ్
బృహద్, రథంతరాది సామవేద గీతాలను అనేక విధాలుగా ఆలపిస్తూ, ఆ మధురగానం చేస్తూ నా ఆశ్రమానికి వచ్చాడు.
శమ్యాప్రాసం మహాతీర్థం సరస్వత్యాః సుపావనమ్ । నివాసం మునిముఖ్యానాం శర్మదం జ్ఞానదం తథా
శమ్యాప్రాసం అనే పవిత్రతీర్థానికి, సరస్వతీ నదిపై ఉన్న అత్యంత పవిత్రమైన స్థలానికి, మునుల నివాసానికి, ఆనందాన్ని, జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించే ప్రదేశానికి వచ్చాడు.
తమాగతమహం ప్రేక్ష్య బ్రహ్మపుత్రం మహాద్యుతిమ్ । అభ్యుత్థానాదికం సర్వం కృతవానర్చనాదికమ్
బ్రహ్మదేవుని కుమారుడైన ఆ ప్రకాశవంతుడిని వచ్చినప్పుడు చూసి, నేను అన్ని ఆతిథ్యకార్యాలు, పూజాదికాలు చేశాను.
అర్ఘ్యపాద్యవిధిం కృత్వా తస్యాసనస్థితస్య చ । ఉపవిష్టః సమీపేఽహం మునేరమితతేజసః
అతడికి పాద్యార్ఘ్యాదులు సమర్పించి, ఆసనంలో కూర్చోబెట్టి, ఆ అపారతేజస్సుతో ఉన్న మునికి పక్కన నేనూ కూర్చున్నాను.
దృష్ట్వా విశ్రమిణం శాన్తం నారదం జ్ఞానపారదమ్ । తమపృచ్ఛమహం రాజన్ యత్పృష్టోఽహం త్వయాధునా
ఓ రాజా! విశ్రాంతిగా, ప్రశాంతంగా ఉన్న జ్ఞానంలో నిపుణుడైన నారదునిని చూసి, నువ్వు ఇప్పుడే నన్ను అడిగిన విషయాన్ని నేనూ అతనిని అడిగాను.
అసారేఽస్మింస్తు సంసారే ప్రాణినాం కిం సుఖం మునే । న పశ్యామి వినిశ్చిత్య కదాచిత్కుత్రచిత్క్వచిత్
ఓ మునీంద్రా! ఈ అశాశ్వతమైన లోకంలో జీవులకు ఎక్కడైనా నిజమైన ఆనందం ఉందా? నేను ఎంత ఆలోచించినా, ఎప్పుడూ, ఎక్కడా, అలాంటి సుఖం కనిపించలేదు.