సునసే బ్రూహి కాసి త్వం కస్య పుత్రీ శుభాననే । గన్ధర్వీ దేవకన్యాథ కథం రోదిషి సున్దరి
ఓ సుందరనాసికా! నువ్వెవరో చెప్పు. ఎవరి కుమార్తెవో చెప్పు, మంగళమయమైన ముఖముతో ఉన్నవాడివి. నువ్వు గంధర్వకన్యవా, దేవకన్యవా? ఓ అందమైనవాడివి, నువ్వు ఎందుకు ఏడుస్తున్నావు?
కథమేకాకినీ బాలే త్యక్తా కేన పికస్వరే । పతిస్తే క్వ గతః కాన్తే పితా వా బ్రూహి సామ్ప్రతమ్
ఓ చిన్నారి! నువ్వు ఒంటరిగా ఎవరి చేత విడిచిపెట్టబడ్డావు? పికపక్షిలా స్వరంతో ఏడుస్తున్నావు. నీ భర్త ఎక్కడికి వెళ్లాడు, ప్రియమైనవాడివి? లేక నీ తండ్రి ఎక్కడ ఉన్నాడు? ఇప్పుడే చెప్పు.
కిం తే దుఃఖమరాలభ్రు కథయాద్య మమాన్తికే । కరోమి దుఃఖనాశం తే సర్వథైవ కృశోదరి
ఓ మృదులమైన కనుబొమ్మలు కలిగినవాడివి! నీకు ఏ బాధ ఉందో నాకు ఇప్పుడే చెప్పు. ఓ సన్నని నడుము కలిగినవాడివి, నీ బాధను తప్పక తొలగిస్తాను.
న రాజ్యే మమ తన్వఙ్గి పీడాం కోఽపి కరోత్యలమ్ । న భయం చౌరజం కాన్తే న రాక్షసభయం తథా
ఓ సన్నని అవయవాలు కలిగినవాడివి! నా రాజ్యంలో ఎవ్వరూ ఇలాంటి బాధ కలిగించరు. ఓ ప్రియమైనవాడివి, దొంగల భయం లేదు, రాక్షసుల భయం కూడా లేదు.
మయి శాసతి భూపాలే నోత్పాతా దారుణా భువి । భయం న వ్యాఘ్రసింహేభ్యో న భయం కస్యచిద్భవేత్
నేను రాజుగా పాలిస్తున్నప్పుడు భూమిపై ఎలాంటి భయంకరమైన అపాయాలు సంభవించవు. పులులు, సింహాల భయం లేదు, ఎవరి వల్లా కూడా భయం ఉండదు.
వద వామోరు కస్మాత్త్వం విలాపం జాహ్నవీతటే । కరోషి త్రాణహీనాత్ర కిం తే దుఃఖం వదస్వ మే
ఓ సుందరమైన తొడలు కలిగినవాడివి! నువ్వు గంగానది తీరంలో ఎందుకు ఇలా విలాపిస్తున్నావు? ఎవరి రక్షణ లేక ఇక్కడ ఏ బాధతో ఉన్నావో నాకు చెప్పు.
హన్మ్యహం దుఃఖమత్యుగ్రం ప్రాణినాం పృథివీతలే । దైవం చ మానుషం కాన్తే వ్రతమేతన్మమాద్భుతమ్
భూమిపై జీవులకు ఎంతటి తీవ్రమైన దుఃఖమైనా నేను తొలగించగలను. అది విధి వల్ల వచ్చినదైనా, మానవుల వల్ల వచ్చినదైనా, ఓ ప్రియమైనవాడివి, ఇదే నా గొప్ప ప్రతిజ్ఞ.
విశాలలోచనే బ్రూహి కరోమి తవ చిన్తితమ్ । ఇత్యుక్తే వచనే రాజ్ఞా శ్రుత్వోవాచ మృదుస్వనా
ఓ విశాలమైన కళ్లుగలవాడివి! నువ్వు కోరినది చెప్పు, నేను చేస్తాను. రాజు ఇలా పలికినప్పుడు, ఆమె మృదువైన స్వరంతో సమాధానం చెప్పింది.
శృణు రాజేన్ద్ర వక్ష్యామి మమ శోకస్య కారణమ్ । విపత్తిరహితః ప్రాణీ కథం రుదతి భూపతే
ఓ రాజాధిరాజా! నా దుఃఖానికి కారణం చెబుతాను, విను. ఓ రాజా! ఎవరికీ కష్టాలు లేకుండా ఉండి ఏడవడం సాధ్యమేనా?
ప్రబ్రవీమి మహాబాహో యదర్థం రుదతీ త్వహమ్ । తవ రాజ్యాదన్యదేశే రాజా పరమధార్మికః
ఓ మహాబాహువంతుడా! నేను ఎందుకు ఏడుస్తున్నానో చెబుతాను. నీ రాజ్యానికి బయట ఒక దేశంలో పరమధార్మికుడు అయిన రాజు ఉన్నాడు.
రైభ్యో నామ మహారాజః సన్తానరహితో భృశమ్ । తస్య భార్యా సువిఖ్యాతా రుక్మరేఖేతి నామతః
ఆ మహారాజు పేరు రైభ్యుడు. అతనికి సంతానం లేదు. అతని భార్య పేరు రుక్మరేఖ, ఆమె ఎంతో ప్రసిద్ధురాలు.
సురూపా చతురా సాధ్వీ సర్వలక్షణసంయుతా । అపుత్రా దుఃఖితా కాన్తమిత్యువాచ పునః పునః
ఆమె సుందరంగా, తెలివిగా, సద్గుణాలతో, అన్ని శుభలక్షణాలతో ఉండేది. అయినా, పిల్లలు లేక బాధతో, తన ప్రియుడిని పదే పదే ఇలా అడిగేది.
కిం జీవితేన మే నాథ ధిగ్వృథా జీవితం మమ । వన్ధ్యాయాః సుఖహీనాయా హ్యపుత్రాయా ధరాతలే
"నా జీవితానికి ఉపయోగం ఏమిటి, నాథా? వృథాగా ఉన్న ఈ ప్రాణాలకు నింద! పిల్లలు లేని, సుఖం లేని, వంధ్య అయినా ఈ భూమిపై ఎందుకు బ్రతకాలి?"
ఇత్యేవం భార్యయా భూపః ప్రేరితో మఖముత్తమమ్ । చకార బ్రాహ్మణాంస్తజ్జ్ఞానాహూయ విధివత్తదా
అలా భార్య ప్రేరణతో, రాజు గొప్ప యజ్ఞం నిర్వహించాడు. ఆ సమయంలో, బ్రాహ్మణులను పిలిపించి, విధిగా ఆ యజ్ఞాన్ని నిర్వహించాడు.
పుత్రకామో ధనం భూరి దదావథ యథోదితమ్ । హూయమానే ఘృతేఽత్యర్థం పావకాదతిసుప్రభాత్
పిల్లలు కావాలని, రాజు విరివిగా ధనం ఇచ్చాడు. ఆ సమయంలో ఘృతాన్ని అగ్నికి హోమం చేయగా, అద్భుతమైన ప్రకాశం వెలిసింది.
ఆవిర్బభూవ చార్వఙ్గీ కన్యకా శుభలక్షణా । బిమ్బోష్ఠీ సుదతీ సుభ్రూః పూర్ణచన్ద్రనిభాననా
అప్పుడే, అందమైన రూపం, శుభలక్షణాలతో కూడిన ఒక కన్య అక్కడ ప్రత్యక్షమైంది. ఆమె బింబపండు వంటి పెదాలు, సుందరమైన పళ్ళు, అందమైన కనుబొమ్మలు, పూర్ణచంద్రునిలా ముఖం కలిగి ఉంది.
కనకాభా సుకేశాన్తా రక్తపాణితలా మృదుః । సురక్తనయనా తన్వీ రక్తపాదతలా భృశమ్
ఆమె బంగారు వర్ణంతో, మృదువైన అందమైన జుట్టుతో, చేతి తేలికపాటి ఎర్రని తలాలతో, కళ్లూ గాఢమైన ఎరుపుతో మెరుస్తూ, శరీరం సన్నగా, పాదతలాలు కూడా బలమైన ఎరుపుతో కనిపించింది.
హుతాశనాత్సముద్భూతా హోత్రా సా స్వీకృతా తదా । హోతా ప్రోవాచ రాజానం గృహీత్వా తాం సుమధ్యమామ్
అగ్నిలోంచి పుట్టిన ఆ అమ్మాయిని యజ్ఞాధికారి అంగీకరించాడు. ఆ సన్నని నడుముతో ఉన్న అమ్మాయిని తీసుకొని యజ్ఞాధికారి రాజును ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
రాజన్ పుత్రీం గృహాణేమాం సర్వలక్షణసంయుతామ్ । ఏకావలీవ సమ్భూతా హూయమానాద్ధుతాశనాత్
రాజా! అన్ని శుభలక్షణాలతో కూడిన ఈ కుమార్తెను స్వీకరించండి. యజ్ఞంలో హోమమైన అగ్నిలోంచి ఒక్క ముత్యాల హారం లాగా ఆమె పుట్టింది.
నామ్నా చైకావలీ లోకే ఖ్యాతా పుత్రీ భవిష్యతి । సుఖితో భవ భూపాల పుత్ర్యా పుత్రసమానయా
ఈ అమ్మాయి ఈ లోకంలో 'ఏకావళి' అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందుతుంది. రాజా! కుమారుడి సమానంగా ఉన్న ఈ కుమార్తెతో సంతోషంగా ఉండండి.
సన్తోషం కురు రాజేన్ద్ర దత్తా దేవేన విష్ణునా । హోతుర్వాక్యం నృపః శ్రుత్వా దృష్ట్వా తాం కన్యకాం శుభామ్
రాజాధిరాజా! ఈమెను విష్ణుమూర్తి స్వయంగా ఇచ్చాడు కనుక సంతోషించండి. యజ్ఞాధికారి మాటలు విని, ఆ శుభమైన కన్యను చూసి,
జగ్రాహ పరమప్రీతో హోత్రా దత్తాం సుసమ్మతామ్ । గృహీత్వా నృపతిస్తాం తు దదౌ పత్న్యై వరాననామ్
రాజు ఎంతో ఆనందంతో యజ్ఞాధికారి ఇచ్చిన ఆ మంచి అమ్మాయిని స్వీకరించాడు. ఆ అమ్మాయిని తీసుకొని, అందమైన ముఖం కలిగిన తన భార్యకు అప్పగించాడు.
ఆభాష్య రుక్మరేఖాయై గృహాణ సుభగే సుతామ్ । సా తాం కమలపత్రాక్షీం ప్రాప్య కన్యాం మనోరమామ్
రాజు రుక్మరేఖను ఉద్దేశించి, 'సౌభాగ్యవతీ! ఈ కుమార్తెను స్వీకరించు' అని అన్నాడు. రుక్మరేఖ ఆ కమలదళపు కళ్లతో ఉన్న అందమైన అమ్మాయిని స్వీకరించింది.
జహర్ష ముదితా రాజ్ఞీ పుత్రం ప్రాప్య యథాసుఖమ్ । చకార మఙ్గలం కర్మ జాతకర్మాదికం శుభమ్
రాణి కుమారుడిని పొందినట్టుగా ఎంతో ఆనందంతో ఉల్లాసించింది. జననాది శుభకార్యాలను అన్నింటినీ నిర్వహించింది.
పుత్రజన్మసముత్థం యత్తత్సర్వం విధివత్తతః । సమాప్య చ మఖం రాజా ద్విజేభ్యో దక్షిణాం శుభామ్
కుమార్తె జన్మానికి చేయాల్సిన అన్ని కార్యాలను నిబంధన ప్రకారం పూర్తిచేశారు. యజ్ఞాన్ని ముగించాక, రాజు బ్రాహ్మణులకు మంచి దక్షిణా ఇచ్చాడు.
దత్త్వా విసృజ్య విప్రేన్ద్రాన్ ముదం ప్రాప మహీపతిః । దినే దినేఽసితాపాఙ్గీ పుత్రవృద్ధ్యా భృశం బభౌ
దానం చేసి, బ్రాహ్మణులను పంపిన తరువాత, రాజు ఎంతో ఆనందాన్ని పొందాడు. రోజు రోజుకీ కుమార్తె పెరుగుతుండగా, నల్లకళ్ల రాణి మరింత వెలిగిపోయింది.
ముదం చ పరమాం ప్రాప నృపభార్యా సుతాన్వితా । ఉత్సవస్తద్దినే తస్య ప్రవృత్తః సుతజన్మజః
కుమార్తె కలిగిన రాణి పరమానందాన్ని పొందింది. ఆ రోజున కుమార్తె జన్మించిన సందర్భంగా ఉత్సవం నిర్వహించబడింది.
పుత్రీ పుత్రసమాత్యర్థం బభూవ వల్లభా కిల । రాజ్ఞో మన్త్రిసుతా చాహం సుబుద్ధే మన్మథాకృతే
ఆ కుమార్తె అన్ని విషయాల్లో కుమారుడికి సమానంగా రాజుకు ప్రియంగా మారింది. రాజు మంత్రి కుమార్తె అయిన నేను, మంచి తెలివి, మన్మథుడిలా అందంతో ఉన్నాను.
యశోవతీ చ మే నామ సమానం వయ ఆవయోః । వయస్యాహం కృతా రాజ్ఞా క్రీడనాయ తయా సహ
నా పేరు యశోవతి. మా ఇద్దరి వయస్సు సమానమే. రాజు నన్ను ఆమెకు ఆటసహచరిగా చేసాడు.
సదా సహచరీ జాతా ప్రేమయుక్తా దివానిశమ్ । ఏకావలీ గన్ధవన్తి యత్ర పద్మాని పశ్యతి
నేను ఎప్పుడూ ఆమెకు ప్రియమైన స్నేహితురాలిగా, ప్రేమతో, పగలు రాత్రి కలిసి ఉండేవాడిని. ఏకావళి ఎక్కడ సువాసన కలిగిన కమలాలు ఉంటాయో అక్కడే ఆనందపడేది.