ఏకస్మిన్ దివసే రాజా మన్త్రిపుత్రైః సమన్వితః । జగామ జాహ్నవీతీరే హయారూఢః ప్రతాపవాన్
ఒక రోజు, ఆ ప్రభావశాలి రాజు, మంత్రిపుత్రులతో కలిసి, గుర్రంపై ఎక్కి, జాహ్నవీ నది తీరానికి వెళ్లాడు.
సమ్పశ్యన్ పాదపాన్ రమ్యాన్ కోకిలాలాపసంయుతాన్ । పుష్పితాన్ ఫలసంయుక్తాన్ షట్పదాలివిరాజితాన్
ఆయన అక్కడ కోకిలల గానంతో మధురంగా ఉన్న, పూలతో, పండ్లతో నిండిన, తేనెటీగలతో అలంకరించబడిన అందమైన చెట్లను చూశాడు.
మునీనామాశ్రమాన్దివ్యాన్ వేదధ్వనినినాదితాన్ । హోమధూమావృతాకాశాన్ మృగశావసమావృతాన్
వేదపఠన ధ్వనులతో మారుమోగుతున్న, హోమధూమంతో ఆకాశం నిండిన, మృగశావాలతో కూడిన ఋషుల దివ్యాశ్రమాలను చూశాడు.
కేదారాఞ్ఛాలిసమ్పక్వాన్ గోపికాభిః సురక్షితాన్ । ప్రఫుల్లపఙ్కజారామాన్నికుఞ్జాంశ్చ మనోరమాన్
పంటపొలాలు కోసిన గడ్డి రాశులతో, గోపికలు కాపాడుతున్న దృశ్యాన్ని, పుష్పించే కమలాలతో కూడిన తోటలను, ఆకర్షణీయమైన కుఞ్జాలను చూశాడు.
ప్రేక్షమాణః ప్రియాలాంస్తు చమ్పకాన్ పనసద్రుమాన్ । బకులాంస్తిలకాన్నీపాన్మన్దారాంశ్చ ప్రఫుల్లితాన్
ప్రియాళ, చంపక, పనస చెట్లు, బకుల, తిలక, నీప, పుష్పించిన మందార చెట్లను ఆయన తిలకించాడు.
శాలాంస్తాలాంస్తమాలాంశ్చ జమ్బూచూతకదమ్బకాన్ । స గచ్ఛఞ్జాహ్నవీతోయే ప్రఫుల్లం శతపత్రకమ్
శాల, తాళ, తమాల, జంబు, మామిడి, కదంబ చెట్లు, జాహ్నవీ నదిలో పుష్పించిన పద్మాన్ని ఆయన చూశాడు.
పఙ్కజం చాతిగన్ధాఢ్యమపశ్యదవనీపతిః । దక్షిణే జలజస్యాథ పార్శ్వే కమలలోచనామ్
అతిశయమైన సుగంధంతో ఉన్న పద్మాన్ని, దాని దక్షిణ భాగంలో కమలవదనురాలిని భూమిపతి చూశాడు.
కనకాభాం సుకేశీం చ కమ్బుగ్రీవాం కృశోదరీమ్ । బిమ్బోష్ఠీ సున్దరీం కిఞ్చిత్సముద్యత్సుపయోధరామ్
ఆమె బంగారు వర్ణంతో, అందమైన జుట్టుతో, శంఖసమనమైన మెడతో, సన్నని నడుముతో, బింబఫలంలాంటి పెదవులతో, కొద్దిగా పైకి ఉన్న, సుశిలమైన వక్షోజాలతో, ఎంతో అందంగా కనిపించింది.
సునాసాం చారుసర్వాఙ్గీమపశ్యత్ కన్యకాం నృపః । రుదతీం తాం సఖీం త్యక్త్వా విహ్వలాం దుఃఖపీడితామ్
అందమైన ముక్కు, సుందరమైన అవయవాలు కలిగిన ఒక కన్యను రాజు చూశాడు. ఆమె ఏడుస్తూ, సఖిని వదిలిపెట్టి, బాధతో కలవరపడుతూ అక్కడ ఉండింది.
సాశ్రునేత్రాం క్రన్దమానాం విజనే కురరీమివ । సంవీక్ష్య రాజా పప్రచ్ఛ కన్యకాం శోకకారణమ్
ఆమె కన్నీళ్లు కళ్లలో నిండిపోయి, ఎడారి ప్రదేశంలో ఒంటరిగా అరుస్తున్న పికపక్షిలా ఏడుస్తూ ఉండగా, రాజు ఆమెను చూసి, ఆమె దుఃఖానికి కారణం ఏమిటో అడిగాడు.
సునసే బ్రూహి కాసి త్వం కస్య పుత్రీ శుభాననే । గన్ధర్వీ దేవకన్యాథ కథం రోదిషి సున్దరి
ఓ సుందరనాసికా! నువ్వెవరో చెప్పు. ఎవరి కుమార్తెవో చెప్పు, మంగళమయమైన ముఖముతో ఉన్నవాడివి. నువ్వు గంధర్వకన్యవా, దేవకన్యవా? ఓ అందమైనవాడివి, నువ్వు ఎందుకు ఏడుస్తున్నావు?
కథమేకాకినీ బాలే త్యక్తా కేన పికస్వరే । పతిస్తే క్వ గతః కాన్తే పితా వా బ్రూహి సామ్ప్రతమ్
ఓ చిన్నారి! నువ్వు ఒంటరిగా ఎవరి చేత విడిచిపెట్టబడ్డావు? పికపక్షిలా స్వరంతో ఏడుస్తున్నావు. నీ భర్త ఎక్కడికి వెళ్లాడు, ప్రియమైనవాడివి? లేక నీ తండ్రి ఎక్కడ ఉన్నాడు? ఇప్పుడే చెప్పు.
కిం తే దుఃఖమరాలభ్రు కథయాద్య మమాన్తికే । కరోమి దుఃఖనాశం తే సర్వథైవ కృశోదరి
ఓ మృదులమైన కనుబొమ్మలు కలిగినవాడివి! నీకు ఏ బాధ ఉందో నాకు ఇప్పుడే చెప్పు. ఓ సన్నని నడుము కలిగినవాడివి, నీ బాధను తప్పక తొలగిస్తాను.
న రాజ్యే మమ తన్వఙ్గి పీడాం కోఽపి కరోత్యలమ్ । న భయం చౌరజం కాన్తే న రాక్షసభయం తథా
ఓ సన్నని అవయవాలు కలిగినవాడివి! నా రాజ్యంలో ఎవ్వరూ ఇలాంటి బాధ కలిగించరు. ఓ ప్రియమైనవాడివి, దొంగల భయం లేదు, రాక్షసుల భయం కూడా లేదు.
మయి శాసతి భూపాలే నోత్పాతా దారుణా భువి । భయం న వ్యాఘ్రసింహేభ్యో న భయం కస్యచిద్భవేత్
నేను రాజుగా పాలిస్తున్నప్పుడు భూమిపై ఎలాంటి భయంకరమైన అపాయాలు సంభవించవు. పులులు, సింహాల భయం లేదు, ఎవరి వల్లా కూడా భయం ఉండదు.
వద వామోరు కస్మాత్త్వం విలాపం జాహ్నవీతటే । కరోషి త్రాణహీనాత్ర కిం తే దుఃఖం వదస్వ మే
ఓ సుందరమైన తొడలు కలిగినవాడివి! నువ్వు గంగానది తీరంలో ఎందుకు ఇలా విలాపిస్తున్నావు? ఎవరి రక్షణ లేక ఇక్కడ ఏ బాధతో ఉన్నావో నాకు చెప్పు.
హన్మ్యహం దుఃఖమత్యుగ్రం ప్రాణినాం పృథివీతలే । దైవం చ మానుషం కాన్తే వ్రతమేతన్మమాద్భుతమ్
భూమిపై జీవులకు ఎంతటి తీవ్రమైన దుఃఖమైనా నేను తొలగించగలను. అది విధి వల్ల వచ్చినదైనా, మానవుల వల్ల వచ్చినదైనా, ఓ ప్రియమైనవాడివి, ఇదే నా గొప్ప ప్రతిజ్ఞ.
విశాలలోచనే బ్రూహి కరోమి తవ చిన్తితమ్ । ఇత్యుక్తే వచనే రాజ్ఞా శ్రుత్వోవాచ మృదుస్వనా
ఓ విశాలమైన కళ్లుగలవాడివి! నువ్వు కోరినది చెప్పు, నేను చేస్తాను. రాజు ఇలా పలికినప్పుడు, ఆమె మృదువైన స్వరంతో సమాధానం చెప్పింది.
శృణు రాజేన్ద్ర వక్ష్యామి మమ శోకస్య కారణమ్ । విపత్తిరహితః ప్రాణీ కథం రుదతి భూపతే
ఓ రాజాధిరాజా! నా దుఃఖానికి కారణం చెబుతాను, విను. ఓ రాజా! ఎవరికీ కష్టాలు లేకుండా ఉండి ఏడవడం సాధ్యమేనా?
ప్రబ్రవీమి మహాబాహో యదర్థం రుదతీ త్వహమ్ । తవ రాజ్యాదన్యదేశే రాజా పరమధార్మికః
ఓ మహాబాహువంతుడా! నేను ఎందుకు ఏడుస్తున్నానో చెబుతాను. నీ రాజ్యానికి బయట ఒక దేశంలో పరమధార్మికుడు అయిన రాజు ఉన్నాడు.
రైభ్యో నామ మహారాజః సన్తానరహితో భృశమ్ । తస్య భార్యా సువిఖ్యాతా రుక్మరేఖేతి నామతః
ఆ మహారాజు పేరు రైభ్యుడు. అతనికి సంతానం లేదు. అతని భార్య పేరు రుక్మరేఖ, ఆమె ఎంతో ప్రసిద్ధురాలు.
సురూపా చతురా సాధ్వీ సర్వలక్షణసంయుతా । అపుత్రా దుఃఖితా కాన్తమిత్యువాచ పునః పునః
ఆమె సుందరంగా, తెలివిగా, సద్గుణాలతో, అన్ని శుభలక్షణాలతో ఉండేది. అయినా, పిల్లలు లేక బాధతో, తన ప్రియుడిని పదే పదే ఇలా అడిగేది.
కిం జీవితేన మే నాథ ధిగ్వృథా జీవితం మమ । వన్ధ్యాయాః సుఖహీనాయా హ్యపుత్రాయా ధరాతలే
"నా జీవితానికి ఉపయోగం ఏమిటి, నాథా? వృథాగా ఉన్న ఈ ప్రాణాలకు నింద! పిల్లలు లేని, సుఖం లేని, వంధ్య అయినా ఈ భూమిపై ఎందుకు బ్రతకాలి?"
ఇత్యేవం భార్యయా భూపః ప్రేరితో మఖముత్తమమ్ । చకార బ్రాహ్మణాంస్తజ్జ్ఞానాహూయ విధివత్తదా
అలా భార్య ప్రేరణతో, రాజు గొప్ప యజ్ఞం నిర్వహించాడు. ఆ సమయంలో, బ్రాహ్మణులను పిలిపించి, విధిగా ఆ యజ్ఞాన్ని నిర్వహించాడు.
పుత్రకామో ధనం భూరి దదావథ యథోదితమ్ । హూయమానే ఘృతేఽత్యర్థం పావకాదతిసుప్రభాత్
పిల్లలు కావాలని, రాజు విరివిగా ధనం ఇచ్చాడు. ఆ సమయంలో ఘృతాన్ని అగ్నికి హోమం చేయగా, అద్భుతమైన ప్రకాశం వెలిసింది.
ఆవిర్బభూవ చార్వఙ్గీ కన్యకా శుభలక్షణా । బిమ్బోష్ఠీ సుదతీ సుభ్రూః పూర్ణచన్ద్రనిభాననా
అప్పుడే, అందమైన రూపం, శుభలక్షణాలతో కూడిన ఒక కన్య అక్కడ ప్రత్యక్షమైంది. ఆమె బింబపండు వంటి పెదాలు, సుందరమైన పళ్ళు, అందమైన కనుబొమ్మలు, పూర్ణచంద్రునిలా ముఖం కలిగి ఉంది.
కనకాభా సుకేశాన్తా రక్తపాణితలా మృదుః । సురక్తనయనా తన్వీ రక్తపాదతలా భృశమ్
ఆమె బంగారు వర్ణంతో, మృదువైన అందమైన జుట్టుతో, చేతి తేలికపాటి ఎర్రని తలాలతో, కళ్లూ గాఢమైన ఎరుపుతో మెరుస్తూ, శరీరం సన్నగా, పాదతలాలు కూడా బలమైన ఎరుపుతో కనిపించింది.
హుతాశనాత్సముద్భూతా హోత్రా సా స్వీకృతా తదా । హోతా ప్రోవాచ రాజానం గృహీత్వా తాం సుమధ్యమామ్
అగ్నిలోంచి పుట్టిన ఆ అమ్మాయిని యజ్ఞాధికారి అంగీకరించాడు. ఆ సన్నని నడుముతో ఉన్న అమ్మాయిని తీసుకొని యజ్ఞాధికారి రాజును ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
రాజన్ పుత్రీం గృహాణేమాం సర్వలక్షణసంయుతామ్ । ఏకావలీవ సమ్భూతా హూయమానాద్ధుతాశనాత్
రాజా! అన్ని శుభలక్షణాలతో కూడిన ఈ కుమార్తెను స్వీకరించండి. యజ్ఞంలో హోమమైన అగ్నిలోంచి ఒక్క ముత్యాల హారం లాగా ఆమె పుట్టింది.
నామ్నా చైకావలీ లోకే ఖ్యాతా పుత్రీ భవిష్యతి । సుఖితో భవ భూపాల పుత్ర్యా పుత్రసమానయా
ఈ అమ్మాయి ఈ లోకంలో 'ఏకావళి' అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందుతుంది. రాజా! కుమారుడి సమానంగా ఉన్న ఈ కుమార్తెతో సంతోషంగా ఉండండి.