పుష్యార్కయోగసంయుక్తే దివసే నృపసత్తమః । కారయామాస సమ్భారానభిషేకార్థమాదరాత్
పుష్య నక్షత్రం, సూర్యునితో కలిసిన శుభదినంలో, ఆ రాజు ఎంతో శ్రద్ధగా అభిషేకానికి కావలసిన ఏర్పాట్లు చేయించాడు.
ద్విజానాహూయ వేదజ్ఞాన్ సర్వశాస్త్రవిచక్షణాన్ । అభిషేకం చకారాసౌ విధివత్ స్వాత్మజస్య హ
వేదాలు తెలిసిన, అన్ని శాస్త్రాల్లో నిపుణులైన ద్విజులను పిలిపించి, తన కుమారునికి యథావిధిగా అభిషేకం జరిపించాడు.
జలమానీయ తీర్థేభ్యః సాగరేభ్యశ్చ పార్థివః । స్వయం చకార విథివదభిషేకం శుభే దినే
ఆ రాజు తానే స్వయంగా పవిత్రతీర్థాలు, సముద్రాల నుండి నీరు తెచ్చి, శుభదినంలో క్రమంగా అభిషేకాన్ని నిర్వహించాడు.
ధనం దత్త్వాథ విప్రేభ్యో రాజ్యం పుత్రే నివేశ్య సః । జగామ వనమేవాశు స్వర్గకామః స భూపతిః
బ్రాహ్మణులకు ధనం ఇచ్చి, తన కుమారునికి రాజ్యాన్ని అప్పగించి, ఆ రాజు స్వర్గప్రాప్తి కోరికతో త్వరగా అరణ్యంలోకి వెళ్లిపోయాడు.
ఏకవీరం నృపం కృత్వా సమ్మాన్య సచివానథ । భార్యయా సహ భూపాలః ప్రవివేశ వనం వశీ
తన కుమారుని ఏకరాజుగా చేసి, మంత్రులను గౌరవించి, ఆ రాజు తన భార్యతో కలిసి అరణ్యంలోకి ప్రవేశించాడు.
మైనాకశిఖరే రాజా కృత్వా తార్తీయమాశ్రమమ్ । నిత్యం పత్రఫలాహారశ్చిన్తయామాస పార్వతీమ్
మైనాక పర్వత శిఖరంపై మూడవ ఆశ్రమాన్ని నిర్మించి, ఎప్పుడూ ఆకులు, పండ్లు తింటూ, ఆ రాజు పార్వతీదేవిని ధ్యానించాడు.
ఏవం స నృపతిః కృత్వా దిష్టాన్తే సహ భార్యయా । మృతోఽసౌ వాసవం లోకం గతః పుణ్యేన కర్మణా
ఇలా ఆ రాజు విధించిన విధిగా భార్యతో కలిసి జీవించి, మరణించి, తన పుణ్యఫలంతో ఇంద్రలోకాన్ని పొందాడు.
ఇన్ద్రలోకం పితా ప్రాప్త ఇతి శ్రుత్వాథ హైహయః । చకార వేదనిర్దిష్టం కర్మ చైవౌర్ధ్వదైహికమ్
తన తండ్రి ఇంద్రలోకానికి చేరాడని విని, హేహయుడు వేదాల ప్రకారం అంత్యక్రియలు నిర్వహించాడు.
కృత్వోత్తరాః క్రియాః సర్వాః పితుః పార్థివనన్దనః । రాజ్యం చకార మేధావీ పిత్రా దత్తం సుసమ్మతమ్
తండ్రికి కావలసిన అన్ని అంత్యక్రియలు పూర్తి చేసి, ఆ రాజకుమారుడు తండ్రి ఇచ్చిన రాజ్యాన్ని జ్ఞానంతో పాలించాడు.
ఏకవీరోఽథ ధర్మజ్ఞః ప్రాప్య రాజ్యమనుత్తమమ్ । బుభుజే వివిధాన్ భోగాన్సచివైశ్చ సుమానితః
తన ఒక్కడే ధర్మాన్ని తెలిసినవాడిగా, అపూర్వమైన రాజ్యాన్ని పొందిన ఆ యువరాజు, మంత్రుల గౌరవంతో ఎన్నో సుఖాలు అనుభవించాడు.
ఏకస్మిన్ దివసే రాజా మన్త్రిపుత్రైః సమన్వితః । జగామ జాహ్నవీతీరే హయారూఢః ప్రతాపవాన్
ఒక రోజు, ఆ ప్రభావశాలి రాజు, మంత్రిపుత్రులతో కలిసి, గుర్రంపై ఎక్కి, జాహ్నవీ నది తీరానికి వెళ్లాడు.
సమ్పశ్యన్ పాదపాన్ రమ్యాన్ కోకిలాలాపసంయుతాన్ । పుష్పితాన్ ఫలసంయుక్తాన్ షట్పదాలివిరాజితాన్
ఆయన అక్కడ కోకిలల గానంతో మధురంగా ఉన్న, పూలతో, పండ్లతో నిండిన, తేనెటీగలతో అలంకరించబడిన అందమైన చెట్లను చూశాడు.
మునీనామాశ్రమాన్దివ్యాన్ వేదధ్వనినినాదితాన్ । హోమధూమావృతాకాశాన్ మృగశావసమావృతాన్
వేదపఠన ధ్వనులతో మారుమోగుతున్న, హోమధూమంతో ఆకాశం నిండిన, మృగశావాలతో కూడిన ఋషుల దివ్యాశ్రమాలను చూశాడు.
కేదారాఞ్ఛాలిసమ్పక్వాన్ గోపికాభిః సురక్షితాన్ । ప్రఫుల్లపఙ్కజారామాన్నికుఞ్జాంశ్చ మనోరమాన్
పంటపొలాలు కోసిన గడ్డి రాశులతో, గోపికలు కాపాడుతున్న దృశ్యాన్ని, పుష్పించే కమలాలతో కూడిన తోటలను, ఆకర్షణీయమైన కుఞ్జాలను చూశాడు.
ప్రేక్షమాణః ప్రియాలాంస్తు చమ్పకాన్ పనసద్రుమాన్ । బకులాంస్తిలకాన్నీపాన్మన్దారాంశ్చ ప్రఫుల్లితాన్
ప్రియాళ, చంపక, పనస చెట్లు, బకుల, తిలక, నీప, పుష్పించిన మందార చెట్లను ఆయన తిలకించాడు.
శాలాంస్తాలాంస్తమాలాంశ్చ జమ్బూచూతకదమ్బకాన్ । స గచ్ఛఞ్జాహ్నవీతోయే ప్రఫుల్లం శతపత్రకమ్
శాల, తాళ, తమాల, జంబు, మామిడి, కదంబ చెట్లు, జాహ్నవీ నదిలో పుష్పించిన పద్మాన్ని ఆయన చూశాడు.
పఙ్కజం చాతిగన్ధాఢ్యమపశ్యదవనీపతిః । దక్షిణే జలజస్యాథ పార్శ్వే కమలలోచనామ్
అతిశయమైన సుగంధంతో ఉన్న పద్మాన్ని, దాని దక్షిణ భాగంలో కమలవదనురాలిని భూమిపతి చూశాడు.
కనకాభాం సుకేశీం చ కమ్బుగ్రీవాం కృశోదరీమ్ । బిమ్బోష్ఠీ సున్దరీం కిఞ్చిత్సముద్యత్సుపయోధరామ్
ఆమె బంగారు వర్ణంతో, అందమైన జుట్టుతో, శంఖసమనమైన మెడతో, సన్నని నడుముతో, బింబఫలంలాంటి పెదవులతో, కొద్దిగా పైకి ఉన్న, సుశిలమైన వక్షోజాలతో, ఎంతో అందంగా కనిపించింది.
సునాసాం చారుసర్వాఙ్గీమపశ్యత్ కన్యకాం నృపః । రుదతీం తాం సఖీం త్యక్త్వా విహ్వలాం దుఃఖపీడితామ్
అందమైన ముక్కు, సుందరమైన అవయవాలు కలిగిన ఒక కన్యను రాజు చూశాడు. ఆమె ఏడుస్తూ, సఖిని వదిలిపెట్టి, బాధతో కలవరపడుతూ అక్కడ ఉండింది.
సాశ్రునేత్రాం క్రన్దమానాం విజనే కురరీమివ । సంవీక్ష్య రాజా పప్రచ్ఛ కన్యకాం శోకకారణమ్
ఆమె కన్నీళ్లు కళ్లలో నిండిపోయి, ఎడారి ప్రదేశంలో ఒంటరిగా అరుస్తున్న పికపక్షిలా ఏడుస్తూ ఉండగా, రాజు ఆమెను చూసి, ఆమె దుఃఖానికి కారణం ఏమిటో అడిగాడు.
సునసే బ్రూహి కాసి త్వం కస్య పుత్రీ శుభాననే । గన్ధర్వీ దేవకన్యాథ కథం రోదిషి సున్దరి
ఓ సుందరనాసికా! నువ్వెవరో చెప్పు. ఎవరి కుమార్తెవో చెప్పు, మంగళమయమైన ముఖముతో ఉన్నవాడివి. నువ్వు గంధర్వకన్యవా, దేవకన్యవా? ఓ అందమైనవాడివి, నువ్వు ఎందుకు ఏడుస్తున్నావు?
కథమేకాకినీ బాలే త్యక్తా కేన పికస్వరే । పతిస్తే క్వ గతః కాన్తే పితా వా బ్రూహి సామ్ప్రతమ్
ఓ చిన్నారి! నువ్వు ఒంటరిగా ఎవరి చేత విడిచిపెట్టబడ్డావు? పికపక్షిలా స్వరంతో ఏడుస్తున్నావు. నీ భర్త ఎక్కడికి వెళ్లాడు, ప్రియమైనవాడివి? లేక నీ తండ్రి ఎక్కడ ఉన్నాడు? ఇప్పుడే చెప్పు.
కిం తే దుఃఖమరాలభ్రు కథయాద్య మమాన్తికే । కరోమి దుఃఖనాశం తే సర్వథైవ కృశోదరి
ఓ మృదులమైన కనుబొమ్మలు కలిగినవాడివి! నీకు ఏ బాధ ఉందో నాకు ఇప్పుడే చెప్పు. ఓ సన్నని నడుము కలిగినవాడివి, నీ బాధను తప్పక తొలగిస్తాను.
న రాజ్యే మమ తన్వఙ్గి పీడాం కోఽపి కరోత్యలమ్ । న భయం చౌరజం కాన్తే న రాక్షసభయం తథా
ఓ సన్నని అవయవాలు కలిగినవాడివి! నా రాజ్యంలో ఎవ్వరూ ఇలాంటి బాధ కలిగించరు. ఓ ప్రియమైనవాడివి, దొంగల భయం లేదు, రాక్షసుల భయం కూడా లేదు.
మయి శాసతి భూపాలే నోత్పాతా దారుణా భువి । భయం న వ్యాఘ్రసింహేభ్యో న భయం కస్యచిద్భవేత్
నేను రాజుగా పాలిస్తున్నప్పుడు భూమిపై ఎలాంటి భయంకరమైన అపాయాలు సంభవించవు. పులులు, సింహాల భయం లేదు, ఎవరి వల్లా కూడా భయం ఉండదు.
వద వామోరు కస్మాత్త్వం విలాపం జాహ్నవీతటే । కరోషి త్రాణహీనాత్ర కిం తే దుఃఖం వదస్వ మే
ఓ సుందరమైన తొడలు కలిగినవాడివి! నువ్వు గంగానది తీరంలో ఎందుకు ఇలా విలాపిస్తున్నావు? ఎవరి రక్షణ లేక ఇక్కడ ఏ బాధతో ఉన్నావో నాకు చెప్పు.
హన్మ్యహం దుఃఖమత్యుగ్రం ప్రాణినాం పృథివీతలే । దైవం చ మానుషం కాన్తే వ్రతమేతన్మమాద్భుతమ్
భూమిపై జీవులకు ఎంతటి తీవ్రమైన దుఃఖమైనా నేను తొలగించగలను. అది విధి వల్ల వచ్చినదైనా, మానవుల వల్ల వచ్చినదైనా, ఓ ప్రియమైనవాడివి, ఇదే నా గొప్ప ప్రతిజ్ఞ.
విశాలలోచనే బ్రూహి కరోమి తవ చిన్తితమ్ । ఇత్యుక్తే వచనే రాజ్ఞా శ్రుత్వోవాచ మృదుస్వనా
ఓ విశాలమైన కళ్లుగలవాడివి! నువ్వు కోరినది చెప్పు, నేను చేస్తాను. రాజు ఇలా పలికినప్పుడు, ఆమె మృదువైన స్వరంతో సమాధానం చెప్పింది.
శృణు రాజేన్ద్ర వక్ష్యామి మమ శోకస్య కారణమ్ । విపత్తిరహితః ప్రాణీ కథం రుదతి భూపతే
ఓ రాజాధిరాజా! నా దుఃఖానికి కారణం చెబుతాను, విను. ఓ రాజా! ఎవరికీ కష్టాలు లేకుండా ఉండి ఏడవడం సాధ్యమేనా?
ప్రబ్రవీమి మహాబాహో యదర్థం రుదతీ త్వహమ్ । తవ రాజ్యాదన్యదేశే రాజా పరమధార్మికః
ఓ మహాబాహువంతుడా! నేను ఎందుకు ఏడుస్తున్నానో చెబుతాను. నీ రాజ్యానికి బయట ఒక దేశంలో పరమధార్మికుడు అయిన రాజు ఉన్నాడు.