యే నిఃస్పృహాస్తే విషయైరపేతా- స్తేషాం త్వదీయం ఖలు దర్శనం స్యాత్ । ఆశాపరోఽహం భగవన్ననన్త యోగ్యో న తే దర్శనే దేవదేవ
ఇంద్రియాల పట్ల ఆసక్తి లేకుండా, వాంఛలు లేని వారు మాత్రమే నిన్ను చూడగలుగుతారు. కానీ భగవంతుడా, నేను మాత్రం ఆశలతో నిండినవాడిని, నీ దర్శనానికి అర్హుడిని కాను.
ఇతి స్తుతస్తేన నృపేణ విష్ణు- స్తమాహ వాక్యేన సుధామయేన । వృణీష్వ రాజన్ మనసేప్సితం తే దదామి తుష్టస్తపసా తవేతి
ఇలా రాజు స్తుతించగా, విష్ణువు అమృతంలా మధురంగా ఇలా అన్నాడు: 'రాజా! నీ మనసులో ఏది కావాలో కోరుకో. నీ తపస్సు నన్ను సంతోషపరిచింది. నేను నీ కోరికను నెరవేర్చుతాను.'
తతో నృపస్తం ప్రణిపత్య పాదయోః ప్రోవాచ విష్ణుం పురతః స్థితం చ । తపస్తు తప్తం హి మయా సుతార్థే పుత్రం దదస్వాత్మసమం మురారే
అంతట రాజు ఆయన పాదాలకు నమస్కరించి, ఎదురుగా ఉన్న విష్ణువుతో ఇలా అన్నాడు: 'స్వామీ! నాకు కుమారుడు కావాలని తపస్సు చేశాను. మురారే! నీవంటి కుమారుడిని నాకు దయచేయు.'
శ్రుత్వా నృపప్రార్థితమాదిదేవ- స్తమాహ రాజానమమోఘవాక్యమ్ । యయాతిసూనో వ్రజ తత్ర తీర్థే కలిన్దకన్యాతమసాప్రసఙ్గే
రాజు కోరిక విని, ఆదిదేవుడు తప్పకుండా నెరవేర్చే మాటలు అన్నాడు: 'యయాతి కుమారుడా! యమునా, తమసా నదులు కలిసే పవిత్ర స్థలానికి వెళ్ళు.'
మయాద్య పుత్రస్తు యథేప్సితస్తే తత్రైవ ముక్తోఽస్త్యమితప్రభావః । లక్ష్మ్యాః ప్రసూతో మమ వీర్యజశ్చ కృతస్తవార్థేఽథ గృహాణ రాజన్
'నీవు కోరుకున్న కుమారుడు, అపారమైన శక్తితో, నేడు అక్కడే ఉన్నాడు. లక్ష్మీదేవి నుంచి జన్మించి, నా తేజస్సుతో పుట్టాడు. అతడిని నీకోసం సృష్టించాను. రాజా! వెళ్ళి అతడిని తీసుకో.'
శ్రుత్వా హరేర్వాక్యమతీవ మృష్టం సన్తుష్టచిత్తః ప్రబభూవ రాజా । హరిస్తు దత్త్వేతి వరం జగామ వైకుణ్ఠలోకం రమయా యుతశ్చ
హరివాక్యాలు ఎంతో మధురంగా ఉండటంతో, రాజు హృదయం సంతోషంతో నిండిపోయింది. హరి వరం ఇచ్చి, రమాతో కలిసి వైకుంఠానికి వెళ్ళిపోయాడు.
గతే హరౌ సోఽథ యయాతిసూను- ర్యయావనుద్ధాతరథేన రాజా । ప్రేమాన్వితస్తత్ర సుతోఽస్తి యత్ర వచో నిశమ్యేతి జనార్దనస్య
హరి వెళ్ళిన తరువాత, యయాతి కుమారుడు అయిన రాజు, జనార్దనుడు చెప్పినట్టు, తన కుమారుడు ఉన్న చోటికి వేగంగా రథంలో ఆనందంగా వెళ్లాడు.
స తత్ర గత్వాతిమనోహరం తం దదర్శ బాలం భువి ఖేలమానమ్ । ముఖే నివేశ్యైకకరేణ కృత్వా శ్లక్ష్ణం పదాఙ్గుష్ఠమనన్యసత్త్వః
అక్కడికి వెళ్లి, భూమిపై ఆడుకుంటున్న అపూర్వ సౌందర్యంతో ఉన్న బాలుడిని చూశాడు. అతడు ఒక చేతితో తన పాదాంగుళిని మృదువుగా నోట్లో పెట్టుకుని, తనలో తానే మునిగిపోయి ఉన్నాడు.
తం వీక్ష్య పుత్రం మదనస్వరూపం నారాయణాంశం కమలాప్రసూతమ్ । హరిప్రభావం హరివర్మనామా హర్షప్రఫుల్లాననపఙ్కజోఽభూత్
తన కుమారుడు మన్మథస్వరూపుడిగా, నారాయణాంశుడిగా, లక్ష్మీదేవి పుత్రుడిగా, హరివైభవంతో ప్రకాశిస్తూ ఉండటం చూసి, రాజు ముఖం ఆనందంతో వికసించింది. అతనికి 'హరివర్మ' అని పేరు పెట్టాడు.
గృహ్ణన్ సువేగాత్ కరపఙ్కజాభ్యాం బభూవ ప్రేమార్ణవమగ్నదేహః । మూర్ధన్యుపాఘ్రాయ ముదాన్వితోఽసౌ ననన్ద రాజా సుతమాలిలిఙ్గ
తన పద్మపాణులతో వేగంగా పట్టుకుని, రాజు ప్రేమసముద్రంలో మునిగిపోయాడు. కుమారుడి తలని ఆనందంతో ముద్దాడి, హృదయపూర్వకంగా ఆలింగనం చేసి సంతోషించాడు.
ముఖం సమీక్ష్యాతిమనోహరం త- మువాచ నేత్రామ్బునిరుద్ధకణ్ఠః । దత్తోఽసి దేవేన జనార్దనేన మాత్రా హి పుత్రావమదుఃఖభీతేః
తన కుమారుడి అద్భుతమైన ముఖాన్ని చూస్తూ, కన్నీటి ఆనందంతో గొంతు నిండిపోయి, 'బిడ్డా! నీవు జనార్దనుడిచ్చిన వరమవు. నీ తల్లి, నేను ఇద్దరం పుత్రసంతానభయాన్ని పోగొట్టుకోడానికి నీవు కలిగావు' అని అన్నాడు.
తప్తం మయా పుత్ర తపస్తవార్థే సుదుష్కరం వర్షశతం చ పూర్ణమ్ । తేనైవ తుష్టేన రమాప్రియేణ దత్తోఽసి సంసారసుఖోదయాయ
'బిడ్డా! నీ కోసం నేను వంద సంవత్సరాలు కఠిన తపస్సు చేశాను. ఆ తపస్సు వల్ల రమాపతిని సంతోషపరిచాను. ఆయన నిన్ను ఇచ్చాడు. ఈ లోకంలో సుఖం కలగాలని నీవు నాకు వరంగా లభించావు.'
మాతా రమా త్వాం తనుజం మదర్థే త్యక్త్వా గతా సా హరిణా సమేతా । ధన్యా తు సా యా ప్రహసన్తమఙ్కే కృత్వా సుతం త్వాం ముదితాననా స్యాత్
తల్లి లక్ష్మీ, నిన్ను తన కుమారునిగా వదిలిపెట్టి నా కోసం వెళ్లి హరివైపు చేరింది. కానీ, తన నవ్వుతూ ఉన్న కుమారుణ్ణి ముద్దుగా ఒడిలో పెట్టుకుని ఆనందంగా ఉండే ఆ తల్లి ఎంత అదృష్టవంతురాలు!
త్వమేవ సంసారసముద్రనౌకా- రూపః కృతః పుత్ర లక్ష్మీధరేణ । ఇత్యేవముక్త్వా నృపతిః సుతం తం ముదా సమాదాయ యయౌ గృహాయ
లక్ష్మీదేవి, ఈ లోకసముద్రాన్ని దాటి పోవడానికి నిన్నే నౌకగా చేసిందని, రాజు సంతోషంతో తన కుమారుణ్ణి తీసుకుని ఇంటికి వెళ్లాడు.
పురీసమీపే నృపమాగతం త- మాకర్ణ్య సర్వే సచివాస్తు రాజ్ఞః । యయుః సమీపం నృపతేశ్చ లోకాః సోపాయనాస్తే సపురోహితాశ్చ
రాజు పట్టణానికి దగ్గరగా వచ్చాడని విని, అందరు మంత్రులు, ప్రజలు, పురోహితుడు కూడా బహుమతులతో కలిసి రాజును కలవడానికి వచ్చారు.
బన్దీజనా గాయనకాశ్చ సూతాః సమాయయుః సమ్ముఖమాశు రాజ్ఞః । నృపః పురం ప్రాప్య పురః సమాగతం జనం సమాశ్వాస్య వాక్యైశ్చ దృష్ట్యా
బండినవారు, గాయకులు, రథసారథులు వేగంగా రాజు ఎదుటికి చేరారు. రాజు నగరంలోకి ప్రవేశించి, అక్కడ కూడిన ప్రజలను మాటలతో, చూపులతో ధైర్యపరిచాడు.
సమ్పూజితః పౌరజనేన రాజా వివేశ పుత్రేణ యుతో నగర్యామ్ । మార్గేషు లాజైః కుసుమైః సమన్తా- ద్వికీర్యమాణో నృపతిర్జగామ
పౌరులు ఘనంగా సత్కరించగా, రాజు తన కుమారుడితో కలిసి నగరంలోకి ప్రవేశించాడు. మార్గమంతా ధాన్యాలు, పువ్వులు చల్లుతూ రాజు ముందుకు సాగాడు.
గృహం సమృద్ధం సచివైః సమేతః సుతం సమాదాయ ముదా కరాభ్యామ్ । రాజ్యే దదౌ చాథ సుతం మనోజ్ఞం సద్యఃప్రసూతం చ మనోభవాభమ్
మంత్రులతో కలిసి రాజు తన ఐశ్వర్యవంతమైన ఇంట్లోకి ప్రవేశించి, కుమారుణ్ణి ఆనందంగా చేతుల్లో పట్టుకున్నాడు. వెంటనే ఆ అందమైన, కొత్తగా పుట్టిన మన్మథసమానుడైన కుమారుణ్ణి రాజ్యాన్ని అప్పగించాడు.
రాజ్ఞీ గృహీత్వాభినవం తనూజం పప్రచ్ఛ రాజానమనిన్దితా సా । రాజన్ కుతశ్చైవ సుతః సుజన్మా ప్రాప్తస్త్వయా మన్మథతుల్యరూపః
రాణి, తన కొత్తగా పుట్టిన కుమారుణ్ణి తీసుకుని, నిందలేని ఆమె రాజును అడిగింది: 'రాజా! మన్మథుని పోలిన ఈ మంచి వంశజుడు నీకు ఎలా లభించాడు?'
కేనైష దత్తః కథయాశు కాన్త చేతో మదీయం ప్రహృతం సుతేన । నృపస్తదోవాచ ముదాన్వితోఽసౌ ప్రియే రమేశేన సుతో హి మహ్యమ్
'ఈ కుమారుణ్ణి ఎవరు ఇచ్చారు? త్వరగా చెప్పు ప్రియమా, నా మనసు ఈ కుమారునితో మక్కువగా మారింది.' అని అడిగింది. రాజు ఆనందంతో ఇలా చెప్పాడు: 'ప్రియమైనవాడా, ఈ కుమారుణ్ణి నాకు రమేశుడు ఇచ్చాడు.'
లోలాక్షి దత్తః కమలాసముత్థో జనార్దనాంశోఽయమహీనసత్త్వః । సా తం గృహీత్వా ముదమాప రాజ్ఞీ రాజా చకారోత్సవమద్భుతం చ
'ఓ చంచలదృష్టి! ఈ కుమారుడు లక్ష్మీదేవి నుండి జన్మించి, జనార్దనుని భాగంగా ఉన్నవాడు, మహత్తరమైన గుణాలతో ఉన్నవాడు.' అని చెప్పాడు. రాణి కుమారుణ్ణి తీసుకుని ఆనందించింది, రాజు అద్భుతమైన ఉత్సవాన్ని నిర్వహించాడు.
దదౌ చ దానం కిల యాచకేభ్యో గీతాని వాద్యాని బహూని నేదుః । కృత్వోత్సవం భూపతిరాత్మజస్య నామైకవీరేతి చకార విశ్రుతమ్
రాజు యాచకులకు విరాళాలు ఇచ్చాడు. అనేక పాటలు, వాద్యాలు మ్రోగాయి. కుమారుని కోసం రాజు ఉత్సవం జరిపి, అతనికి 'ఏకవీరుడు' అనే పేరు పెట్టాడు. ఆ పేరు అందరికీ ప్రసిద్ధమైంది.
సుఖం చ సమ్ప్రాప్య ముదాన్వితోఽసౌ ననన్ద దేవాధిపతుల్యవీర్యః । పుత్రం హరే రూపగుణానురూపం సమ్ప్రాప్య వంశస్య ఋణాచ్చ ముక్తః
సంతోషంగా జీవిస్తూ, దేవేంద్రునితో సమానమైన బలాన్ని పొందిన రాజు, హరివంటి రూపం, గుణాలు కలిగిన కుమారుణ్ణి పొందినందుకు వంశబంధనాల నుండి విముక్తుడయ్యాడు.
ఇతి సకలసురాణామీశ్వరేణార్పితం తం సకలగుణగణాఢ్యం పుత్రమాసాద్య రాజా । వివిధసుఖవినోదైర్భార్యయా సేవ్యమానో వ్యహరత నిజగేహే శక్రతుల్యప్రతాపః
అలా, సమస్త దేవతల అధిపతి ఇచ్చిన, అన్ని గుణాలతో నిండిన కుమారుణ్ణి పొందిన రాజు, భార్యతో కలసి అనేక సుఖాలతో సేవించబడుతూ, తన ఇంట్లో ఇంద్రునికి సమానమైన వైభవంతో జీవించాడు.
రాజపుత్ర్యాః ఏకావల్యాః వర్ణనమ్ వ్యాస ఉవాచ జాతకర్మాదిసంస్కారాంశ్చకార నృపతిస్తదా । దినే దినే జగామాశు వృద్ధిం బాలః సులాలితః
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: రాజు, ఆ బాలునికి జన్మనాటి నుండి అన్ని శుభకార్యాలు నిర్వహించాడు. బాగా పెంచబడిన ఆ బాలుడు రోజురోజుకూ వేగంగా పెరిగాడు.
నృపః సంసారజం ప్రాప్య సుఖం పుత్రసభుద్భవమ్ । ఋణత్రయవిమోక్షం చ మేనే తేన మహాత్మనా
రాజు, కుమారుని ద్వారా సంసారంలో కలిగే ఆనందాన్ని పొందాడు. ఆ మహాత్ముడి వల్ల తాను మూడు ఋణాలనుండి విముక్తుడయ్యానని భావించాడు.
షష్ఠేఽన్నప్రాశనం తస్య కృత్వా మాసి యథావిధి । తృతీయేఽథ తథా వర్షే చూడాకరణముత్తమమ్
ఆరవ నెలలో బాలునికి అన్నప్రాశనాన్ని యథావిధిగా జరిపించాడు. మూడవ సంవత్సరంలో ఉత్తమమైన ముండన కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించాడు.
చకార బ్రాహ్మణాన్ ద్రవ్యైః సమ్పూజ్య వివిధైర్ధనైః । గోభిశ్చ వివిధైర్దానైర్యాచకానితరానపి
బ్రాహ్మణులను వివిధ రకాల ధనంతో ఘనంగా సత్కరించాడు. యాచకులకు, ఇతరులకు గోవులు మొదలైన అనేక దానాలు చేశాడు.
వర్షే చైకాదశే తస్య మౌఞ్జీబన్ధనకర్మ వై । కారయిత్వా ధనుర్వేదమధ్యాపయత పార్థివః
పదకొండవ సంవత్సరంలో బాలునికి మౌంజీ బంధన కర్మను నిర్వహించి, తరువాత రాజు ధనుర్వేదాన్ని బోధించాడు.
అధీతవేదం పుత్రం తం రాజధర్మవిశారదమ్ । దృష్ట్వా తస్యాభిషేకాయ మతిం చక్రే జనాధిపః
వేదాలు నేర్చుకుని, రాజధర్మాల్లో నైపుణ్యం సాధించిన కుమారుణ్ణి చూసి, రాజు అతనికి అభిషేకం చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.