వ్యాస ఉవాచ అశ్వాసక్తమతిం వీక్ష్య కామినీమతిమోహితామ్ । పశ్యన్తీం పరమప్రేమ్ణా చఞ్చలాక్షీం చ చఞ్చలామ్
వ్యాసుడు చెప్పాడు: ఆమె మనసంతా ఆ గుర్రంపైనే ఉండి, కామంతో మత్తుపోయినవాడిలా, పరమ ప్రేమతో చంచలమైన కళ్ళతో చూస్తూ నిలిచింది.
తామాహ భగవాన్కుద్ధః కిం పశ్యసి సులోచనే । మోహితా చ హరిం దృష్ట్వా పృష్టా నైవాభిభాషసే
భగవంతుడు కోపంతో ఇలా అన్నాడు: 'ఓ సుందర కన్నులవాడా! నువ్వు ఎందుకు ఇలా చూస్తున్నావు? ఆ గుర్రాన్ని చూసి మాయలో పడిపోయి, అడిగినా సమాధానం చెప్పడం లేదు.'
సర్వత్ర రమసే యస్మాద్రమా తస్మాద్భవిష్యసి । చఞ్చలత్వాచ్చలేత్యేవం సర్వథైవ న సంశయః
'రమా! నువ్వు ఎక్కడైనా ఆనందిస్తావు కాబట్టి, నీకు ఎప్పుడూ చంచలత్వమే ఉంటుంది. నీ చంచలత్వం వల్ల నిన్ను ఎప్పుడూ చంచలమైనదిగా పిలుస్తారు—ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.'
ప్రాకృతా చ యథా నారీ నూనం భవతి చఞ్చలా । తథా త్వమపి కల్యాణి స్థిరా నైవ కదాచన
'సాధారణంగా మహిళలు ఎలా చంచలంగా ఉంటారో, నీవు కూడా అలానే ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉండవు, ఓ మంగళకరమైనవాడా!'
త్వం హయం మత్సమీపస్థా సమీక్ష్య యది మోహితా । వడవా భవ వామోరు మర్త్యలోకేఽతిదారుణే
'ఓ సన్నని తొడలవాడా! నీవు నా దగ్గర ఉన్న గుర్రాన్ని చూసి మాయలో పడిపోయినట్లయితే, మానవ లోకంలో నీవు ఒక కుదిరిన గుర్రమవు.'
ఇతి శప్తా రమా దేవీ హరిణా దైవయోగతః । రురోద వేపమానా సా భయభీతాతిదుఃఖితా
ఇలా హరిదేవుడు దైవచర్య వల్ల శాపం ఇచ్చినప్పుడు, రమాదేవి భయంతో, దుఃఖంతో వణికిపోతూ ఏడ్చింది.
తమువాచ రమానాథ శఙ్కితా చారుహాసినీ । ప్రణమ్య శిరసా దేవం స్వపతిం వినయాన్వితా
ఆ సందేహంతో, అందమైన నవ్వుతో రమా, తలవంచి వినయంతో తన భర్త అయిన దేవునికి నమస్కరించి ఇలా అడిగింది.
దేవదేవ జగన్నాథ కరుణాకర కేశవ । స్వల్పేఽపరాధే గోవిన్ద కస్మాచ్ఛాపం దదాసి మే
'దేవదేవా! జగన్నాథా! కరుణాసాగరా! కేశవా! చిన్న తప్పుకే గోవిందా, నన్ను ఎందుకు శపిస్తున్నావు?'
న కదాచిన్మయా దృష్టః క్రోధస్తే హీదృశః ప్రభో । క్వ గతస్తే మయి స్నేహః సహజో న తు నశ్వరః
'ప్రభూ! నీలో ఇంత కోపాన్ని నేను ఎప్పుడూ చూడలేదు. నాపై నీ సహజమైన ప్రేమ ఎక్కడికి పోయింది?'
వజ్రపాతస్తు శత్రౌ వై కర్తవ్యో న సుహృజ్జనే । సదాహం వరయోగ్యా తే శాపయోగ్యా కథం కృతా
'శత్రువుపై వజ్రాన్ని వేసేవారు, స్నేహితుడిపై కాదు. నేను ఎప్పుడూ నీకు వరదాయకురాలిని, శాపయోగ్యురాలిని ఎలా అయ్యాను?'
ప్రాణాంస్త్యక్ష్యామి గోవిన్ద పశ్యతోఽద్య తవాగ్రతః । కథం జీవే త్వయా హీనా విరహానలతాపితా
గోవిందా! నిన్ను ఎదుట చూసుకుంటూ, ఈరోజే నా ప్రాణాలు విడిచిపెడతాను. నీతో వేరుగా ఉండి, విడిపోవడపు బాధతో నేను ఎలా బ్రతకగలను?
ప్రసాదం కురు దేవేశ శాపాదస్మాత్సుదారుణాత్ । కదా ముక్తా సమీపం తే ప్రాప్నోమి సుఖదం విభౌ
దేవతల అధినాయకుడా! ఈ భయంకరమైన శాపం నుండి నన్ను కాపాడి, నీ కృప చూపించు. ప్రభూ! ఎప్పుడు నేను విముక్తి పొంది, నీ ఆనందమయమైన సన్నిధిని పొందుతానో చెప్పు.
హరిరువాచ యదా తే భవితా పుత్రః పృథివ్యాం మత్సమః ప్రియే । తదా మాం ప్రాప్య తన్వఙ్గి సుఖితా త్వం భవిష్యసి
హరి ఇలా అన్నాడు: ప్రియమైనవాడా! భూమిపై నాకంటే తక్కువ కాని, నాతో సమానమైన కుమారుడు నీకు కలిగినప్పుడు, నీవు నన్ను చేరుకుని సంతోషంగా ఉంటావు.
శివప్రసాదేన లక్ష్మీద్వారా భగవత్యాః సమారాధనవర్ణనమ్ జనమేజయ ఉవాచ ఇతి శప్తా భగవతా సిన్ధుజా కోపయోగతః । కథం సా వడవా జాతా రేవన్తేన చ కిం కృతమ్
జనమేజయుడు అడిగాడు: ప్రభువు కోపంతో శపించిన తరువాత, సింధుజా ఎలా గుర్రంగా మారింది? రేవంతుడు ఏమి చేశాడు?
కస్మిన్దేశేఽబ్ధిజా దేవీ వడవారూపధారిణీ । సంస్థితైకాకినీ బాలా పరోషిత్పతికా యథా
సముద్రంలో జన్మించిన ఆ దేవి, గుర్రం రూపం ధరించి, ఏ దేశంలో తన భర్త నుండి వేరుపడి, ఒంటరిగా ఉండింది?
కాలం కియన్తమాయుష్మన్ వియుక్తా పతినా రమా । సంస్థితా విజనేఽరణ్యే కిం కృతం చ తయా పునః
ఆయుష్మంతుడా! రమా తన భర్తతో వేరై, ఆ అరణ్యంలో ఎంతకాలం ఒంటరిగా ఉండింది? అక్కడ ఆమె ఏమి చేసింది?
సమాగమం కదా ప్రాప్తా వాసుదేవస్య సిన్ధుజా । పుత్రః కథం తయా ప్రాప్తో నారాయణవియుక్తయా
సింధుజా వాసుదేవునితో ఎప్పుడు కలిసింది? నారాయణుని నుండి వేరుపడి, ఆమె కుమారుడిని ఎలా పొందింది?
ఏతద్వృత్తాన్తమార్యేశ కథయస్వ సవిస్తరమ్ । శ్రోతుకామోఽస్మి విప్రేన్ద్ర కథాఖ్యానమనుత్తమమ్
ఆర్యేశా! ఈ కథను పూర్తిగా వివరంగా చెప్పు. ద్విజులలో శ్రేష్ఠుడా! ఈ అద్భుతమైన కథను వినాలని నాకు చాలా ఆసక్తి ఉంది.
సూత ఉవాచ ఇతి పృష్టస్తదా వ్యాసః పరీక్షిత్తనయేన వై । కథయామాస భో విప్రాః కథామేతాం సువిస్తరామ్
సూతుడు చెప్పాడు: పరీక్షిత్తు కుమారుడు అడిగినప్పుడు, వ్యాసుడు ఈ కథను విప్రులారా! చాలా వివరంగా చెప్పడం ప్రారంభించాడు.
వ్యాస ఉవాచ శృణు రాజన్ ప్రవక్ష్యామి కథాం పౌరాణికీం శుభామ్ । పావనీం సుఖదాం కర్ణే విశదాక్షరసంయుతామ్
వ్యాసుడు చెప్పాడు: రాజా! నేను నీకు పూర్వకాలపు పవిత్రమైన, ఆనందాన్ని ఇచ్చే, స్పష్టమైన పదాలతో కూడిన శుభమైన పురాణకథను చెప్పబోతున్నాను. విను.
రేవన్తస్తు రమాం దృష్ట్వా శప్తా దేవేన కామినీమ్ । భయార్తః ప్రయయౌ దూరాత్ప్రణమ్య జగతాం పతిమ్
దేవుని శాపానికి లోనై, కామంతో ఉన్న రమాను చూసిన రేవంతుడు, భయంతో దూరంగా నుంచీ జగత్పతికి నమస్కరించి అక్కడినుంచి వెళ్లిపోయాడు.
పితుః సకాశం త్వరితో వీక్ష్య కోపం జగత్పతేః । నివేదయామాస కథాం భాస్కరాయ స శాపజామ్
జగత్పతికి కోపం వచ్చినదాన్ని గమనించి, రేవంతుడు తన తండ్రి వద్దకు త్వరగా వెళ్లి, ఆ శాపకథను భాస్కరునికి వివరంగా చెప్పాడు.
దుఃఖితా సా రమా దేవీ ప్రణమ్య జగదీశ్వరమ్ । ఆజ్ఞప్తా మానుషం లోకం ప్రాప్తా కమలలోచనా
ఆ రమాదేవి దుఃఖంతో, జగదీశ్వరుడికి నమస్కరించి, ఆయన ఆజ్ఞతో కమలనయనురాలు మానవ లోకానికి చేరింది.
సూర్యపత్న్యా తపస్తప్తం యత్ర పూర్వం సుదారుణమ్ । తత్రైవ సా యయావాశు వడవారూపధారిణీ
సూర్యుని భార్య ముందుగా ఘోరమైన తపస్సు చేసిన చోటికే, ఆమే గుర్రం రూపంలో త్వరగా వెళ్లింది.
కాలిన్దీతమసాసఙ్గే సుపర్ణాక్షస్య చోత్తరే । సర్వకామప్రదే స్థానే సురమ్యవనమణ్డితే
కాళిందీ, తమసా నదులు కలిసే చోటు, సుపర్ణాక్షుని ఉత్తర భాగంలో, అన్ని కోరికలు తీరే, అందమైన వనంతో అలంకరించబడిన ప్రదేశంలో ఆమె ఉండింది.
తత్ర స్థితా మహాదేవం శఙ్కరం వాఞ్ఛితప్రదమ్ । దధ్యౌ చైకేన మనసా శూలినం చన్ద్రశేఖరమ్
అక్కడ ఆమె, కోరికలు తీర్చే మహాదేవుడైన శంకరుణ్ణి, శూలధారిని, చంద్రశేఖరుని, ఏకాగ్రతతో ధ్యానించింది.
పఞ్చాననం దశభుజం గౌరీదేహార్ధధారిణమ్ । కర్పూరగౌరదేహాభం నీలకణ్ఠం త్రిలోచనమ్
ఐదు ముఖాలు, పది చేతులు ఉన్నవాడిని, గౌరీదేహార్థాన్ని ధరించినవాడిని, కర్పూరవర్ణమైన శరీరాన్ని, నీలకంఠుడిని, మూడు కళ్లవాడిని ఆమె ధ్యానించింది.
వ్యాఘ్రాజినధరం దేవం గజచర్మోత్తరీయకమ్ । కపాలమాలాకలితం నాగయజ్ఞోపవీతినమ్
వ్యాఘ్ర చర్మాన్ని ధరించిన దేవుడిని, ఏనుగు చర్మాన్ని పై వస్త్రంగా వేసుకున్నవాడిని, కపాలమాల ధరించినవాడిని, నాగాన్ని యజ్ఞోపవీతంగా వేసుకున్నవాడిని ఆమె ధ్యానించింది.
సాగరస్య సుతా కృత్వా హయీరూపం మనోహరమ్ । తస్మింస్తీర్థే రమాదేవీ చకార దుశ్చరం తపః
సముద్రుని కుమార్తె, గుర్రపు ఆకారంలో ఆకర్షణీయంగా మారి, ఆ పవిత్ర స్థలంలో కఠినమైన తపస్సు చేసింది.
ధ్యాయమానా పరం దేవం వైరాగ్యం సముపాశ్రితా । దివ్యం వర్షసహస్రం తు గతం తత్ర మహీపతే
ఆమె పరమేశ్వరుని ధ్యానిస్తూ, విరక్తతను స్వీకరించి, ఆ స్థలంలో దివ్యమైన వెయ్యేండ్ల కాలం తపస్సు చేసింది, ఓ రాజా.