యత్ర భీష్మశ్చ ద్రోణశ్చ కృపః కర్ణశ్చ బాహ్లికః । భీమసేనో ధర్భపుత్రస్తథైవార్జునకేశవౌ
అక్కడ భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృపాచార్యుడు, కర్ణుడు, బాహ్లికుడు, అలాగే భీమసేనుడు, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు, అర్జునుడు, కేశవుడు కూడా ఉన్నారు.
తథాపి యుద్ధమత్యుగ్రం కృతం తైశ్చ పరస్పరమ్ । కుటుమ్బకదనం భూరి కృతం లోభాతురైరిహ
అంతటి మహానుభావులు అక్కడ ఉన్నా, వాళ్లలో లోభంతో భయంకరమైన యుద్ధం జరిగింది. లోభానికి లోనై అనేక కుటుంబాలను నాశనం చేశారు.
హతో ద్రోణో హతో భీష్మస్తథైవ పాణ్డవాత్మజాః । భ్రాతరః పితరః పుత్రాః సర్వే వై నిహతా రణే
ద్రోణుడు చనిపోయాడు, భీష్ముడు చనిపోయాడు, అలాగే పాండవుల కుమారులు కూడా. అన్నదమ్ములు, తండ్రులు, కుమారులు — అందరూ యుద్ధంలో మరణించారు.
తస్మాల్లోభాభిభూతస్తు కిం న కుర్యాన్నరః కిల । హైహయైర్నిహతాః సర్వే భృగవః పాపబుద్ధిభిః
కాబట్టి, లోభం మనిషిని కబళిస్తే, అతడు ఏ పని చేయడు చెప్పు! హైహయులు పాపబుద్ధితో ఉన్నప్పుడు, భృగువంశాన్ని మొత్తం నాశనం చేశారు.
హైహయానాముత్పత్తిప్రసఙ్గే రమావిష్ణుసంవాదవర్ణనమ్ జనమేజయ ఉవాచ కథం తాశ్చ స్త్రియః సర్వా భృగూణాం దుఃఖసాగరాత్ । ముక్తా వంశః పునస్తేషాం బ్రాహ్మణానాం స్థిరోఽభవత్
జనమేజయుడు అడిగాడు: భృగువంశపు ఆ స్త్రీలు అంతటి బాధ నుంచి ఎలా బయటపడ్డారు? వాళ్ల వంశం మళ్లీ స్థిరంగా ఎలా నిలిచింది?
హైహయైః కిం కృతం కార్యం హత్వా తాన్బ్రాహ్మణానపి । క్షత్రియైర్లోభసంయుక్తైః పాపాచారైర్వదస్వ తత్
హైహయులు ఆ బ్రాహ్మణులను చంపాక ఇంకేమి చేశారు? లోభంతో, దుష్టచర్యతో ఉన్న ఆ క్షత్రియులు ఏం చేసారో చెప్పు.
న తృప్తిరస్తి మే బ్రహ్మన్ పిబతస్తే కథామృతమ్ । పావనం సుఖదం నౄణాం పరలోకే ఫలప్రదమ్
బ్రాహ్మణా! నీ కథామృతాన్ని నేను ఎంత విన్నా తృప్తి కలగడం లేదు. అది పవిత్రతనిస్తుంది, ప్రజలకు ఆనందాన్ని ఇస్తుంది, పరలోకంలో ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
వ్యాస ఉవాచ శృణు రాజన్ప్రవక్ష్యామి కథాం పాపప్రణాశినీమ్ । యథా స్త్రియస్తు తా ముక్తా దుఃఖాత్తస్మాద్దురత్యయాత్
వ్యాసుడు చెప్పాడు: రాజా! విను, పాపాలను నశింపజేసే కథను నేను చెబుతాను. ఆ స్త్రీలు ఆ తట్టుకోలేని బాధ నుంచి ఎలా విముక్తి పొందారో చెబుతాను.
భృగుపత్న్యో యదా రాజన్ హిమవన్తం గిరిం గతాః । భయత్రస్తా విభగ్నాశా హైహయైః పీడితా భృశమ్
రాజా! హైహయులు తీవ్రంగా హింసించగా, భయంతో, ఆశలు కోల్పోయి, భృగుపత్నులు హిమవంత పర్వతానికి వెళ్లారు.
గౌరీం తత్ర తు సంస్థాప్య మృణ్మయీం సరితస్తటే । ఉపోషణపరాశ్చక్రుర్నిశ్చయం మరణం ప్రతి
అక్కడ నదికట్టపై మట్టి గౌరీ విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించి, ఉపవాసంలో నిమగ్నమై, మరణించాలనే సంకల్పం చేసుకున్నారు.
స్వప్నే గత్వా తదా దేవీ ప్రాహ తాః ప్రమదోత్తమాః । యుష్మాసు మధ్యే కస్యాశ్చిద్భవితా చోరుజః పుమాన్
అప్పుడు, ఆ ఉత్తమ స్త్రీలకు దేవీ కలలో ప్రత్యక్షమై ఇలా చెప్పింది: 'మీ మధ్య ఎవరికో ఒకరికి మహాశక్తి కలిగిన కుమారుడు పుడతాడు.'
మదంశశక్తిసమ్భిన్నః స వః కార్యం విధాస్యతి । ఇత్యాదిశ్య పరామ్బా సా పశ్చాదన్తర్హితాభవత్
'నా శక్తిలో భాగం కలిగి, అతడు మీ పని నెరవేర్చుతాడు.' అని పరాశక్తి చెప్పి, వెంటనే అంతర్ధానమైంది.
జాగృతాస్తు తతః సర్వా ముదమాపుర్వరాఙ్గనాః । కాచిత్తాసాం భయోద్విగ్నా కామినీ చతురా భృశమ్
వెలిచిన తర్వాత ఆ స్త్రీలందరికీ ఆనందం కలిగింది. అయితే, వారిలో ఒకరు మాత్రం భయంతో, కోరికతో బాధపడుతూ ఉండిపోయింది.
దధార చోరుణైకేన గర్భం సా కులవృద్ధయే । పలాయనపరా దృష్టా క్షత్రియైర్బ్రాహ్మణీ యదా
ఆ వంశాన్ని నిలబెట్టేందుకు, ఆమె ఒక మహాశక్తివంతుడి ద్వారా గర్భం ధరించింది. ఆ బ్రాహ్మణి పారిపోతున్నదాన్ని క్షత్రియులు చూసి వెంబడించారు.
విహ్వలా తేజసా యుక్తా తదా తే దుద్రువుర్భృశమ్ । గృహ్యతాం వధ్యతాం నారీ సగర్భా యాతి సత్వరా
ఆమె తేజస్సుతో ఉప్పొంగి, వేగంగా పారిపోతుండగా, క్షత్రియులు 'ఆమెను పట్టుకోండి! చంపండి! గర్భవతి స్త్రీ పరుగెత్తుతోంది!' అని అరవసాగారు.
ఇతి బ్రువన్తః సమ్ప్రాప్తాః కామినీం ఖడ్గపాణయః । సా భయార్తా తు తాన్దృష్ట్వా రురోద సముపాగతాన్
అలా అరుస్తూ, ఖడ్గాలు పట్టుకుని, ఆ కోరికతో ఉన్న స్త్రీ దగ్గరకు వచ్చారు. ఆమె భయంతో వారిని చూసి, దగ్గరకు రాగానే ఏడవసాగింది.
గర్భస్య రక్షణార్థం సా చుక్రోశాతిభయాతురా । రుదతీం మాతరం శ్రుత్వా దీనాం ప్రాణవివర్జితామ్
ఆమె గర్భాన్ని కాపాడాలని భయంతో విలపించింది. తల్లి ఏడుస్తూ, బలహీనంగా, ప్రాణం లేని స్థితిలో ఉండటాన్ని ఆమె విన్నది.
నిరాధారాం క్రన్దమానాం క్షత్రియైర్భృశతాపితామ్ । గృహీతామివ సింహేన సగర్భాం హరిణీం యథా
ఆమె ఎవరూ తోడులేని స్థితిలో, క్షత్రియుల చేత తీవ్రంగా బాధపడుతూ, సింహం పట్టుకున్న గర్భిణి జింకలా అరుస్తూ ఉండిపోయింది.
సాశ్రునేత్రాం వేపమానాం సఙ్క్రుధ్య బాలకస్తదా । భిత్త్వోరుం నిర్జగామాశు గర్భః సూర్య ఇవాపరః
కన్నీళ్ళతో, వణుకుతూ ఉన్న తల్లిని చూసి, ఆ శిశువు కోపంతో, ఆమె తొడను చీల్చుకొని, సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తూ బయటకు వచ్చాడు.
ముష్ణన్దృష్టీః క్షత్రియాణాం తేజసా బాలకః శుభః । దర్శనాద్బాలకస్యాశు సర్వే జాతా విలోచనాః
ఆ శుభ్రమైన బాలుడు తన తేజంతో క్షత్రియుల చూపును పోగొట్టాడు. ఆ బాలుడిని చూసిన వెంటనే అందరూ అంధులయ్యారు.
బభ్రముర్గిరిదుర్గేషు జన్మాన్ధా ఇవ క్షత్రియాః । చిన్తితం మనసా సర్వైః కిమేతదితి సామ్ప్రతమ్
క్షత్రియులు పర్వత కోటల్లో జన్మతోనే అంధులైనట్టు తడబడుతూ తిరిగారు. 'ఇది ఏమి జరుగుతోంది?' అని అందరూ మనసులో ఆశ్చర్యపడ్డారు.
సర్వే చక్షుర్విహీనా యజ్జాతా స్మ బాలదర్శనాత్ । బ్రాహ్మణ్యాస్తు ప్రభావోఽయం సతీవ్రతబలం మహత్
బాలుడిని చూసినందువల్ల అందరికీ చూపు పోయింది. ఇది ఆ బ్రాహ్మణ స్త్రీ తపస్సు బలంతో వచ్చిన మహత్తర ప్రభావం.
క్షణాద్వామోఘసఙ్కల్పాః కిం కరిష్యన్తిదుఃఖితాః । ఇతి సఞ్చిన్త్య మనసా నేత్రహీనా నిరాశ్రయాః
ఒక క్షణంలోనే వారి సంకల్పాలు వృథా అయ్యాయి. బాధపడుతున్న వీరు ఇక ఏమి చేయగలరు? అంధులై, ఆశ్రయం లేకుండా, ఇలా మనసులో ఆలోచించారు.
బ్రాహ్మణీం శరణం జగ్ముర్హైహయా గతచేతసః । ప్రణేముస్తాం భయత్రస్తాం కృతాఞ్జలిపుటాశ్చ తే
హైహయులు మనస్సు తడబడి, భయంతో బ్రాహ్మణ స్త్రీ దగ్గరకు శరణు కోరుతూ వెళ్లారు. ఆమెకు భయంతో చేతులు జోడించి నమస్కరించారు.
ఊచుశ్చైనాం భయోద్విగ్నాం దృష్ట్యర్థం క్షత్రియర్షభాః । ప్రసీద సుభగే మాతః సేవకాస్తే వయం కిల
క్షత్రియాధిపతులు భయంతో కలవరపడి, చూపు కోసం ఆమెతో ఇలా అన్నారు: 'అమ్మా, దయచేసి మమ్మల్ని క్షమించు. మేము నీ సేవకులమే.'
కృతాపరాధా రమ్భోరు క్షత్రియాః పాపబుద్ధయః । దర్శనాత్తవ తన్వఙ్గి జాతాః సర్వే విలోచనాః
ఓ రంభోరు, పాపబుద్ధి కలిగిన క్షత్రియులు తప్పు చేశారు. నీ రూపాన్ని చూసినందువల్ల మేమందరం అంధులయ్యాము.
ముఖం తే నైవ పశ్యామో జన్మాన్ధా ఇవ భామిని । అద్భుతం తే తపో వీర్యం కిం కుర్మః పాపకారిణః
ఓ సుందరి, మేము నీ ముఖాన్ని చూడలేకపోతున్నాం, జన్మతోనే అంధులమైపోయినట్టు ఉంది. నీ తపస్సు మహిమ అద్భుతంగా ఉంది. మేము పాపులు ఏమి చేయగలం?
శరణం తే ప్రపన్నాః స్మో దేహి చక్షూంషి మానదే । అన్ధత్వం మరణాదుగ్రం కృపాం కర్తుం త్వమర్హసి
మేము నీ శరణు వచ్చాము. మాకు చూపు ఇవ్వు, ఓ గౌరవనీయురాలీ. ఈ అంధత్వం మరణం కన్నా భయంకరం. దయ చూపించాలి.
పునర్దృష్టిప్రదానేన సేవకాన్క్షత్రియాన్కురు । ఉపరమ్య చ గచ్ఛేమ సహితాః పాపకర్మణః
మాకు చూపు తిరిగి ఇచ్చి, మేము నీ సేవకులమవ్వగలిగేలా చేయు. ఇకపై పాపకార్యాలు మానేసి, అందరం కలిసి వెళ్లిపోతాము.
అతః పరం న కర్తవ్యమీదృశం కర్మ కర్హిచిత్ । భార్గవాణాం తు సర్వేషాం సేవకాః స్మో వయం కిల
ఇలాంటి పనులు ఇకపై ఎప్పుడూ చేయకూడదు. మేమందరం భర్గవుల సేవకులమే.