యత్ర పర్వతశృఙ్గే వై కర్ణికారవనాద్భుతే । క్రీడన్తి దేవతాః సర్వే మునయశ్చ తపోఽధికాః
అద్భుతమైన కర్ణికార వనాలతో అలంకరించబడిన ఆ పర్వత శిఖరంపై, అందరు దేవతలు, గొప్ప తపస్సు చేసే మునులు ఆనందంగా ఆడుకుంటూ విహరిస్తారు.
ఆదిత్యా వసవో రుద్రా మరుతశ్చాశ్వినౌ తథా । వసన్తి మునయో యత్ర యే చాన్యే బ్రహ్మవిత్తమాః
ఆదిత్యులు, వసువులు, రుద్రులు, మరుత్గణాలు, అశ్వినీదేవతలు, ఇంకా బ్రహ్మజ్ఞానంలో ప్రఖ్యాతులైన మునులు అక్కడ నివసిస్తున్నారు.
తత్ర హేమగిరేః శృఙ్గే సంగీతధ్వనినాదితే । తపశ్చచార ధర్మాత్మా వ్యాసః సత్యవతీసుతః
ఆ బంగారు పర్వత శిఖరంపై, సంగీత ధ్వనులతో మారుమోగుతున్న ఆ స్థలంలో, సత్యవతీ కుమారుడైన ధర్మాత్ముడు వ్యాసుడు తపస్సు ఆచరించాడు.
తతోఽస్య తేజసా వ్యాప్తం విశ్వం సర్వం చరాచరమ్ । అగ్నివర్ణా జటా జాతా పారాశర్యస్య ధీమతః
ఆ తపస్సు వల్ల వ్యాసుని తేజస్సు సర్వలోకాన్ని, చలించేవాటినీ, అచలమైనదాన్నీ నిండ్చింది. పరాశరుని కుమారుని జటలు అగ్ని వర్ణంగా మారిపోయాయి.
తతోఽస్య తేజ ఆలక్ష్య భయమాప శచీపతిః । తురాసాహం తదా దృష్ట్వా భయత్రస్తం శ్రమాతురమ్
ఆ తేజస్సును చూసి శచీపతి భయంతో నిండిపోయాడు. భయంతో వణికుతూ, అలసిపోయిన తురాసాహుని ఆ స్థితిలో చూశాడు.
ఉవాచ భగవాన్ రుద్రో మఘవన్తం తథాస్థితమ్ । శఙ్కర ఉవాచ కథమిన్ద్రాద్య భీతోఽసి కిం దుఃఖం తే సురేశ్వర
ఆ విధంగా నిలబడ్డ మఘవంతుణ్ణి భగవంతుడు రుద్రుడు ఇలా అడిగాడు: 'ఇంద్రా! ఇప్పుడు నీవు ఎందుకు భయపడుతున్నావు? దేవేంద్రా! నీకు ఏ బాధ కలిగింది?'
అమర్షో నైవ కర్తవ్యస్తాపసేషు కదాచన । తపశ్చరన్తి మునయో జ్ఞాత్వా మాం శక్తిసంయుతమ్
తపస్సు చేసే వారికి ఎప్పుడూ అసూయ కలిగి ఉండకూడదు. మునులు నా శక్తిని తెలుసుకొని తపస్సు ఆచరిస్తారు.
న త్వేతేఽహితమిచ్ఛన్తి తాపసాః సర్వథైవ హి । ఇత్యుక్తవచనః శక్రస్తమువాచ వృషధ్వజమ్
ఈ తపస్సు చేసే వారు ఎప్పుడూ ఎవరికీ హాని కోరరు. ఇలా రుద్రుడు చెప్పిన తరువాత, శక్రుడు వృషధ్వజుని అడిగాడు.
కస్మాత్తపస్యతి వ్యాసః కోఽర్థస్తస్య మనోగతః । శివ ఉవాచ పారాశర్యస్తు పుత్రార్థీ తపశ్చరతి దుశ్చరమ్
'వ్యాసుడు ఎందుకు తపస్సు చేస్తున్నారు? అతని మనసులో ఏ కోరిక ఉంది?' శివుడు ఇలా అన్నాడు: 'పరాశరుని కుమారుడు కుమారుని కోరికతో కఠినమైన తపస్సు చేస్తున్నాడు.'
పూర్ణవర్షశతం జాతం దదామ్యద్య సుతం శుభమ్ । సూత ఉవాచ ఇత్యుక్త్యా వాసవం రుద్రో దయయా ముదితాననః
'పూర్తిగా నూరు సంవత్సరాలు గడిచినా, ఈ రోజు నేను అతనికి శుభమైన కుమారుణ్ణి ప్రసాదిస్తాను.' సూతుడు చెప్పాడు: ఇలా అనుతూ, కరుణతో పరవశంగా ఉన్న ముఖంతో రుద్రుడు వాసవుని చూశాడు.
గత్వా ఋషిసమీపం తు తమువాచ జగద్గురుః । ఉత్తిష్ఠ వాసవీపుత్ర పుత్రస్తే భవితా శుభః
ఆ తరువాత జగద్గురువు ఆ ఋషి దగ్గరకు వెళ్లి ఇలా అన్నాడు: 'వాసవీ కుమారుడా, లేవు. నీకు శుభమైన కుమారుడు జన్మిస్తాడు.'
సర్వతేజోమయో జ్ఞానీ కీర్తికర్తా తవానఘ । అఖిలస్య జనస్యాత్ర వల్లభస్తే సుతః సదా
'అతడు అన్ని తేజస్సుతో నిండినవాడవుతాడు, జ్ఞానవంతుడు, నీకు కీర్తిని తెచ్చే వాడవుతాడు. పాపరహితుడా, నీ కుమారుడు ఇక్కడ అందరికీ ఎప్పుడూ ప్రియుడవుతాడు.'
భవిష్యతి గుణైః పూర్ణః సాత్త్వికైః సత్యవిక్రమః । సూత ఉవాచ తదాకర్ణ్య వచః శ్లక్ష్ణం కృష్ణద్వైపాయనస్తదా
'అతడు అన్ని మంచితనాలతో నిండినవాడవుతాడు, సాత్విక స్వభావం కలవాడు, నిజమైన పరాక్రమవంతుడు.' సూతుడు చెప్పాడు: ఆ మృదువైన మాటలు వినగానే కృష్ణద్వైపాయనుడు—
శూలపాణిం నమస్కృత్య జగామాశ్రమమాత్మనః । స గత్వాశ్రమమేవాశు బహువర్షశ్రమాతురః
శూలాన్ని ధరించిన ప్రభువుకు నమస్కరించి, తన ఆశ్రమానికి వెళ్లాడు. అనేక సంవత్సరాల తపస్సుతో అలసిపోయిన అతడు త్వరగా తన ఆశ్రమానికి చేరుకున్నాడు.
అరణీసహితం గుహ్యం మమన్థాగ్నిం చికీర్షయా । మన్థనం కుర్వతస్తస్య చిత్తే చిన్తాభరస్తదా
గుప్తంగా ఉన్న అరణి కఠలతో అగ్ని వెలిగించేందుకు మథనం చేయసాగాడు. మథనం చేస్తుండగా, అతని మనసు సందేహాలతో నిండిపోయింది.
ప్రాదుర్బభూవ సహసా సుతోత్పత్తౌ మహాత్మనః । మన్థానారణిసంయోగాన్మన్థనాచ్చ సముద్భవః
ఆ మహాత్ముడు కుమారుని జననం కోసం ప్రయత్నిస్తున్న సమయంలో, అకస్మాత్తుగా ఒక రూపం ప్రత్యక్షమైంది. మథనం చేసే కఠలు కలిసినప్పుడు, మథనంతో అక్కడ—
పావకస్య యథా తద్వత్కథం మే స్యాత్సుతోద్భవః । పుత్రారణిస్తు యా ఖ్యాతా సా మమాద్య న విద్యతే
'యెలా అగ్ని పుట్టినట్లు, నాకు కుమారుడు ఎలా జన్మిస్తాడు? కుమారుని కోసం ఉపయోగించే అరణి కఠలు ఉన్నాయని అంటారు, కానీ ఇవాళ నా వద్ద అవి లేవు.'
తరుణీ రూపసమ్పన్నా కులోత్పన్తా పతివ్రతా । కథం కరోమి కాన్తాం చ పాదయోః శృఙ్ఖలాసమామ్
'యువతిగా, అందంతో మెరిసే, మంచి కుటుంబంలో పుట్టిన, భర్తకు అంకితమైన భార్యను, పాదాల్లో నుప్పురాలు ధరించిన ప్రియమైనవారిని, నేను ఎలా పొందగలను?'
పుత్రోత్పాదనదక్షాం చ పాతివ్రత్యే సదా స్థితామ్ । పతివ్రతాపి దక్షాపి రూపవత్యపి కామినీ
పిల్లలను కనడంలో నిపుణురాలు, భర్త పట్ల ఎప్పుడూ విశ్వాసంగా ఉండే ఆమె, ఎంతటి పతివ్రత అయినా, నైపుణ్యంతో కూడినదైనా, అందమైనదైనా, కోరికతో నిండినదైనా—
సదా బన్ధనరూపా చ స్వేచ్ఛాసుఖవిధాయినీ । శివోఽపి వర్తతే నిత్యం కామినీపాశసంయుతః
ఎప్పుడూ బంధనానికి కారణమే అయినా, తన ఇష్టానుసారం సుఖాన్ని ఇస్తుంది. ఇంతటి కామినీ బంధంలో శివుడే అయినా ఎప్పుడూ చిక్కుకుపోతాడు.
కథం కరోమ్యహం చాత్ర దుర్ఘటం చ గృహాశ్రమమ్ । ఏవం చిన్తయతస్తస్య ఘృతాచీ దివ్యరూపిణీ
ఈ గృహస్థాశ్రమ జీవితం ఎంత కష్టమో, నేను ఎలా నిర్వహించగలను? అని ఆలోచిస్తూ ఉండగా, దివ్యరూపముతో ఘృతాచీ అక్కడ ప్రత్యక్షమైంది.
ప్రాప్తా దృష్టిపథం తత్ర సమీపే గగనే స్థితా । తాం దృష్ట్వా చఞ్చలాపాఙ్గీం సమీపస్థాం వరాప్సరామ్
ఆమె ఆకాశంలో దగ్గరగా నిలబడి, అతని చూపులోకి వచ్చింది. ఆ చంచలమైన కళ్లతో, దగ్గరగా ఉన్న ఆ అద్భుతమైన అప్సరసను చూసి—
పఞ్చబాణపరీతాఙ్గస్తూర్ణమాసీద్ధృతవ్రతః । చిన్తయామాస చ తదా కిం కరోమ్యద్య సంకటే
ధృఢవ్రతుడైన అతని శరీరం వెంటనే మన్మథుని ఐదు బాణాలకు లోనైంది. అప్పుడతడు, 'ఈ కష్ట సమయంలో నేను ఏమి చేయాలి?' అని ఆలోచించాడు.
ధర్మస్య పురతః ప్రాప్తే కామభావే దురాసదే । అఙ్గీకరోమి యద్యేనాం వఞ్చనార్థమిహాగతామ్
ధర్ముడు ఎదుట ఉండగా, జయించలేని ఈ కామభావం కలిగినప్పుడు, మోసం చేయడానికి వచ్చిన ఈమెను నేను అంగీకరిస్తే—
హసిష్యన్తి మహాత్మానస్తాపసా మాం తు విహ్వలమ్ । తపస్తప్త్వా మహాఘోరం పూర్ణవర్షశతం త్విహ
బహుశా, గొప్ప మునులు, తపస్సు చేసినవారు, నన్ను ఇలా కలవరపడి చూస్తూ నవ్వుతారు. నేను వంద సంవత్సరాలు ఘోర తపస్సు చేసి కూడా—
దృష్ట్వాప్సరాం చ వివశః కథం జాతో మహాతపాః । కామం నిన్దాపి భవతు యది స్యాదతులం సుఖమ్
ఒక అప్సరసను చూసి, ఈ మహాతపస్వి ఎలా బలహీనుడయ్యాడో అని నిందించవచ్చు. కాని, అపూర్వమైన సుఖం లభిస్తే, నింద వచ్చినా పరవాలేదు.
గృహస్థాశ్రమసమ్భూతం సుఖదం పుత్రకామదమ్ । స్వర్గదం చ తథా ప్రోక్తం జ్ఞానినాం మోక్షదం తథా
గృహస్థాశ్రమం వల్ల సుఖం లభిస్తుంది, పిల్లల కోరిక తీరుతుంది, స్వర్గం కూడా దక్కుతుంది, జ్ఞానులకు మోక్షం కూడా ఇస్తుందని చెప్పబడింది.
న భవిష్యతి తన్నూమనయా దేవకన్యయా । నారదాచ్చ మయా పూర్వం శ్రుతమస్తి కథానకమ్ । యథోర్వశీవశో రాజా పరాభూతః పురూరవాః
కానీ ఈ దేవకన్యతో అలాంటిది జరగదు. నారదుడి ద్వారా నేను ముందే విన్నాను— ఉర్వశి వశంలో పడి, పురూరవుడు ఎలా ఓడిపోయాడో.
బుధోత్పత్తిః ఋషయ ఊచుః కోఽసౌ పురూరవా రాజా కోర్వశీ దేవకన్యకా । కథం కష్టం చ సమ్ప్రాప్తం తేన రాజ్ఞా మహాత్మనా
ఋషులు అడిగారు: ఈ పురూరవుడు అనే రాజు ఎవరు? ఉర్వశి అనే దేవకన్య ఎవరు? ఆ మహాత్ముడైన రాజుకు ఏ విధమైన కష్టం ఎదురైంది?
సర్వం కథానకం బ్రూహి లోమహర్షణజాధునా । శ్రోతుకామా వయం సర్వే త్వన్ముఖాబ్జచ్యుతం రసమ్
లోమహర్షణుని కుమారుడా, ఆ కథను మాకు పూర్తిగా చెప్పు. నీ వాక్చతుర్యాన్ని మేమంతా వినాలని కోరుకుంటున్నాం.