స్వర్యాతే నృపశార్దూలే కార్తవీర్యార్జునే పునః । హైహయా నిర్ధనా జాతాః కాలేన మహతా నృప
కార్తవీర్యార్జునుడు స్వర్గానికి వెళ్ళిన తర్వాత, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, చాలా కాలానికి హైహయులు దరిద్రులయ్యారు.
ధనకార్యం సముత్పన్నం హైహయానాం కదాచన । యాచిష్ణవోఽభిజగ్ముస్తాన్భూగూంస్తే హైహయా నృప
ఒకసారి హైహయులకు ధనం అవసరం ఏర్పడింది. అప్పుడు వారు భృగువులను ఆశ్రయించి, భూమి కోసం అడిగారు.
వినయం క్షత్రియాః కృత్వాప్యయాచన్త ధనం బహు । న దదుస్తేఽతిలోభార్తా నాస్తి నాస్తీతివాదినః
క్షత్రియులు వినయంగా ప్రవర్తించి, ఎంతో ధనం అడిగారు. కానీ, అధిక లోభంతో 'మా దగ్గర ఏమీలేదు, ఏమీలేదు' అని చెప్పేవారు ఏమి ఇవ్వలేదు.
భూమౌ చ నిదధుః కేచిద్భృగవో ధనముత్తమమ్ । దదుః కేచిద్ద్విజాతిభ్యో జ్ఞాత్వా క్షత్రియతో భయమ్
కొంతమంది భృగువులు తమ గొప్ప ధనాన్ని భూమిలో దాచారు. మరికొంతమంది క్షత్రియుల భయంతో, ఆ ధనాన్ని ఇతర బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చేశారు.
కృత్వా స్థానాన్తరే ద్రవ్యం బ్రాహ్మణా భయవిహ్వలాః । త్యక్త్వాఽఽశ్రమాన్యయుః సర్వే భృగవస్తృష్ణయాన్వితాః
బ్రాహ్మణులు భయంతో తమ వస్తువులను వేరే చోటు పెట్టారు. అందరూ భృగువులు ఆశ్రమాలను వదిలేసి, తాము కోరుకున్నదానికోసం వెళ్లిపోయారు.
యాజ్యాంశ్చ దుఃఖితాన్దృష్ట్వా న దదుర్లోభమోహితాః । పలాయిత్వా గతాః సర్వే గిరిదుర్గానుపాశ్రితాః
యాజ్ఞికులను బాధతో చూస్తూ, లోభంతో మోహించబడిన వారు ఏమి ఇవ్వలేదు. అందరూ పారిపోయి పర్వత కోటల్లో ఆశ్రయం పొందారు.
తతస్తే హైహయాస్తాత దుఃఖితాః కార్యగౌరవాత్ । భృగూణామాశ్రమాఞ్జగ్ముర్ద్రవ్యార్థం క్షత్రియర్షభాః
అప్పుడు, ప్రియమైనవాడా, హైహయులు బాధతో ఉన్నా, ధర్మబద్ధంగా, ధనాన్ని కోసం భృగువుల ఆశ్రమాలకు వెళ్లారు.
భృగూంస్తు నిర్గతాన్వీక్ష్య శూన్యాంస్త్యక్త్యా గృహానథ । చఖనుర్భూతలం తత్ర ద్రవ్యార్థం హైహయా భృశమ్
భృగువులు వెళ్లిపోయి, వారి ఇళ్ళు ఖాళీగా ఉన్నట్టు చూసిన హైహయులు, అక్కడ భూమిని బాగా తవ్వి ధనాన్ని వెతికారు.
ఖనతాధిగతం విత్తం కేనచిద్భృగువేశ్మని । దదృశుః క్షత్రియాః సర్వే తద్విత్తం శ్రమకర్శితాః
తవ్వుతుండగా, ఒక భృగువు ఇంట్లో ధనం దొరికింది. క్షత్రియులందరూ ఎంతో శ్రమపడి, ఆ ధనాన్ని చూశారు.
యత్ర యత్ర సముత్పన్నం భూరి ద్రవ్యం మహీతలాత్ । తదా తే పార్శ్వభాగస్థబ్రాహ్మణానాం గృహాణ్యపి
ఎక్కడెక్కడ భూమిలోంచి ఎక్కువ ధనం దొరికిందో, అక్కడ సమీపంలో ఉన్న బ్రాహ్మణుల ఇళ్లలోకి కూడా వారు ప్రవేశించారు.
నిర్భిద్య హైహయా ద్రవ్యం దదృశుర్ధనలిప్సయా । బ్రాహ్మణాశ్చుకుశః సర్వే భీతాశ్చ శరణం గతాః
హైహయులు ధనపిపాసతో ఇళ్ళను పగలగొట్టి, ధనం కనుగొన్నారు. బ్రాహ్మణులందరూ భయంతో పారిపోతూ ఆశ్రయం పొందారు.
అతిచిన్వత్సు విప్రాణాం భవనాన్నిఃసృతం బహు । నిజఘ్నుస్తాఞ్ఛరైః కోపాద్వాడవాఞ్ఛరణాగతాన్
వారు బ్రాహ్మణుల ఇళ్ళలో ఎంత ధనం దొరికిందో అంతా తీసుకుంటూ, కోపంతో, ఆశ్రయం పొందినవారిని గుర్రాల వలె బాణాలతో చంపారు.
యయుస్తే గిరిదుర్గాంశ్చ యత్ర వై భృగవః స్థితాః । ఆగర్భాదనుకృన్తన్తశ్చేరుశ్చైవ మహీమిమామ్
వారు భృగువులు ఉన్న పర్వత కోటలకు వెళ్లి, గర్భంలో ఉన్నవారినీ చంపుతూ, ఈ భూమంతటా సంచరించారు.
ప్రాప్తాన్ప్రాప్తాన్భృగూన్సర్వాన్నిజఘ్నుర్నిశితైః శరైః । ఆబాలవృద్ధానపరానవమన్య చ పాతకమ్
ఎవరెవరు భృగువులను కనుగొన్నారు, వారు చిన్నా పెద్దా అని చూడకుండా, పదునైన బాణాలతో చంపారు. దాన్ని పాపంగా కూడా భావించలేదు.
ఏవముత్పాట్యమానేషు భార్గవేషు యతస్తతః । హన్యుర్గర్భాంశ్చ నారీణాం గృహీత్వా హైహయా భృశమ్
ఇలా భృగువులను అన్ని చోట్ల నుండి తరిమి, హైహయులు ఆడవారిని పట్టుకుని, వారి గర్భాల్లో ఉన్న పిల్లలను కూడా చంపారు.
రురుదుస్తాః స్త్రియః కామం కురర్య ఇవ దుఃఖితాః । గర్భాశ్చ కృన్తితా యాసాం క్షత్రియైః పాపనిశ్చయైః
ఆ ఆడవారు బాధతో, కురర్య పక్షులు ఏడ్చినట్టు ఏడ్చారు. వారి గర్భాలను దుష్ట సంకల్పంతో క్షత్రియులు కోసేశారు.
అన్యేఽప్యాహుశ్చ తాన్దృప్తాన్మునయస్తీర్థవాసినః । ముఞ్చన్తు క్షత్రియాః క్రోధం బ్రాహ్మణేషు భయావహమ్
తీర్థాలలో నివసించే ఇతర మునులు, ఆ అహంకారుల గురించి ఇలా అన్నారు: 'క్షత్రియులు బ్రాహ్మణులపై ఉన్న కోపాన్ని వదిలేయాలి, అది భయాన్ని కలిగిస్తుంది.'
అయుక్తమేతదారబ్ధం భవద్భిః కర్మ గర్హితమ్ । యద్గర్భాన్భృగుపత్నీనాం నిహన్యుః క్షత్రియర్షభాః
'మీరు మొదలుపెట్టిన ఈ కార్యం తగినది కాదు, నిందించదగినది. క్షత్రియులలో శ్రేష్ఠులు భృగుపత్నుల గర్భాలను చంపడం ఎంత దారుణమో.'
అత్యుగ్రపుణ్యపాపానామిహైవ ఫలమాప్నుయాత్ । తస్మాజ్జుగుప్సితం కర్మ త్యక్తవ్యం భూతిమిచ్ఛతా
'ఇక్కడ, ఎంతటి పుణ్యమో, ఎంతటి పాపమో ఉన్నవారు వెంటనే ఫలితాన్ని పొందుతారు. అందువల్ల, శుభాన్ని కోరేవాడు ఇలాంటి హేయమైన పనిని వదిలేయాలి.'
తానాహుర్హైహయాః క్రుద్ధా మునీనథ దయాపరాన్ । భవన్తః సాధవః సర్వే నార్థజ్ఞాః పాపకర్మణామ్
అప్పుడు కోపంతో ఉన్న హైహయులు, ఆ కరుణగల మునులకు ఇలా అన్నారు: 'మీరు అందరూ మంచి వారు, కానీ పాపకార్యాల గురించి తెలియని వారు.'
ఏభిర్హృతం ధనం సర్వం పూర్వజానాం మహాత్మనామ్ । వఞ్చయిత్వా ఛలాభిజ్ఞైర్మార్గే పాటచ్చరైరివ
ఈ మాయగాళ్లు, తమ చతురతతో మోసం చేసి, మన పెద్దలు సంపాదించిన ధనాన్ని మొత్తం దోచుకున్నారు. ఇది రహదారిలో ప్రయాణికులను దొంగలు మోసం చేసినట్టే.
ఏతే ప్రతారకా దమ్భాస్తాదృశా బకవృత్తయః । ఉత్పన్నే చ మహాకార్యే ప్రార్థితా వినయేన తే
ఈ మోసగాళ్లు, దంభంతో నిండిన వారు, బకపక్షుల్లా ప్రవర్తించే వారు. పెద్ద అవసరం వచ్చినప్పుడు, వినయంగా వేడుకున్నా వారు పట్టించుకోలేదు.
న దదుః ప్రార్థితం విప్రాః పాదవృద్ధ్యాపి యాచితాః । నాస్తీతివాదినః స్తబ్ధాః దుఃఖితాన్వీక్ష్య యాజ్యకాన్
మేము చేతులు జోడించి ఎంత వినయంగా అడిగినా, ఆ బ్రాహ్మణులు ఇవ్వలేదు. వారు దురహంకారంతో, 'ఇది లేదు' అని చెప్పి, బాధపడుతున్న యజ్ఞకర్తలను చూస్తూ కూడా కరుణ చూపలేదు.
ధనం ప్రాప్తం కార్తవీర్యాద్రక్షితం కేన హేతునా । న కృతాః క్రతవః కిం తైర్దానం చార్థిషు భూరిశః
కార్తవీర్యుని వద్ద నుంచి వచ్చిన ఆ ధనాన్ని ఎందుకు కాపాడారు? దానితో యజ్ఞాలు చేయలేదు, అవసరమైనవారికి దానం కూడా చేయలేదు.
న సఞ్చితవ్యం విప్రైస్తు ధనం చాపి కదాచన । యష్టవ్యం విధివద్దేయం భోక్తవ్యం చ యథాసుఖమ్
బ్రాహ్మణులు ఎప్పుడూ ధనాన్ని పోగు చేసుకోవద్దు. అది యజ్ఞాలకు, దానానికి, అవసరమైనంత తినడానికి మాత్రమే ఉపయోగించాలి.
ద్రవ్యే చౌరభయం ప్రోక్తం తథా రాజభయం ద్విజాః । వహ్నేర్భయం మహాఘోరం తథా ధూర్తభయం మహత్
ధనంలో దొంగల భయం, రాజు భయం, భయంకరమైన అగ్ని భయం, అలాగే మోసగాళ్ల భయం కూడా ఉంటుంది, ద్విజులారా.
యేన కేనాప్యుపాయేన ధనం త్యజతి రక్షకమ్ । అథవాసౌ మృతో యాతి ద్రవ్యం త్యక్త్వా హ్యసద్గతిమ్
ఎలా అయినా ఆ ధనాన్ని కాపాడే వాడు వదిలిపెడతాడు. లేకపోతే, అతను చనిపోతే, ఆ ధనాన్ని వదిలేసి చెడు స్థితికి వెళ్తాడు.
పాదవృద్ధ్యా తథాస్మాభిః ప్రార్థితం వినయాన్వితైః । తథాపి లోభసన్దిగ్ధైర్న దత్తం నః పురోహితైః
మేము కూడా చేతులు జోడించి వినయంగా అడిగాం. అయినా, మా పురోహితులు లోభంతో మాకు ఇవ్వలేదు.
దానం భోగస్తథా నాశో ధనస్య గతిరీదృశీ । దానభోగౌ కృతీనాం చ నాశః పాపాత్మనాం కిల
ధనానికి మూడు మార్గాలు ఉన్నాయి: దానం, అనుభవం, నాశనం. మంచివారికి దానం, అనుభవం; పాపిష్టులకు మాత్రం నాశనం మాత్రమే.
న దాతా న చ యో భోక్తా కృపణో గుప్తితత్పరః । రాజ్ఞాసౌ సర్వథా దణ్డ్యో వఞ్చకో దుఃఖభాఙ్నరః
ఇవ్వని, తినని, కేవలం దాచుకోవడానికే ఉన్న కంజుషుడు, మోసగాడు, బాధపడే వాడు. అలాంటి వాడిని రాజు తప్పకుండా శిక్షించాలి.