ఆరాధ్యా పరమా శక్తిః సర్వైరపి సురాసురైః । నాతః పరతరం కిఞ్చిదధికం భువనత్రయే
పరమశక్తిని దేవతలు, దానవులు అందరూ పూజించాలి. మూడు లోకాలలో దానికంటే గొప్పది, ఎత్తైనది మరొకటి లేదు.
సత్యం సత్యం పునః సత్యం వేదశాస్త్రార్థనిర్ణయః । పూజనీయా పరా శక్తిర్నిర్గుణా సగుణాథవా
ఇది నిజం, నిజం, మళ్లీ నిజమే — వేదాలు, శాస్త్రాల తాత్పర్యం ఇదే. పరాశక్తి నిర్గుణమైనా, సగుణమైనా పూజించదగినది.
శివవరదానవర్ణనమ్ ఋషయ ఊచుః సూత పూర్వం త్వయా ప్రోక్తం వ్యాసేనామితతేజసా । కృత్వా పురాణమఖిలం శుకాయాధ్యాపితం శుభమ్
శివుడు దానవులకు వరమిచ్చిన కథ ఋషులు ఇలా అన్నారు: సూతా, నీవు మాకు ముందుగా చెప్పినట్టు, అపారమైన తేజస్సుతో ఉన్న వ్యాసుడు మొత్తం పురాణాన్ని రచించి, శుభమైన శుకుడికి బోధించాడు.
వ్యాసేన తు తపస్తప్త్వా కథముత్పాదితః శుకః । విస్తరం బ్రూహి సకలం యచ్ఛ్రుతం కృష్ణతస్త్వయా
కానీ వ్యాసుడు తపస్సు చేసి, శుకుడు ఎలా పుట్టాడో వివరంగా చెప్పు. నీవు కృష్ణుడి నుండి విన్నదంతా మాకు వివరంగా చెప్పు.
సూత ఉవాచ ప్రవక్ష్యామి శుకోత్పత్తిం వ్యాసాత్సత్యవతీసుతాత్ । యథోత్పన్నః శుకః సాక్షాద్యోగినాం ప్రవరో మునిః
సూతుడు ఇలా చెప్పాడు: సత్యవతీ కుమారుడైన వ్యాసుని నుండి శుకుడు ఎలా పుట్టాడో, యోగులలో శ్రేష్ఠుడైన ఆ ముని ఎలా జన్మించాడో నేను వివరంగా చెబుతాను.
మేరుశృఙ్గే మహారమ్యే వ్యాసః సత్యవతీసుతః । తపశ్చచార సోఽత్యుగ్రం పుత్రార్థం కృతనిశ్చయః
మెరు పర్వత శిఖరంపై, సత్యవతీ కుమారుడైన వ్యాసుడు కొడుకు కోసం దృఢ సంకల్పంతో తీవ్రమైన తపస్సు చేశాడు.
జపన్నేకాక్షరం మన్త్రం వాగ్బీజం నారదాచ్ఛ్రుతమ్ । ధ్యాయన్పరాం మహామాయాం పుత్రకామస్తపోనిధిః
నారదుడి నుండి నేర్చుకున్న ఏకాక్షర మంత్రాన్ని జపిస్తూ, పరమమైన మహామాయను ధ్యానిస్తూ, కొడుకు కోసం తపస్సు చేసిన ధనుడయ్యాడు.
అగ్నేర్భూమేస్తథా వాయోరన్తరిక్షస్య చాప్యయమ్ । వీర్యేణ సమ్మితః పుత్రో మమ భూయాదితి స్మ హ
నా కొడుకు అగ్ని, భూమి, వాయువు, ఆకాశం లాంటి బలంతో సమానంగా ఉండాలని వ్యాసుడు ప్రార్థించాడు.
అతిష్ఠత్స గతాహారః శతసంవత్సరం ప్రభుః । ఆరాధయన్మహాదేవం తథైవ చ సదాశివామ్
ఆయన వంద సంవత్సరాలు ఆహారం లేకుండా ఉండి, మహాదేవుడిని, అలాగే సదాశివుడిని భక్తితో పూజించాడు.
శక్తిః సర్వత్ర పూజ్యేతి విచార్య చ పునః పునః । అశక్తో నిన్ద్యతే లోకే శక్తస్తు పరిపూజ్యతే
శక్తిని ప్రతిచోటా పూజించాలి అని పునఃపునః ఆలోచించాడు. శక్తిలేనివారు లోకంలో అవమానించబడతారు, శక్తివంతులు మాత్రం ఘనంగా గౌరవించబడతారు.
యత్ర పర్వతశృఙ్గే వై కర్ణికారవనాద్భుతే । క్రీడన్తి దేవతాః సర్వే మునయశ్చ తపోఽధికాః
అద్భుతమైన కర్ణికార వనాలతో అలంకరించబడిన ఆ పర్వత శిఖరంపై, అందరు దేవతలు, గొప్ప తపస్సు చేసే మునులు ఆనందంగా ఆడుకుంటూ విహరిస్తారు.
ఆదిత్యా వసవో రుద్రా మరుతశ్చాశ్వినౌ తథా । వసన్తి మునయో యత్ర యే చాన్యే బ్రహ్మవిత్తమాః
ఆదిత్యులు, వసువులు, రుద్రులు, మరుత్గణాలు, అశ్వినీదేవతలు, ఇంకా బ్రహ్మజ్ఞానంలో ప్రఖ్యాతులైన మునులు అక్కడ నివసిస్తున్నారు.
తత్ర హేమగిరేః శృఙ్గే సంగీతధ్వనినాదితే । తపశ్చచార ధర్మాత్మా వ్యాసః సత్యవతీసుతః
ఆ బంగారు పర్వత శిఖరంపై, సంగీత ధ్వనులతో మారుమోగుతున్న ఆ స్థలంలో, సత్యవతీ కుమారుడైన ధర్మాత్ముడు వ్యాసుడు తపస్సు ఆచరించాడు.
తతోఽస్య తేజసా వ్యాప్తం విశ్వం సర్వం చరాచరమ్ । అగ్నివర్ణా జటా జాతా పారాశర్యస్య ధీమతః
ఆ తపస్సు వల్ల వ్యాసుని తేజస్సు సర్వలోకాన్ని, చలించేవాటినీ, అచలమైనదాన్నీ నిండ్చింది. పరాశరుని కుమారుని జటలు అగ్ని వర్ణంగా మారిపోయాయి.
తతోఽస్య తేజ ఆలక్ష్య భయమాప శచీపతిః । తురాసాహం తదా దృష్ట్వా భయత్రస్తం శ్రమాతురమ్
ఆ తేజస్సును చూసి శచీపతి భయంతో నిండిపోయాడు. భయంతో వణికుతూ, అలసిపోయిన తురాసాహుని ఆ స్థితిలో చూశాడు.
ఉవాచ భగవాన్ రుద్రో మఘవన్తం తథాస్థితమ్ । శఙ్కర ఉవాచ కథమిన్ద్రాద్య భీతోఽసి కిం దుఃఖం తే సురేశ్వర
ఆ విధంగా నిలబడ్డ మఘవంతుణ్ణి భగవంతుడు రుద్రుడు ఇలా అడిగాడు: 'ఇంద్రా! ఇప్పుడు నీవు ఎందుకు భయపడుతున్నావు? దేవేంద్రా! నీకు ఏ బాధ కలిగింది?'
అమర్షో నైవ కర్తవ్యస్తాపసేషు కదాచన । తపశ్చరన్తి మునయో జ్ఞాత్వా మాం శక్తిసంయుతమ్
తపస్సు చేసే వారికి ఎప్పుడూ అసూయ కలిగి ఉండకూడదు. మునులు నా శక్తిని తెలుసుకొని తపస్సు ఆచరిస్తారు.
న త్వేతేఽహితమిచ్ఛన్తి తాపసాః సర్వథైవ హి । ఇత్యుక్తవచనః శక్రస్తమువాచ వృషధ్వజమ్
ఈ తపస్సు చేసే వారు ఎప్పుడూ ఎవరికీ హాని కోరరు. ఇలా రుద్రుడు చెప్పిన తరువాత, శక్రుడు వృషధ్వజుని అడిగాడు.
కస్మాత్తపస్యతి వ్యాసః కోఽర్థస్తస్య మనోగతః । శివ ఉవాచ పారాశర్యస్తు పుత్రార్థీ తపశ్చరతి దుశ్చరమ్
'వ్యాసుడు ఎందుకు తపస్సు చేస్తున్నారు? అతని మనసులో ఏ కోరిక ఉంది?' శివుడు ఇలా అన్నాడు: 'పరాశరుని కుమారుడు కుమారుని కోరికతో కఠినమైన తపస్సు చేస్తున్నాడు.'
పూర్ణవర్షశతం జాతం దదామ్యద్య సుతం శుభమ్ । సూత ఉవాచ ఇత్యుక్త్యా వాసవం రుద్రో దయయా ముదితాననః
'పూర్తిగా నూరు సంవత్సరాలు గడిచినా, ఈ రోజు నేను అతనికి శుభమైన కుమారుణ్ణి ప్రసాదిస్తాను.' సూతుడు చెప్పాడు: ఇలా అనుతూ, కరుణతో పరవశంగా ఉన్న ముఖంతో రుద్రుడు వాసవుని చూశాడు.
గత్వా ఋషిసమీపం తు తమువాచ జగద్గురుః । ఉత్తిష్ఠ వాసవీపుత్ర పుత్రస్తే భవితా శుభః
ఆ తరువాత జగద్గురువు ఆ ఋషి దగ్గరకు వెళ్లి ఇలా అన్నాడు: 'వాసవీ కుమారుడా, లేవు. నీకు శుభమైన కుమారుడు జన్మిస్తాడు.'
సర్వతేజోమయో జ్ఞానీ కీర్తికర్తా తవానఘ । అఖిలస్య జనస్యాత్ర వల్లభస్తే సుతః సదా
'అతడు అన్ని తేజస్సుతో నిండినవాడవుతాడు, జ్ఞానవంతుడు, నీకు కీర్తిని తెచ్చే వాడవుతాడు. పాపరహితుడా, నీ కుమారుడు ఇక్కడ అందరికీ ఎప్పుడూ ప్రియుడవుతాడు.'
భవిష్యతి గుణైః పూర్ణః సాత్త్వికైః సత్యవిక్రమః । సూత ఉవాచ తదాకర్ణ్య వచః శ్లక్ష్ణం కృష్ణద్వైపాయనస్తదా
'అతడు అన్ని మంచితనాలతో నిండినవాడవుతాడు, సాత్విక స్వభావం కలవాడు, నిజమైన పరాక్రమవంతుడు.' సూతుడు చెప్పాడు: ఆ మృదువైన మాటలు వినగానే కృష్ణద్వైపాయనుడు—
శూలపాణిం నమస్కృత్య జగామాశ్రమమాత్మనః । స గత్వాశ్రమమేవాశు బహువర్షశ్రమాతురః
శూలాన్ని ధరించిన ప్రభువుకు నమస్కరించి, తన ఆశ్రమానికి వెళ్లాడు. అనేక సంవత్సరాల తపస్సుతో అలసిపోయిన అతడు త్వరగా తన ఆశ్రమానికి చేరుకున్నాడు.
అరణీసహితం గుహ్యం మమన్థాగ్నిం చికీర్షయా । మన్థనం కుర్వతస్తస్య చిత్తే చిన్తాభరస్తదా
గుప్తంగా ఉన్న అరణి కఠలతో అగ్ని వెలిగించేందుకు మథనం చేయసాగాడు. మథనం చేస్తుండగా, అతని మనసు సందేహాలతో నిండిపోయింది.
ప్రాదుర్బభూవ సహసా సుతోత్పత్తౌ మహాత్మనః । మన్థానారణిసంయోగాన్మన్థనాచ్చ సముద్భవః
ఆ మహాత్ముడు కుమారుని జననం కోసం ప్రయత్నిస్తున్న సమయంలో, అకస్మాత్తుగా ఒక రూపం ప్రత్యక్షమైంది. మథనం చేసే కఠలు కలిసినప్పుడు, మథనంతో అక్కడ—
పావకస్య యథా తద్వత్కథం మే స్యాత్సుతోద్భవః । పుత్రారణిస్తు యా ఖ్యాతా సా మమాద్య న విద్యతే
'యెలా అగ్ని పుట్టినట్లు, నాకు కుమారుడు ఎలా జన్మిస్తాడు? కుమారుని కోసం ఉపయోగించే అరణి కఠలు ఉన్నాయని అంటారు, కానీ ఇవాళ నా వద్ద అవి లేవు.'
తరుణీ రూపసమ్పన్నా కులోత్పన్తా పతివ్రతా । కథం కరోమి కాన్తాం చ పాదయోః శృఙ్ఖలాసమామ్
'యువతిగా, అందంతో మెరిసే, మంచి కుటుంబంలో పుట్టిన, భర్తకు అంకితమైన భార్యను, పాదాల్లో నుప్పురాలు ధరించిన ప్రియమైనవారిని, నేను ఎలా పొందగలను?'
పుత్రోత్పాదనదక్షాం చ పాతివ్రత్యే సదా స్థితామ్ । పతివ్రతాపి దక్షాపి రూపవత్యపి కామినీ
పిల్లలను కనడంలో నిపుణురాలు, భర్త పట్ల ఎప్పుడూ విశ్వాసంగా ఉండే ఆమె, ఎంతటి పతివ్రత అయినా, నైపుణ్యంతో కూడినదైనా, అందమైనదైనా, కోరికతో నిండినదైనా—
సదా బన్ధనరూపా చ స్వేచ్ఛాసుఖవిధాయినీ । శివోఽపి వర్తతే నిత్యం కామినీపాశసంయుతః
ఎప్పుడూ బంధనానికి కారణమే అయినా, తన ఇష్టానుసారం సుఖాన్ని ఇస్తుంది. ఇంతటి కామినీ బంధంలో శివుడే అయినా ఎప్పుడూ చిక్కుకుపోతాడు.