మునీనామన్త్రయామాస సర్వజ్ఞాన్వేదపారగాన్ । యజ్ఞవిద్యాప్రవీణాంశ్చ తాపసాన్వేదవిత్తమాన్
మంత్రాల్లో నిపుణులైన, అన్ని విద్యలు, వేదాలు తెలిసిన, యజ్ఞవిధానంలో片పట్టు కలిగిన, వేదజ్ఞానంతో పరిపూర్ణులైన తపస్వులను పిలిపించాడు.
రాజా సమ్భృతసమ్భారః సమ్పూజ్య గురుమాత్మనః । వసిష్ఠం ప్రాహ ధర్మజ్ఞో వినయేన సమన్వితః
అన్ని సామగ్రిని సమకూర్చి, తన గురువును గౌరవించి, ధర్మజ్ఞుడైన వశిష్ఠుని వినయంగా రాజు అడిగాడు.
యజేయం మునిశార్దూల యాజయస్వ కృపానిధే । గురుస్త్వం సర్వవేత్తాసి కార్యం మే కురు సామ్ప్రతమ్
మహర్షుల్లో శ్రేష్ఠుడవైన వశిష్ఠా! కరుణాసాగరా! నేను యజ్ఞం చేయాలనుకుంటున్నాను. మీరు నా గురువు, అన్నీ తెలిసినవారు. దయచేసి నా యజ్ఞాన్ని నిర్వహించండి.
యజ్ఞోపకరణం సర్వం సమానీతం సుసంస్కృతమ్ । పఞ్చవర్షసహస్రం తు దీక్షాం కర్తుం మతిశ్చ మే
యజ్ఞానికి కావలసిన సామగ్రి అన్నీ బాగా సిద్ధంగా ఉన్నాయి. ఐదు వేల సంవత్సరాలు దీక్ష చేయాలని నా సంకల్పం.
యస్మిన్యజ్ఞే సమారాధ్యా దేవీ శ్రీజగదమ్బికా । తత్ప్రీత్యర్థమహం యజ్ఞం కరోమి విధిపూర్వకమ్
ఈ యజ్ఞంలో శ్రీ జగదంబికను భక్తితో పూజించాలి. ఆమె సంతోషం కోసం నేను యజ్ఞాన్ని విధిగా నిర్వహిస్తున్నాను.
తచ్ఛ్రుత్వాసౌ నిమేర్వాక్యం వసిష్ఠః ప్రాహ భూపతిమ్ । ఇన్ద్రేణాహం వృతః పూర్వం యజ్ఞార్థం నృపసత్తమ
ఇలా వినగానే వశిష్ఠుడు నిమికి ఇలా అన్నాడు: 'రాజా! నేను ఇంద్రుని యజ్ఞానికి ముందే నియమించబడ్డాను.'
పరాశక్తిమఖం కర్తుముద్యుక్తః పాకశాసనః । స దీక్షాం గమితో దేవః పఞ్చవర్షశతాత్మికామ్
పాకశాసనుడైన ఇంద్రుడు గొప్ప యజ్ఞం చేయాలని ఉత్సాహంతో నన్ను నియమించాడు. అందుకే ఆ దేవుడు ఐదు వందల సంవత్సరాల దీక్షకు ప్రవేశించాడు.
తస్మాత్త్వమన్తరం తావత్ప్రతిపాలయ పార్థివ । ఇన్ద్రయజ్ఞే సమాప్తేఽత్ర కృత్వా కార్యం దివస్పతేః
కాబట్టి రాజా! కొంతకాలం ఆగండి. ఇంద్రుని యజ్ఞం పూర్తయిన తర్వాత మీ కార్యాన్ని నేను నిర్వహిస్తాను.
ఆగమిష్యామ్యహం రాజంస్తావత్త్వం ప్రతిపాలయ । రాజోవాచ మయా నిమన్త్రితాశ్చాన్యే మునయో యజ్ఞకారణాత్
రాజా! నేను తిరిగి వస్తాను. మీరు ఇంతవరకు ఆగండి.' అప్పుడు రాజు ఇలా అన్నాడు: 'యజ్ఞం కోసం నేను ఇతర మహర్షులను కూడా పిలిపించాను.'
సమ్భారాః సమ్భృతాః సర్వే పాలయామి కథం గురో । ఇక్ష్వాకూణాం కులే బ్రహ్మన్గురుస్త్వం వేదవిత్తమః
సామగ్రి అన్నీ సిద్ధంగా ఉన్నాయి. వాటిని ఎలా కాపాడాలి గురువుగారు? ఇక్ష్వాకుల వంశంలో మీరు వేదజ్ఞుడైన బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడు.
కథం త్యక్త్వాద్య మే కార్యముద్యతో గన్తుమాశు వై । న తే యుక్తం ద్విజశ్రేష్ఠ యదుత్సృజ్య మఖం మమ
ఈ రోజు నేను యజ్ఞానికి సిద్ధంగా ఉన్నప్పుడు, నా కార్యాన్ని వదిలి ఎలా వెళ్లగలను? ద్విజులలో శ్రేష్ఠుడైన మీరు నా యజ్ఞాన్ని మధ్యలో వదిలిపెట్టడం సమంజసం కాదు.
గన్తాసి ధనలోభేన లోభాకులితచేతనః । నివారితోఽపి రాజ్ఞా స జగామేన్ద్రమఖం గురుః
ధనానికి ఆశపడి, మనస్సు లోభంతో కలుషితమై మీరు వెళ్తున్నారు. రాజు ఆపినా, గురువు ఇంద్రుని యజ్ఞానికి వెళ్లిపోయాడు.
రాజాపి విమనా భూత్వా గౌతమం ప్రత్యపూజయత్ । ఇయాజ హిమవత్పార్శ్వే సాగరస్య సమీపతః
రాజు మనసులో బాధతో, గౌతముని గౌరవించి, హిమాలయ పర్వతాల దగ్గర సముద్రతీరంలో యజ్ఞాన్ని నిర్వహించాడు.
దక్షిణా బహులా దత్తా విప్రేభ్యో మఖకర్మణి । నిమినా పఞ్చసాహస్రీ దీక్షా తత్ర కృతా నృప
యజ్ఞంలో బ్రాహ్మణులకు విరివిగా దక్షిణలు ఇచ్చారు. నిమి ఐదు వేల సంవత్సరాల దీక్షను అక్కడ నిర్వహించాడు రాజా!
ఋత్విజః పూజితాః కామం ధనైర్గోభిర్ముదా యుతాః । శక్రయజ్ఞసమాప్తే తు పఞ్చవర్షశతాత్మకే
యజ్ఞంలో పాల్గొన్న వేదపండితులకు కావలసినంత ధనం, పశువులు ఇచ్చి, ఆనందంతో గౌరవించారు. ఐదువందల సంవత్సరాలు కొనసాగిన ఇంద్రుని యజ్ఞం పూర్తయ్యాక,
ఆజగామ వసిష్ఠస్తు రాజ్ఞః సత్రదిదృక్షయా । ఆగత్య సంస్థితస్తత్ర దర్శనార్థం నృపస్య చ
వసిష్ఠుడు, రాజు యజ్ఞాన్ని చూడాలనే కోరికతో అక్కడికి వచ్చాడు. వచ్చి, రాజును దర్శించేందుకు అక్కడ నిలిచాడు.
తదా రాజా ప్రసుప్తస్తు నిద్రయాపహృతో ్భృశమ్ । నాసౌ ప్రబోధితో భృత్యైర్నాగతస్తు మునిం నృపః
అప్పుడు రాజు గాఢ నిద్రలో మునిగిపోయి, పూర్తిగా నిద్రలోకి లీనమయ్యాడు. సేవకులు ఎంత ప్రయత్నించినా లేపలేకపోయారు, రాజు కూడా వసిష్ఠుని వద్దకు రాలేదు.
వసిష్ఠస్య తతో మన్యుః ప్రాదుర్భూతోఽవమానతః । అదర్శనాన్నిమేస్తత్ర చుకోప మునిసత్తమః
వసిష్ఠునికి అవమానంగా అనిపించి కోపం పుట్టింది. అక్కడ తనను ఎవరూ చూడకపోవడంతో ఆ మహర్షి తీవ్రంగా కోపగించాడు.
శాపం చ దత్తవాంస్తస్మై రాజ్ఞే మన్యువశం గతః । యస్మాత్త్వం మాం గురుం త్యక్త్వా కృత్వాన్యం గురుమాత్మనః
కోపంతో వసిష్ఠుడు రాజును శపించాడు: 'నీవు నన్ను గురువుగా వదిలేసి, ఇంకొకరిని నీకు గురువుగా చేసుకున్నావు.
దీక్షితోఽసి బలాన్మన్ద మామవజ్ఞాయ పార్థివ । వారితోఽపి మయా తస్మాద్విదేహస్త్వం భవిష్యసి
'ఓ రాజా! నేను నిషేధించినా వినకుండా, మూర్ఖుడివై బలవంతంగా దీక్ష తీసుకున్నావు. అందుకే నీవు దేహం లేని వాడవవు.'
పతత్విదం శరీరం తే విదేహో భవ భూపతే । వ్యాస ఉవాచ ఇతి తద్వ్యాహృతం శ్రుత్వా రాజ్ఞస్తు పరిచారకాః
'నీ శరీరం పడిపోవాలి, ఓ రాజా! నీవు దేహం లేని వాడవు కావాలి.' అని వసిష్ఠుడు శపించాడు. వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: ఆ మాటలు విని రాజు సేవకులు
సద్యః ప్రబోధయామాసుర్మునిమాహుః ప్రకోపితమ్ । కుపితం తం సమాగత్య రాజా విగతకల్మషః
తక్షణమే రాజును లేపి, ముని కోపంగా ఉన్నాడని తెలియజేశారు. అందరితో కలిసి రాజు, పాపం లేని మనస్సుతో కోపంగా ఉన్న వసిష్ఠుని వద్దకు వెళ్లాడు.
ఉవాచ వచనం శ్లక్ష్ణం హేతుగర్భం చ యుక్తిమత్ । . మమ దోషో న ధర్మజ్ఞ గతస్త్వం తృష్ణయాఽఽకులః
రాజు మృదువుగా, కారణంతో కూడిన మాటలు చెప్పాడు: 'ధర్మాన్ని తెలిసినవాడవు, తప్పు నాదే కాదు; నీవే తాగుదాహంతో అలమటిస్తూ తప్పిపోయావు.'
హిత్వా మాం యజమానం వై ప్రార్థితోఽపి మయా భృశమ్ । న లజ్జసే ద్విజశ్రేష్ఠ కృత్వా కర్మ జుగుప్సితమ్
'నేను యజ్ఞదాతను, ఎంతగా అడిగినా నన్ను వదిలేసి వెళ్లిపోయావు. నీకు ఎలాంటి లజ్జా లేదు, ద్విజశ్రేష్ఠా! నిందించదగిన పని చేశావు.'
సన్తోషే బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠ జానన్ధర్మస్య నిశ్చయమ్ । పుత్రోఽసి బ్రహ్మణః సాక్షాద్వేదవేదాఙ్గవిత్తమః
'బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడవు, ధర్మస్వరూపాన్ని బాగా తెలిసినవాడవు. నీవు బ్రహ్మదేవుని కుమారుడవు, వేదాలు, వాటి ఉపాంగాలు బాగా తెలిసినవాడవు.'
న వేత్సి విప్రధర్మస్య గతిం సూక్ష్మాం దురత్యయామ్ । ఆత్మదోషం మయి జ్ఞాత్వా మృషా మాం శస్తుమిచ్ఛసి
'బ్రాహ్మణధర్మం ఎంత సూక్ష్మంగా, దుర్లభంగా ఉంటుందో నీకు తెలియదు. నీ తప్పును నాలో చూసి, నన్ను అప్రామాణికంగా నిందించాలనుకుంటున్నావు.'
త్యాజ్యస్తు సుజనైః క్రోధశ్చణ్డాలాదధికో యతః । వృథా క్రోధపరీతేన మయి శాపః ప్రపాతితః
'మంచి మనుషులు కోపాన్ని వదిలేయాలి, అది చండాలుడికన్నా చెడ్డది. నీవు కోపానికి లోనై నన్ను వృథాగా శపించావు.'
తవాపి చ పతత్వద్య దేహోఽయం క్రోధసంయుతః । ఏవం శప్తో మునీ రాజ్ఞా రాజా చ మునినా తథా
'ఈ రోజు నీ శరీరం కూడా కోపంతో పడిపోతుంది. ఇలా రాజు మునిని శపించగా, ముని కూడా రాజును శపించాడు.'
పరస్పరం ప్రాప్య శాపం దుఃఖితౌ తౌ బభూవతుః । వసిష్ఠస్త్వతిచిన్తార్తో బ్రహ్మాణం శరణం గతః
ఇద్దరూ పరస్పరం శాపాలు పొంది దుఃఖంతో ఉన్నారు. వసిష్ఠుడు తీవ్రమైన ఆందోళనతో బ్రహ్మదేవుని ఆశ్రయించాడు.
నివేదయామాస తథా శాపం భూపకృతం మహత్ । వసిష్ట ఉవాచ రాజ్ఞా శప్తోఽస్మి దేహోఽయం పతత్వద్య తవేతి వై
రాజు వేసిన మహాశాపాన్ని బ్రహ్మదేవునికి వివరించాడు. వసిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు: 'రాజు నన్ను శపించాడు — ఈ రోజు నీ శరీరం పడిపోవాలని.'