సమానీయ శునఃశేపం సచివః కార్యతత్పరః । రాజ్ఞే నివేదయామాస పశుయోగ్యం ద్విజాత్మజమ్
శునఃశేపుడిని తీసుకొచ్చి, తన పనిలో నిమగ్నమైన మంత్రి, యజ్ఞానికి తగిన బ్రాహ్మణ కుమారుడిని రాజుకు చూపించాడు.
రాజాతిముదితస్తేన విప్రానానీయ సర్వతః । కారయామాస సమ్భారాన్యజ్ఞార్థం వేదవిత్తమాన్
రాజు ఎంతో ఆనందంతో, అన్ని వైపుల నుంచి బ్రాహ్మణులను పిలిపించి, వేదాలు తెలిసినవారితో యజ్ఞానికి కావాల్సిన వస్తువులను సిద్ధం చేయించాడు.
ప్రారబ్ధే తు మఖే తత్ర విశ్వామిత్రో మహామునిః । బద్ధం దృష్ట్వా శునఃశేపం నిషిషేధ నృపం తదా
యజ్ఞం మొదలైనప్పుడు, మహర్షి విశ్వామిత్రుడు అక్కడ శునఃశేపుడు కట్టబడినట్టుగా చూసి, ఆ సమయంలో రాజును ఆపాడు.
రాజన్మా సాహసం కార్షీర్ముఞ్చైనం ద్విజబాలకమ్ । ప్రార్థయామ్యహమాయుష్మన్ సుఖం తేఽద్య భవిష్యతి
ఓ రాజా, ఇలాంటి తొందరపాటు పని చేయవద్దు. ఈ బ్రాహ్మణ బాలుడిని విడిచిపెట్టు. నీకు ప్రార్థిస్తున్నాను, నేడు నీకు సుఖం కలుగుతుంది.
క్రన్దత్యయం శునఃశేపః కరుణా మాం దునోత్యపి । దయావాన్భవ రాజేన్ద్ర కురు మే వచనం నృప
ఈ శునఃశేపుడు ఏడుస్తున్నాడు; అతని బాధ నాకు చాలా కలత కలిగిస్తోంది. రాజేంద్రా, దయ చూపు, నా మాట విను.
పరదేహస్య రక్షాయై స్వదేహం యే దయాపరాః । దదతి క్షత్రియాః పూర్వం స్వర్గకామాః శుచివ్రతాః
ఇతరుల శరీరాన్ని కాపాడేందుకు, దయతో నిండిన క్షత్రియులు, స్వర్గాన్ని కోరుతూ, స్వచ్ఛమైన వ్రతాలు పాటిస్తూ, తమ శరీరాన్నే ఇంతకు ముందు అర్పించారు.
త్వం స్వదేహస్య రక్షార్థం హంసి ద్విజసుతం బలాత్ । పాపం మా కురు రాజేన్ద్ర దయావాన్ భవ బాలకే
నీవు నీ శరీరాన్ని కాపాడుకోవాలనే ఉద్దేశంతో, ఈ బ్రాహ్మణ కుమారుణ్ని బలవంతంగా హతమార్చుతున్నావు. రాజేంద్రా, ఈ పాపం చేయవద్దు; బాలుడిపై దయ చూపు.
సర్వేషాం సదృశీ ప్రీతిర్దేహే వేత్సి స్వయం నృప । ముఞ్చైనం బాలకం తస్మాత్ప్రమాణం యది మే వచః
ప్రతి ఒక్కరికీ తన శరీరంపై ఉన్న ప్రేమ సమానమేనని నీవు కూడా తెలుసు. అందువల్ల, నా మాటలకు విలువ ఉంటే, ఈ బాలుడిని విడిచిపెట్టు.
వ్యాస క్త్వచ అనాదృత్య చ తద్వాక్యం రాజా దుఃఖాతురో భృశమ్ । న ముమోచ మునిస్తస్మై చూకోపాతీవ తాపసః
ఆ మాటలను పట్టించుకోకుండా, రాజు తీవ్ర దుఃఖంతో బాధపడుతూ, శునఃశేపుణ్ని విడిచిపెట్టలేదు. ముని కోపంతో మండిపడ్డాడు.
ఉపదేశం దదౌ తస్మై శునఃశేపాయ కౌశికః । మన్త్రం పాశధరస్యాథ దయావాన్వేదవిత్తమః
ఆ తర్వాత కౌశికుడు, దయతో నిండిన, వేదాలలో నిపుణుడైన విశ్వామిత్రుడు, శునఃశేపుడికి పాశధారి దేవుని మంత్రాన్ని ఉపదేశించాడు.
శునఃశేపోఽపి తం మన్త్రమసకృద్వధకర్శితః । స్తుతస్వరేణ చుక్రోశ సంస్మరన్వరుణం భృశమ్
శునఃశేపుడు మరణ భయంతో బాధపడుతూ, ఆ మంత్రాన్ని మధురమైన స్వరంతో పలుకుతూ, వరుణుడిని గాఢంగా ధ్యానిస్తూ ప్రార్థించాడు.
స్తువన్తం మునిపుత్రం తం జ్ఞాత్వా వై యాదసాం పతిః । తత్రాగత్య శునఃశేపం ముమోచ కరుణార్ణవః
మునిపుత్రుడు తనను స్తుతిస్తున్నాడని తెలుసుకున్న జలాధిపతి అక్కడికి వచ్చి, అపారమైన దయతో శునఃశేపుణ్ని విడిపించాడు.
రోగహీనం నృపం కృత్వా వరుణః స్వగృహం యయౌ । విశ్వామిత్రస్తు తం పుత్రం కృతవాన్మోచితం మృతేః
వరుణుడు రాజును వ్యాధి నుండి విముక్తుడిని చేసి, తన ఇంటికి వెళ్ళిపోయాడు. విశ్వామిత్రుడు మరణం నుండి తప్పించుకున్న శునఃశేపుణ్ని తన కుమారుడిగా స్వీకరించాడు.
న కృతం వచనం రాజ్ఞా కౌశికస్య మహాత్మనః । రోషం దధార మనసా రాజోపరి స గాధిజః
కౌశిక మహాత్ముని మాటను రాజు పాటించలేదు. అందువల్ల గాధిపుత్రుడు తన మనసులో రాజుపై కోపాన్ని పెట్టుకున్నాడు.
ఏకస్మిన్సమయే రాజా హయారూఢో వనం గతః । సూకరం హన్తుకామస్తు మధ్యాహ్నే కౌశికీతటే
ఒకసారి రాజు గుర్రంపై ఎక్కి, మధ్యాహ్నం సమయంలో కౌశికీ నది ఒడ్డున అడవికి వెళ్లి, పంది వేటకు బయలుదేరాడు.
వృద్ధబ్రాహ్మణవేషేణ విశ్వామిత్రేణ వఞ్చితః । సర్వస్వం ప్రార్థితం తస్య గృహీతం రాజ్యమద్భుతమ్
పాత బ్రాహ్మణ వేషంలో విశ్వామిత్రుడు మోసం చేసి, రాజు వద్ద అతని సర్వస్వాన్ని అడిగి, అద్భుతమైన రాజ్యాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
పీడితోఽసౌ హరిశ్చన్ద్రో యజమానో యతో భృశమ్ । వసిష్ఠః కౌశికం ప్రాహ వనే ప్రాప్తం యదృచ్ఛయా
హరిశ్చంద్రుడు యజ్ఞకర్తగా ఉండి, తీవ్రమైన బాధ అనుభవించాడు. అప్పుడే వశిష్ఠుడు, యాదృచ్ఛికంగా అడవిలోకి వచ్చిన కౌశికునితో మాట్లాడాడు.
క్షత్రియాధమ దుర్బుద్ధే వృథా బ్రాహ్మణవేషభృత్ । బకధర్మ వృథా కిం త్వం గర్వం వహసి దామ్భిక
ఓ క్షత్రియలో నీచుడా, దుష్టబుద్ధి కలవాడా, వృథాగా బ్రాహ్మణ వేషం ధరించావు. బకపక్షి లాంటి వేషధారి, దంభికుడా, ఎందుకు ఇంత గర్వపడుతున్నావు?
కస్మాత్త్వయా నృపశ్రేష్ఠో యజమానో మమాప్యసౌ । అపరాధం వినా జాల్మ గమితో దుఃఖమద్భుతమ్
నా యజమాని అయిన ఈ ఉత్తమ రాజును, అతనికి ఎలాంటి తప్పు లేకపోయినా, నీవు ఎందుకు ఇంత అద్భుతమైన దుఃఖంలోకి నెట్టివేశావు, దుర్మార్గుడా?
బకధ్యానపరో యస్మాత్తస్మాత్త్వం వై బకో భవ । ఇతి శప్తో వసిష్ఠేన కౌశికః ప్రాహ తం పునః
నీవు బకపక్షి ధ్యానంలో లీనమై ఉన్నావు కాబట్టి, నీవు బకుడివి అవుతావు అని వశిష్ఠుడు శపించాడు. అప్పుడు కౌశికుడు అతనితో మళ్లీ మాట్లాడాడు.
త్వమప్యాడిర్భవాయుష్మన్ బకోఽహం యావదేవ హి । వ్యాస ఉవాచ ఏవం పరస్పరం దత్త్వా శాపం తౌ క్రోధపీడితౌ
నీకు కూడా, ఓ దీర్ఘాయుష్మంతుడా, నేను చెప్పినట్లే బకపక్షిగా మారాలి. నేను మాత్రం కొంతకాలం క్రేనుగా ఉంటాను. వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు — ఇద్దరూ కోపంతో ఒకరికి ఒకరు శాపం ఇచ్చుకున్నారు.
అణ్డజౌ తరసా జాతౌ సరస్యాడీబకౌ మునీ । ఏకస్మిన్పాదపే నీడం కృత్వాసౌ బకరూపభాక్
ఆ ఇద్దరు మునులు బలవంతంగా అండల్లో పుట్టి, సరస్సులో బకపక్షి, క్రేను పక్షిగా మారారు. వారిలో ఒకరు క్రేను రూపంలో చెట్టుపైన గూడు కట్టాడు.
విశ్వామిత్రః స్థితస్తత్ర దివ్యే సరసి మానసే । అన్యస్మిత్పాదపే కృత్వా వసిష్ఠో నీడముత్తమమ్
విశ్వామిత్రుడు ఆ దివ్యమైన మానస సరస్సులో ఉన్నాడు. వశిష్ఠుడు మరో చెట్టుపైన అద్భుతమైన గూడు కట్టుకున్నాడు.
ఆడీరూపధరస్తస్థావన్యోన్యం ద్వేషతత్పరౌ । దినే దినే తౌ సంగ్రామం చక్రతుః క్రోధసంయుతౌ
బకపక్షి, క్రేను రూపాలు ధరించి, పరస్పరం ద్వేషంతో ఉండి, ఇద్దరూ ప్రతిరోజూ కోపంతో యుద్ధం చేసేవారు.
దుఃఖదం సర్వలోకానాం క్రన్దమానావుభౌ భృశమ్ । చఞ్చుపక్షప్రహారైస్తు నఖాఘాతైః పరస్పరమ్
అలా ఇద్దరూ గట్టిగా అరుస్తూ, బేకులు, రెక్కలు, గోర్లు ఉపయోగించి పరస్పరం దాడి చేస్తూ, అన్ని లోకాలకూ బాధ కలిగించారు.
జఘ్నతూ రుధిరక్లినౌ పుష్పితావివ కింశుకౌ । ఏవం బహూని వర్షాణి పక్షిరూపధరౌ మునీ
వారు ఒకరినొకరు గాయపరచుకుంటూ, రక్తంతో తడిసి, పుష్పించిన కింశుక వృక్షాల్లా కనిపించారు. ఇలా ఎన్నో సంవత్సరాలు పక్షిరూపంలో మునులు ఉన్నారు.
స్థితౌ తత్ర మహారాజ శాపపాశేన యన్త్రితౌ । రాజోవాచ కథం ముక్తౌ మునిశ్రేష్ఠౌ శాపాద్వసిష్ఠకౌశికౌ
అక్కడే, ఓ మహారాజా, శాపబంధనంలో బంధించబడి ఉన్నారు. రాజు అడిగాడు — వశిష్ఠుడు, కౌశికుడు అనే మునిశ్రేష్ఠులు ఆ శాపం నుండి ఎలా విముక్తులయ్యారు?
తన్మమాచక్ష్వ విప్రర్షే పరం కౌతూహలం హి మే । వ్యాస ఉవాచ యుధ్యమానాబ్వుభౌ దృష్ట్వా బ్రహ్మా లోకపితామహః
ఆ విషయం నాకు చెప్పు, ఓ మునిశ్రేష్ఠా, నాకు గొప్ప ఆసక్తి ఉంది. వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు — ఇద్దరూ యుద్ధం చేస్తుండగా,
తత్రాజగామానిమిషైర్వృతః సర్వైర్దయాపరైః । తావాశ్వాస్య జగత్కర్తా యుద్ధతో వినివార్య చ
అక్కడ బ్రహ్మదేవుడు, దయతో నిండిన నిద్రలేని దేవతలతో కలిసి వచ్చాడు. వారిని ఓదార్చి, యుద్ధం ఆపమని వారిని నిలిపాడు.
శాపం సంమోచయామాస తయోః క్షిప్తం పరస్పరమ్ । తతో జగ్ముః సురాః సర్వే స్వాని ధిష్ణ్యాని పద్మభూః
వారు ఒకరిపై ఒకరు వేసుకున్న శాపాన్ని బ్రహ్మదేవుడు తొలగించాడు. ఆ తర్వాత పద్మజుడు సహా అందరు దేవతలు తమ తమ లోకాలకు వెళ్లిపోయారు.