కియానుత్తారితో భారో హత్వా దుష్టాననేకశః । జ్ఞాత్వా సర్వాన్దురాచారాన్పాపబుద్ధినృపానిహ
ఎన్ని దుష్టులను సంహరించి, ఎంత మేరకు భారం తగ్గించబడింది? ఇక్కడ ఉన్న పాపబుద్ధి రాజులను, దురాచారులను తెలుసుకొని సంహరించాడా?
హతో భీష్మో హతో ద్రోణో విరాటో ద్రుపదస్తథా । బాహ్లీకః సోమదత్తశ్చ కర్ణో వైకర్తనస్తథా
భీష్ముడు చనిపోయాడు, ద్రోణుడు చనిపోయాడు, విరాటుడు, ద్రుపదుడు, బాహ్లీకుడు, సోమదత్తుడు, వికర్తనుని కుమారుడు కర్ణుడు కూడా హతమయ్యారు.
యైర్లుణ్ఠితం ధనం సర్వం హృతాశ్చ హరియోషితః । కథం న నాశితా దుష్టా యే స్థితాః పృథివీతలే
ఎవరెవరు సంపదను దోచుకున్నారు, ఇతరుల భార్యలను అపహరించారు — అలాంటి దుష్టులు భూమిపై ఇంకా ఎందుకు మిగిలారు? వాళ్లు నాశనం కాలేదేంటి?
ఆభీరాశ్చ శకా మ్లేచ్ఛా నిషాదాః కోటిశస్తథా । భారావతరణం కిం తత్కృతం కృష్ణేన ధీమతా
ఆభీరులు, శకులు, మ్లేచ్ఛులు, నిషాదులు లక్షల సంఖ్యలో ఉన్నారు. తెలివైన క్రిష్ణుడు నిజంగా భూమి భారాన్ని తగ్గించాడా?
సన్దేహోఽయం మహాభాగ న నివర్తతి చిత్తతః । కలావస్మిన్మజాః సర్వాః పశ్యతః పాపనిశ్చయాః
మహాభాగా! ఈ సందేహం నా మనసు నుంచి పోవడం లేదు. ఎందుకంటే కలియుగంలో పుట్టేవాళ్లందరూ పాపంలోనే మునిగిపోయి ఉన్నారు.
వ్యాస ఉవాచ రాజన్ యస్మిన్యుగే యాదృక్ప్రజా భవతి కాలతః । నాన్యథా తద్భవేన్నూనం యుగధర్మోఽత్ర కారణమ్
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: రాజా! ఏ యుగంలో ప్రజలు ఎలా ఉంటారో, అది కాలానుగుణంగా జరుగుతుంది. వేరేలా జరగదు. ఆ యుగ ధర్మమే దీనికి కారణం.
యే ధర్మరసికా జీవాస్తే వై సత్యయుగేఽభవన్ । ధర్మార్థరసికా యే తు తే వై త్రేతాయుగేఽభవన్
ధర్మాన్ని ఆస్వాదించే జీవులు సత్యయుగంలో ఉన్నారు. ధర్మార్ధాలను ఆస్వాదించే వారు త్రేతాయుగంలో ఉన్నారు.
ధర్మార్థకామరసికా ద్వాపరే చాభవన్యుగే । అర్థకామపరాః సర్వే కలావస్మిన్భవన్తి హి
ధర్మ, అర్ధ, కామాలను ఆస్వాదించే వారు ద్వాపరయుగంలో ఉన్నారు. కలియుగంలో మాత్రం అందరూ అర్ధ, కామాలపైనే మక్కువ చూపుతున్నారు.
యుగధర్మస్తు రాజేన్ద్ర న యాతి వ్యత్యయం పునః । కాలః కర్తాస్తి ధర్మస్య హ్యధర్మస్య చ వై పునః
ఓ రాజా, యుగధర్మం మళ్లీ మారదు. ధర్మానికీ, అధర్మానికీ కాలమే కారణం.
రాజోవాచ యే తు సత్యయుగే జీవా భవన్తి ధర్మతత్పరాః । కుత్ర తేఽద్య మహాభాగ తిష్ఠన్తి పుణ్యభాగినః
రాజు అడిగాడు: సత్యయుగంలో ధర్మానికి అంకితమై జీవించిన వారు, ఓ మహాభాగ, ఆ పుణ్యాత్ములు ఇప్పుడు ఎక్కడ ఉన్నారు?
త్రేతాయుగే ద్వాపరే వా యే దానవ్రతకారకాః । వర్తన్తే మునయః శ్రేష్ఠాః కుత్ర బ్రూహి పితామహ
త్రేతాయుగంలో, ద్వాపరయుగంలో వ్రతాలు చేసినవారు, గొప్ప మునులు — వారు ఇప్పుడు ఎక్కడ ఉన్నారు, పితామహా, చెప్పండి.
కలావద్య దురాచారా యేఽత్ర సన్తి గతత్రపాః । ఆద్యే యుగే క్వ యాస్యన్తి పాపిష్ఠా దేవనిన్దకాః
ఈ కలియుగంలో దురాచారులు, లజ్జలేని వారు, దేవతలను నిందించే పాపులు మొదటి యుగంలో ఎక్కడికి వెళ్తారు?
ఏతత్సర్వం సమాచక్ష్వ విస్తరేణ మహామతే । సర్వథా శ్రోతుకామోఽస్మి యదేతద్ధర్మనిర్ణయమ్
ఓ మహామతి, ఇవన్నీ నాకు వివరంగా చెప్పండి. ఈ ధర్మ నిర్ణయం గురించి పూర్తిగా వినాలని నాకు ఆసక్తి ఉంది.
వ్యాస ఉవాచ యే వై కృతయుగే రాజన్ సమ్భవన్తీహ మానవాః । కృత్వా తే పుణ్యకర్మాణి దేవలోకాన్వ్రజన్తి వై
వ్యాసుడు చెప్పాడు: రాజా, కృతయుగంలో జన్మించిన మనుషులు పుణ్యకార్యాలు చేసి దేవలోకాలకు వెళ్తారు.
బ్రాహ్మణాః క్షత్రియా వైశ్యాః శూద్రాశ్చ నృపసత్తమ । స్వధర్మనిరతా యాన్తి లోకాన్కర్మజితాన్కిల
ఓ ఉత్తమ రాజా, బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు — తమ తమ కర్తవ్యాల్లో నిబద్ధులై, తమ కర్మఫలంగా లోకాలను పొందుతారు.
సత్యం దయా తథా దానం స్వదారగమనం తథా । అద్రోహః సర్వభూతేషు సమతా సర్వజన్తుషు
సత్యవాక్యం, దయ, దానం, భార్యపై విశ్వాసం, ఎవరినీ హింసించకపోవడం, అన్ని జీవుల పట్ల సమభావం —
ఏతత్సాధారణం ధర్మం కృత్వా సత్యయుగే పునః । స్వర్గం యాన్తీతరే వర్ణా ధర్మతో రజకాదయః
ఈ సాధారణ ధర్మాన్ని సత్యయుగంలో ఆచరించి, ఇతర వర్ణాలవారు కూడా, రజకులు మొదలైన వారు, ధర్మబలంతో స్వర్గాన్ని పొందుతారు.
తథా త్రేతాయుగే రాజన్ ద్వాపరేఽథ యుగే తథా । కలావస్మిన్యుగే పాపా నరకం యాన్తి మానవాః
అలాగే, త్రేతాయుగంలో, ద్వాపరయుగంలో కూడా అలాగే. కానీ కలియుగంలో పాపులు నరకానికి వెళ్తారు.
తావత్తిష్ఠన్తి తే తత్ర యావత్స్యాద్యుగపర్యయః । పునశ్చ మానుషే లోకే భవన్తి భువి మానవాః
వారు అక్కడ యుగాంతం వరకు ఉంటారు. తరువాత మళ్లీ భూమిపై మనుషులుగా జన్మిస్తారు.
యదా సత్యయుగస్యాదిః కలేరన్తశ్చ పార్థివ । తదా స్వర్గాత్పుణ్యకృతో జాయన్తే కిల మానవాః
సత్యయుగం మొదలు, కలియుగం అంతం వచ్చినప్పుడు, పుణ్యకార్యాలు చేసినవారు స్వర్గం నుంచి మళ్లీ మనుషులుగా జన్మిస్తారు.
యదా కలియుగస్యాదిర్ద్వాపరస్య క్షయస్తథా । నరకాత్పాపినః సర్వే భవన్తి భువి మానవాః
కలియుగం ప్రారంభం, ద్వాపరయుగం ముగిసినప్పుడు, పాపులు నరకం నుంచి భూమిపై మనుషులుగా జన్మిస్తారు.
ఏవం కాలసమాచారో నాన్యథాభూత్కదాచన । తస్మాత్కలిరసత్కర్తా తస్మింస్తు తాదృశీ ప్రజా
కాల ప్రవాహం ఎప్పుడూ ఇలా జరుగుతుంది, మరొక విధంగా కాదు. అందుకే కలియుగంలో అధర్మమే ఎక్కువ, అలాంటి ప్రజలు కలియుగంలో పుడతారు.
కదాచిద్దైవయోగాత్తు ప్రాణినాం వ్యత్యయో భవేత్ । కలౌ యే సాధవః కేచిద్ద్వాపరే సమ్భవన్తి తే
కొన్నిసార్లు దైవకృప వల్ల జీవుల్లో మార్పు వస్తుంది. కలియుగంలో ఉన్న కొంతమంది సద్భావులు ద్వాపరయుగంలో జన్మిస్తారు.
తథా త్రేతాయుగే కేచిత్కేచిత్సత్యయుగే తథా । దుష్టాః సత్యయుగే యే తు తే భవన్తి కలావపి
అలాగే, కొంతమంది త్రేతాయుగంలో, మరికొంతమంది సత్యయుగంలో జన్మిస్తారు. సత్యయుగంలో దుష్టులు అయినవారు కలియుగంలో కూడా పుడతారు.
కృతకర్మప్రభావేణ ప్రాప్నువన్త్యసుఖాని చ । పునశ్చ తాదృశం కర్మ కుర్వన్తి యుగభావతః
తమ గత కర్మ ప్రభావంతో వారు దుఃఖాలను అనుభవిస్తారు. మళ్లీ ఆ యుగ స్వభావానికి తగినట్టు అలాంటి పనులు చేస్తారు.
జనమేజయ ఉవాచ యుగధర్మాన్మహాభాగ బ్రూహి సర్వానశేషతః । యస్మిన్వై యాదృశో ధర్మో జ్ఞాతుమిచ్ఛామి తం తథా
జనమేజయుడు అడిగాడు: ఓ మహాభాగ, యుగధర్మాలు అన్నీ పూర్తిగా చెప్పండి. ప్రతి యుగంలో ఏ ధర్మం ఉందో తెలుసుకోవాలని నాకు కోరిక.
వ్యాస ఉవాచ నిబోధ నృపశార్దూల దృష్టాన్తం తే బ్రవీమ్యహమ్ । సాధూనామపి చేతాంసి యుగభావాద్భ్రమన్తి హి
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు — ఓ రాజులలో శ్రేష్ఠుడా! నేను నీకు ఒక ఉదాహరణ చెబుతాను. యుగాల ప్రభావంతో, మంచి మనుషుల మనస్సులు కూడా తప్పుదోవ పడతాయి.
పితుర్యథా తే రాజేన్ద్ర వుద్ధిర్విప్రావహేలనే । కృతా వై కలినా రాజన్ ధర్మజ్ఞస్య మహాత్మనః
ఓ రాజేంద్రా! నీ తండ్రి ధర్మాన్ని బాగా తెలిసిన గొప్పవాడు అయినా, కలియుగ ప్రభావంతో బ్రాహ్మణులను తక్కువగా చూసే విధంగా అతని బుద్ధి మారింది.
అన్యథా క్షత్రియో రాజా యయాతికులసమ్భవః । తాపసస్య గలే సర్పం మృతం కస్మాదయోజయత్
లేకపోతే, యయాతి వంశంలో పుట్టిన క్షత్రియ రాజు ఒక తపస్వి మెడలో చనిపోయిన పాము ఎందుకు పెట్టేవాడు?
సర్వం యుగబలం రాజన్వేదితవ్యం విజానతా । ప్రయత్నేన హి కర్తవ్యం ధర్మకర్మ విశేషతః
ఓ రాజా! ఈ సమస్తం యుగ ప్రభావమే అని తెలిసినవాడు తెలుసుకోవాలి. అయినా, ధర్మకార్యాలు చేయడంలో మనం ప్రత్యేకంగా శ్రమించాలి.