చిక్రీడ నన్దనే రమ్యే కాననే ప్రేమయుక్తయా । వ్యాస ఉవాచ ఏవమిన్ద్రేణ సమ్ప్రాప్తం దుఃఖం పరమదారుణమ్
ఆయన అందమైన నందనవనంలో ప్రియతో కలిసి ఆనందంగా విహరించాడు. వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: ఇంద్రుడు అతి దారుణమైన బాధను అనుభవించాడు.
హత్వాసురం కామరూపం విశ్వరూపం మహామునిమ్ । పునర్దేవ్యాః ప్రసాదేన స్వస్థానం ప్రాప్తవాన్నృప
కామరూపుడైన అసురుడిని, విశ్వరూప మహర్షిని సంహరించి, దేవీ కృపతో తన స్థానాన్ని మళ్లీ పొందాడు, ఓ రాజా!
ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం వృత్రాసురవధాశ్రయమ్ । యత్పృష్టోఽహం త్వయా రాజన్ కథానకమనుత్తమమ్
వృత్రాసురుని సంహారాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని, నీవు అడిగిన ఉత్తమమైన కథను నేను నీకు పూర్తిగా వివరించాను.
యాదృశం కురుతే కర్మ తాదృశం ఫలమాప్నుయాత్ । అవశ్యమేవ భోక్తవ్యం కృతం కర్మ శుభాశుభమ్
ఎలాంటి పని చేస్తే, అలాంటి ఫలితమే లభిస్తుంది. చేసిన పనికి, అది మంచి అయినా చెడు అయినా తప్పక అనుభవించాల్సిందే.
కర్మణాం గహనగతివర్ణనమ్ జనమేజయ ఉవాచ కథితం చరితం బ్రహ్మఞ్ఛక్రస్యాద్భుతకర్మణః । స్థానభ్రంశస్తథా దుఃఖప్రాప్తిరుక్తా విశేషతః
జనమేజయుడు ఇలా అడిగాడు — బ్రహ్మణా! మీరు ఇంద్రుని అద్భుతమైన కార్యాలను, అతని పదవిలోంచి పడిపోవడాన్ని, అనుభవించిన బాధలను స్పష్టంగా వివరించారు.
యత్ర దేవాధిదేవ్యాశ్చ మహిమాతీవ వర్ణితః । సన్దేహోఽత్ర మమాప్యస్తి యచ్ఛక్రోఽపి మహాతపాః
అక్కడ దేవతలూ, దేవీ మహిమను మీరు విశేషంగా చెప్పారు. అయినా నాకు ఒక సందేహం ఉంది — ఇంద్రుడు ఎంతటి మహాతపస్వి అయినా,
దేవాధిపత్యమాసాద్య దుఃసహం దుఃఖమన్వభూత్ । మఖానాం తు శతం కృత్వా ప్రాప్తం స్థానమనుత్తమమ్
దేవతల అధిపతిగా ఉన్నప్పటికీ, అతడు ఎలా భరించలేని బాధను అనుభవించాడు? వంద యజ్ఞాలు చేసి, మళ్లీ తన గొప్ప స్థానం పొందాడు.
దేవేశత్వం చ సమ్ప్రాప్య భ్రష్టః స్థానాదసౌ కథమ్ । ఏతత్సర్వం సమాచక్ష్వ కారణం కరుణానిధే
దేవతల రాజుగా ఉన్న ఇంద్రుడు, ఆ స్థానం నుండి ఎలా పడిపోయాడు? దయాసాగరా! దీనికి కారణం పూర్తిగా చెప్పండి.
సర్వజ్ఞోఽసి మునిశ్రేష్ఠ పురాణానాం ప్రవర్తకః । నావాచ్యం మహతాం కిఞ్చిచ్ఛిష్యే చ శ్రద్ధయాన్వితే
మహర్షీ! మీరు అన్నీ తెలిసినవారు, పురాణాల మూలకర్త. భక్తితో ఉన్న శిష్యుడికి గొప్పవారు చెప్పకూడదనేది ఏదీ లేదు.
తస్మాత్కురు మహాభాగ మత్సన్దేహాపనోదనమ్ । సూత ఉవాచ ఇతి పృష్టః స రాజ్ఞా వై తదా సత్యవతీసుతః
కాబట్టి, మహాభాగా! నా సందేహాలను తొలగించండి. సూతుడు చెప్పాడు — రాజు ఇలా అడిగినప్పుడు, సత్యవతీ కుమారుడు
తమాహాతిప్రసన్నాత్మా యథానుక్రమముత్తరమ్ । వ్యాస ఉవాచ నిబోధ నృపతిశ్రేష్ఠ కారణం పరమాద్భుతమ్
చాలా సంతోషంతో, క్రమంగా సమాధానం చెప్పాడు. వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు — రాజులలో శ్రేష్ఠుడా! ఈ అద్భుతమైన కారణాన్ని వినండి.
కర్మణస్తు త్రిధా ప్రోక్తా గతిస్తత్త్వవిదాం వరైః । సఞ్చితం వర్తమానం చ ప్రారబ్ధమితి భేదతః
కర్మ ఫలితాలు మూడు విధాలుగా ఉంటాయని జ్ఞానులు చెబుతారు — సంచితము, వర్తమానము, ప్రారబ్ధము అని వేరు వేరు.
అనేకజన్మసఞ్జాతం ప్రాక్తనం సఞ్చితం స్మృతమ్ । సాత్త్వికం రాజసం కర్మ తామసం త్రివిధం పునః
అనేక జన్మల్లో కూడినదే సంచిత కర్మ. కర్మలు మళ్లీ మూడు రకాలవిగా — సాత్వికం, రాజసం, తామసం.
శుభం వాప్యశుభం భూప సఞ్చితం బహుకాలికమ్ । అవశ్యమేవ భోక్తవ్యం సుకృతం దుష్కృతం తథా
రాజా! శుభమైనా, అశుభమైనా, సంచిత కర్మలు చాలా కాలం నిలుస్తాయి. మంచి, చెడు పనుల ఫలితాలు తప్పకుండా అనుభవించాల్సిందే.
జన్మజన్మని జీవానాం సఞ్చితానాం చ కర్మణామ్ । నిఃశేషస్తు క్షయో నాభూత్కల్పకోటిశతైరపి
ప్రతి జన్మలో జీవుల సంచిత కర్మలు, కోట్ల యుగాలు గడిచినా పూర్తిగా తరుగవు.
క్రియమాణం చ యత్కర్మ వర్తమానం తదుచ్యతే । దేహం ప్రాప్య శుభం వాపి హ్యశుభం వా సమాచరేత్
ఇప్పుడు చేసే కర్మను వర్తమాన కర్మ అంటారు. శరీరం పొందిన తర్వాత, శుభమైనా, అశుభమైనా పనులు చేస్తారు.
సఞ్చితానాం పునర్మధ్యాత్సమాహృత్య కియాన్కిల । దేహారమ్భే చ సమయే కాలః ప్రేరయతీవ తత్
సంచిత కర్మలలోంచి కొంత భాగాన్ని తీసుకుని, శరీరం ప్రారంభ సమయంలో కాలం దాన్ని ప్రేరేపిస్తుంది.
ప్రారబ్ధం కర్మ విజ్ఞేయం భోగాత్తస్య క్షయః స్మృతః । ప్రాణిభిః ఖలు భోక్తవ్యం ప్రారబ్ధం నాత్ర సంశయః
ప్రారంభమైన కర్మను ప్రారబ్ధం అంటారు. దాని తరుగుదల అనుభవం ద్వారానే జరుగుతుంది. ప్రాణులు ప్రారబ్ధ కర్మను తప్పకుండా అనుభవించాల్సిందే — ఇందులో సందేహం లేదు.
పురా కృతాని రాజేన్ద్ర హ్యశుభాని శుభాని చ । అవశ్యమేవ కర్మాణి భోక్తవ్యానీతి నిశ్చయః
రాజేంద్రా! గతంలో చేసిన శుభ, అశుభ కర్మలు తప్పకుండా అనుభవించాల్సిందే — ఇదే నిశ్చయమైన తీర్పు.
దేవైర్మనుష్యైరసురైర్యక్షగన్ధర్వకిన్నరైః । కర్మైవ హి మహారాజ దేహారమ్భస్య కారణమ్
దేవతలు, మనుషులు, అసురులు, యక్షులు, గంధర్వులు, కిన్నరులు — వీరందరికీ శరీరం కలగడానికి కారణం కర్మమే, మహారాజా!
కర్మక్షయే జన్మనాశః ప్రాణినాం నాత్ర సంశయః । బ్రహ్మా విష్ణుస్తథా రుద్ర ఇన్ద్రాద్యాశ్చ సురాస్తథా
కర్మ తరిగితే, ప్రాణులకు జననం ముగుస్తుంది — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. బ్రహ్మ, విష్ణు, రుద్ర, ఇంద్రుడు మరియు ఇతర దేవతలు,
దానవా యక్షగన్ధర్వాః సర్వే కర్మవశా కిల । అన్యథా దేహసమ్బన్ధః కథం భవతి భూపతే
దానవులు, యక్షులు, గంధర్వులు — వీరందరూ కర్మాధీనులే. లేదంటే, రాజా! శరీర సంబంధం ఎలా కలుగుతుంది?
కారణం యస్తు భోగస్య దేహినః సుఖదుఃఖయోః । తస్మాదనేకజన్మోత్థసఞ్చితానాం చ కర్మణామ్
శరీరధారికి అనుభవించే సుఖదుఃఖాలకు కారణం అనేక జన్మల్లో చేసిన కర్మలే.
మధ్యే వేగః సమాయాతి కస్యచిత్కాలపాకతః । తత్ప్రారబ్ధవశాత్పుణ్యం కరోతి చ యథా తథా
ఈ కర్మల మధ్య, కొంతకాలానికి ఏదో ఒక కర్మ ఫలించడానికి సిద్ధమవుతుంది; ఆ ప్రబలమైన కర్మ ప్రభావంతో మనిషి సత్కార్యాలు చేస్తాడు.
పాపం కరోతి మనుజస్తథా దేవాదయోఽపి చ । తథా నారాయణో రాజన్నరశ్చ ధర్మజావుభౌ
అలాగే, మనిషి పాపకార్యాలు చేస్తాడు; దేవతలు మొదలైనవారు కూడా అలాగే ప్రవర్తిస్తారు. రాజా! నారాయణుడు, నరుడు ఇద్దరూ ధర్మబద్ధులైనా, వారు కూడా అలాగే చేస్తారు.
జాతౌ కృష్ణార్జునౌ కామమంశౌ నారాయణస్య తౌ । పురాణపీఠికేయం వై మునిభిః పరికీర్తితా
కృష్ణుడు, అర్జునుడు జన్మలో నారాయణుని అంశములుగా పరిగణించబడతారు; ఈ పురాతన కథను మునులు ప్రసిద్ధిగా చెబుతారు.
దేవాంశః స తు విజ్ఞేయో యో భవేద్విభవాధికః । నానృషిః కురుతే కావ్యం నారుద్రో రుద్రమర్చతే
ఎవరికి ఎక్కువ శక్తి ఉంటే, అతడు దేవతా అంసమని తెలుసుకోవాలి. ఋషి కానివాడు కవిత్వం చేయడు; రుద్రుడు కానివాడు రుద్రుని పూజించడు.
నాదేవాంశో దదాత్యన్నం నావిష్ణుః పృథివీపతిః । ఇన్ద్రాదగ్నేర్యమాద్విష్ణోర్ధనదాదితి భూపతే
దేవతా అంసం లేని వాడు అన్నం ఇవ్వడు; విష్ణువు కానివాడు భూమికి అధిపతి కాలేడు. రాజా! ఇంద్రుడు, అగ్ని, యముడు, విష్ణువు, కుబేరుడు వీరి ద్వారా ధనదాతలు వస్తారు.
ప్రభుత్వం చ ప్రభావం చ కోపం చైవ పరాక్రమమ్ । ఆదాయ క్రియతే నూనం శరీరమితి నిశ్చయః
శక్తి, ప్రభావం, కోపం, పరాక్రమం ఇవన్నీ స్వీకరించి, ఆత్మ శరీరాన్ని ధరించడమని నిశ్చయంగా చెప్పవచ్చు.
యః కశ్చిద్బలవాఁల్లోకే భాగ్యవానథ భోగవాన్ । విద్యావాన్దానవాన్వాపి స దేవాంశః ప్రపఢ్యతే
ఈ లోకంలో ఎవరు బలవంతుడు, అదృష్టవంతుడు, సుఖభోగాలు అనుభవించేవాడు, విద్యావంతుడు, ధనవంతుడో, అతడిని దేవతా అంసంగా భావించాలి.