ఇన్ద్రాణీహృతచిత్తోఽసౌ సర్పేతి ప్రబ్రువన్మునిమ్ । తం శశాప మునిః క్రుద్ధః కశాఘాతమనుస్మరన్
ఇంద్రాణి వల్ల మనసు మరిగిపోయిన రాజు, మునిని 'వేగంగా పో' అని పదే పదే తొందరపెట్టగా, ముని ఆ చంపా దెబ్బను గుర్తు చేసుకుని కోపంతో శాపమిచ్చాడు.
సర్పో భవ దురాచార వనే ఘోరవపుర్మహాన్ । బహువర్షసహస్రాణి యత్ర క్లేశో మహాన్భవేత్
దురాచారుడా! నీవు అరణ్యంలో భయంకరమైన, పెద్ద ఆకారంలో ఉన్న పాము అవ్వాలి. అక్కడ ఎన్నో వేల సంవత్సరాలు గొప్ప బాధ అనుభవించాలి.
విచరిష్యసి వీర్యేణ పునః స్వర్గమవాప్స్యసి । దృష్ట్వా యుధిష్ఠిరం నామ తవ మోక్షో భవిష్యతి
నీ శక్తితో అక్కడ తిరుగుతావు. తరువాత మళ్లీ స్వర్గాన్ని పొందుతావు. యుధిష్ఠిరుడిని చూసినప్పుడు నీకు విముక్తి కలుగుతుంది.
ప్రశ్నానాముత్తరం శ్రుత్వా ధర్మపుత్రముఖాత్తతః । వ్యాస ఉవాచ ఏవం శప్తః స రాజర్షిః స్తుత్వా తం మునిసత్తమమ్
ధర్మపుత్రుడి నోటినుండి ప్రశ్నలకు సమాధానం విని, వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: అలా శపించబడిన ఆ రాజర్షి, ఆ మహామునిని స్తుతించాడు.
స్వర్గాత్పపాత సహసా సర్పరూపధరోఽభవత్ । బృహస్పతిస్తతో గత్వా తరసా మానసం ప్రతి
అతడు ఒక్కసారిగా స్వర్గం నుంచి పడిపోయి, పామురూపం ధరించాడు. ఆ తర్వాత బృహస్పతి వేగంగా మానస సరస్సు వైపు వెళ్లాడు.
ఇన్ద్రాయ సర్వవృత్తాన్తం కథయామాస విస్తరాత్ । తచ్ఛ్రుత్వా మఘవా రాజ్ఞః స్వర్గాత్ప్రచ్యవనాదికమ్
అక్కడ జరిగిన సంగతులన్నింటినీ బృహస్పతి ఇంద్రునికి విపులంగా వివరించాడు. రాజు స్వర్గం నుంచి పడిపోవడం మొదలైన విషయాలన్నీ విని,
ముదితోఽభూన్మహారాజ స్థితస్తత్రైవ వాసవః । దేవాశ్చ మునయో దృష్ట్వా నహుషం పతితం భువి
మహారాజు వాసవుడు ఆనందంతో అక్కడే నిలిచిపోయాడు. దేవతలు, మునులు అందరూ నహుషుడు భూమికి పడిపోవడాన్ని చూశారు.
జగ్ముః సర్వేఽపి తత్రైవ యత్రేన్ద్రః సరసి స్థితః । తమాశ్వాస్య సురాః సర్వే మునిభిః సహితాస్తదా
అందరూ అక్కడే, ఇంద్రుడు సరస్సు వద్ద ఉన్న చోటికి వెళ్లారు. అప్పుడు మునులతో కలిసి దేవతలందరూ ఇంద్రునికి ధైర్యం చెప్పారు.
స్వర్గే సమానయామాసుర్మానపూర్వం శచీపతిమ్ । సమాగతం తతః శక్రం సర్వే తే మునయః సురాః
గౌరవంతో శచీపతిని మళ్లీ స్వర్గానికి తీసుకెళ్లారు. తరువాత మునులు, దేవతలు అందరూ శక్రుని చుట్టూ చేరారు.
స్థాపయిత్వాఽఽసనే పశ్చాదభిషేకం దధుః శివమ్ । ఇన్ద్రోఽపి స్వాసనం ప్రాప్య శచ్యా సహ సురాలయే
ఆయనను సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టి, అభిషేకాన్ని శుభంగా నిర్వహించారు. ఇంద్రుడు తన స్థానాన్ని తిరిగి పొందిన తర్వాత, శచితో కలిసి దేవలోకంలో నివసించాడు.
చిక్రీడ నన్దనే రమ్యే కాననే ప్రేమయుక్తయా । వ్యాస ఉవాచ ఏవమిన్ద్రేణ సమ్ప్రాప్తం దుఃఖం పరమదారుణమ్
ఆయన అందమైన నందనవనంలో ప్రియతో కలిసి ఆనందంగా విహరించాడు. వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: ఇంద్రుడు అతి దారుణమైన బాధను అనుభవించాడు.
హత్వాసురం కామరూపం విశ్వరూపం మహామునిమ్ । పునర్దేవ్యాః ప్రసాదేన స్వస్థానం ప్రాప్తవాన్నృప
కామరూపుడైన అసురుడిని, విశ్వరూప మహర్షిని సంహరించి, దేవీ కృపతో తన స్థానాన్ని మళ్లీ పొందాడు, ఓ రాజా!
ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం వృత్రాసురవధాశ్రయమ్ । యత్పృష్టోఽహం త్వయా రాజన్ కథానకమనుత్తమమ్
వృత్రాసురుని సంహారాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని, నీవు అడిగిన ఉత్తమమైన కథను నేను నీకు పూర్తిగా వివరించాను.
యాదృశం కురుతే కర్మ తాదృశం ఫలమాప్నుయాత్ । అవశ్యమేవ భోక్తవ్యం కృతం కర్మ శుభాశుభమ్
ఎలాంటి పని చేస్తే, అలాంటి ఫలితమే లభిస్తుంది. చేసిన పనికి, అది మంచి అయినా చెడు అయినా తప్పక అనుభవించాల్సిందే.
కర్మణాం గహనగతివర్ణనమ్ జనమేజయ ఉవాచ కథితం చరితం బ్రహ్మఞ్ఛక్రస్యాద్భుతకర్మణః । స్థానభ్రంశస్తథా దుఃఖప్రాప్తిరుక్తా విశేషతః
జనమేజయుడు ఇలా అడిగాడు — బ్రహ్మణా! మీరు ఇంద్రుని అద్భుతమైన కార్యాలను, అతని పదవిలోంచి పడిపోవడాన్ని, అనుభవించిన బాధలను స్పష్టంగా వివరించారు.
యత్ర దేవాధిదేవ్యాశ్చ మహిమాతీవ వర్ణితః । సన్దేహోఽత్ర మమాప్యస్తి యచ్ఛక్రోఽపి మహాతపాః
అక్కడ దేవతలూ, దేవీ మహిమను మీరు విశేషంగా చెప్పారు. అయినా నాకు ఒక సందేహం ఉంది — ఇంద్రుడు ఎంతటి మహాతపస్వి అయినా,
దేవాధిపత్యమాసాద్య దుఃసహం దుఃఖమన్వభూత్ । మఖానాం తు శతం కృత్వా ప్రాప్తం స్థానమనుత్తమమ్
దేవతల అధిపతిగా ఉన్నప్పటికీ, అతడు ఎలా భరించలేని బాధను అనుభవించాడు? వంద యజ్ఞాలు చేసి, మళ్లీ తన గొప్ప స్థానం పొందాడు.
దేవేశత్వం చ సమ్ప్రాప్య భ్రష్టః స్థానాదసౌ కథమ్ । ఏతత్సర్వం సమాచక్ష్వ కారణం కరుణానిధే
దేవతల రాజుగా ఉన్న ఇంద్రుడు, ఆ స్థానం నుండి ఎలా పడిపోయాడు? దయాసాగరా! దీనికి కారణం పూర్తిగా చెప్పండి.
సర్వజ్ఞోఽసి మునిశ్రేష్ఠ పురాణానాం ప్రవర్తకః । నావాచ్యం మహతాం కిఞ్చిచ్ఛిష్యే చ శ్రద్ధయాన్వితే
మహర్షీ! మీరు అన్నీ తెలిసినవారు, పురాణాల మూలకర్త. భక్తితో ఉన్న శిష్యుడికి గొప్పవారు చెప్పకూడదనేది ఏదీ లేదు.
తస్మాత్కురు మహాభాగ మత్సన్దేహాపనోదనమ్ । సూత ఉవాచ ఇతి పృష్టః స రాజ్ఞా వై తదా సత్యవతీసుతః
కాబట్టి, మహాభాగా! నా సందేహాలను తొలగించండి. సూతుడు చెప్పాడు — రాజు ఇలా అడిగినప్పుడు, సత్యవతీ కుమారుడు
తమాహాతిప్రసన్నాత్మా యథానుక్రమముత్తరమ్ । వ్యాస ఉవాచ నిబోధ నృపతిశ్రేష్ఠ కారణం పరమాద్భుతమ్
చాలా సంతోషంతో, క్రమంగా సమాధానం చెప్పాడు. వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు — రాజులలో శ్రేష్ఠుడా! ఈ అద్భుతమైన కారణాన్ని వినండి.
కర్మణస్తు త్రిధా ప్రోక్తా గతిస్తత్త్వవిదాం వరైః । సఞ్చితం వర్తమానం చ ప్రారబ్ధమితి భేదతః
కర్మ ఫలితాలు మూడు విధాలుగా ఉంటాయని జ్ఞానులు చెబుతారు — సంచితము, వర్తమానము, ప్రారబ్ధము అని వేరు వేరు.
అనేకజన్మసఞ్జాతం ప్రాక్తనం సఞ్చితం స్మృతమ్ । సాత్త్వికం రాజసం కర్మ తామసం త్రివిధం పునః
అనేక జన్మల్లో కూడినదే సంచిత కర్మ. కర్మలు మళ్లీ మూడు రకాలవిగా — సాత్వికం, రాజసం, తామసం.
శుభం వాప్యశుభం భూప సఞ్చితం బహుకాలికమ్ । అవశ్యమేవ భోక్తవ్యం సుకృతం దుష్కృతం తథా
రాజా! శుభమైనా, అశుభమైనా, సంచిత కర్మలు చాలా కాలం నిలుస్తాయి. మంచి, చెడు పనుల ఫలితాలు తప్పకుండా అనుభవించాల్సిందే.
జన్మజన్మని జీవానాం సఞ్చితానాం చ కర్మణామ్ । నిఃశేషస్తు క్షయో నాభూత్కల్పకోటిశతైరపి
ప్రతి జన్మలో జీవుల సంచిత కర్మలు, కోట్ల యుగాలు గడిచినా పూర్తిగా తరుగవు.
క్రియమాణం చ యత్కర్మ వర్తమానం తదుచ్యతే । దేహం ప్రాప్య శుభం వాపి హ్యశుభం వా సమాచరేత్
ఇప్పుడు చేసే కర్మను వర్తమాన కర్మ అంటారు. శరీరం పొందిన తర్వాత, శుభమైనా, అశుభమైనా పనులు చేస్తారు.
సఞ్చితానాం పునర్మధ్యాత్సమాహృత్య కియాన్కిల । దేహారమ్భే చ సమయే కాలః ప్రేరయతీవ తత్
సంచిత కర్మలలోంచి కొంత భాగాన్ని తీసుకుని, శరీరం ప్రారంభ సమయంలో కాలం దాన్ని ప్రేరేపిస్తుంది.
ప్రారబ్ధం కర్మ విజ్ఞేయం భోగాత్తస్య క్షయః స్మృతః । ప్రాణిభిః ఖలు భోక్తవ్యం ప్రారబ్ధం నాత్ర సంశయః
ప్రారంభమైన కర్మను ప్రారబ్ధం అంటారు. దాని తరుగుదల అనుభవం ద్వారానే జరుగుతుంది. ప్రాణులు ప్రారబ్ధ కర్మను తప్పకుండా అనుభవించాల్సిందే — ఇందులో సందేహం లేదు.
పురా కృతాని రాజేన్ద్ర హ్యశుభాని శుభాని చ । అవశ్యమేవ కర్మాణి భోక్తవ్యానీతి నిశ్చయః
రాజేంద్రా! గతంలో చేసిన శుభ, అశుభ కర్మలు తప్పకుండా అనుభవించాల్సిందే — ఇదే నిశ్చయమైన తీర్పు.
దేవైర్మనుష్యైరసురైర్యక్షగన్ధర్వకిన్నరైః । కర్మైవ హి మహారాజ దేహారమ్భస్య కారణమ్
దేవతలు, మనుషులు, అసురులు, యక్షులు, గంధర్వులు, కిన్నరులు — వీరందరికీ శరీరం కలగడానికి కారణం కర్మమే, మహారాజా!