జనమేజయ ఉవాచ హత్వా త్వాష్ట్రం సురేశోఽథ కామవస్థామవాప్తవాన్ । సుఖం వా దుఃఖమేవాగ్రే తన్మే బ్రూహి పితామహ
జనమేజయుడు అడిగాడు: త్వష్టా కుమారుణ్ని చంపిన తర్వాత దేవేంద్రుడు సుఖాన్ని పొందాడా, లేక దుఃఖాన్ని అనుభవించాడా? నాన్నగారు, దయచేసి చెప్పండి.
వ్యాస ఉవాచ కిం పృచ్ఛసి మహాభాగ సన్దేహః కీదృశస్తవ । అవశ్యమేవ భోక్తవ్యం కృతం కర్మ శుభాశుభమ్
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: మహాభాగా! నువ్వు ఎందుకు అడుగుతున్నావు? నీకెంత అనుమానం? చేసిన పుణ్యపాపాలు తప్పకుండా అనుభవించాల్సిందే.
బలిష్ఠైర్దుర్బలైర్వాపి స్వల్పం వా బహు వా కృతమ్ । సర్వథైవ హి భోక్తవ్యం సదేవాసురమానుషైః
బలవంతులు గానీ, బలహీనులు గానీ, కొంతైనా, ఎక్కువైనా చేసిన పనిని దేవతలు, అసురులు, మనుషులు తప్పకుండా అనుభవించాల్సిందే.
శక్రాయేత్థం మతిర్దత్తా హరిణా వృత్రఘాతినే । ప్రవిష్టోఽథ పవిం విష్ణుః సహాయః ప్రత్యపద్యత
వృత్రుణ్ని సంహరించిన హరిదేవుడు ఇంద్రునికి ఈ విధంగా సలహా ఇచ్చాడు. ఆ తరువాత విష్ణువు ఆయుధంలో ప్రవేశించి, అతనికి తోడుగా నిలిచాడు.
న చాపది సహాయోఽభూద్వాసుదేవః కథఞ్చన । సమయే స్వజనః సర్వః సంసారేఽస్మిన్నరాధిప
అపదలో వాసుదేవుడు కూడా సహాయం చేయలేదు, ఓ రాజా! ఈ లోకంలో సమయం వచ్చినప్పుడు బంధువులు అందరూ వదిలిపోతారు.
దైవే విముఖతాం ప్రాప్తే న కోఽప్యస్తి సహాయవాన్ । పితా మాతా తథా భార్యా భ్రాతా వాథ సహోదరః
దురదృష్టం ఎదురైనప్పుడు, తండ్రి, తల్లి, భార్య, అన్న, తమ్ముడు — ఎవ్వరూ సహాయం చేయరు.
సేవకో వాపి మిత్రం వా పుత్రశ్చైవ తథౌరసః । ప్రతికూలే గతే దైవే న కోఽప్యేతి సహాయతామ్
దాసుడు అయినా, స్నేహితుడు అయినా, తన సొంత కుమారుడైనా, దురదృష్టం ఎదురైనప్పుడు ఎవ్వరూ తోడుగా రావు.
భోక్తా పాపస్య పుణ్యస్య కర్తా భవతి సర్వథా । వృత్రం హత్వా గతాః సర్వే నిస్తేజస్కః శచీపతిః
పుణ్యమో పాపమో చేసినవాడే అనుభవించాలి; వృత్రుని చంపిన తర్వాత అందరూ వెళ్లిపోయారు, శచీపతి శక్తిలేని వాడయ్యాడు.
శేపుస్తం త్రిదశాః సర్వే బ్రహ్మహేత్యబ్రువఞ్ఛనైః । కో నామ శపథాన్కృత్వా సత్యం దత్త్వా వచః పునః
అందరు దేవతలు అతన్ని మౌనంగా 'బ్రాహ్మణహంత' అని శపించారు; నమ్మకం ఇచ్చి, మాట ఇచ్చినవాడు, మళ్లీ నమ్మినవాడిని చంపడానికి ప్రయత్నిస్తాడా?
జిఘాంసతి సువిశ్వస్తం మునిం మిత్రత్వమాగతమ్ । దేవగోష్ఠ్యాం సురోద్యానే గన్ధర్వాణాం సమాగమే
పూర్తిగా నమ్మి స్నేహితుడిగా వచ్చిన మునిని చంపాలని చూశాడు; దేవతల సభలో, స్వర్గోద్యానంలో, గంధర్వుల సమూహంలో కూడా.
సర్వత్రైవ కథా తస్య విస్తారమగమత్కిల । కిం కృతం దుష్కృతం కర్మ శక్రేణాద్య జిఘాంసతా
అతని చేష్ట గురించి కథలు ఎక్కడికక్కడ విస్తరించాయి: 'శక్రుడు ఈ రోజు ఏ దుష్టకార్యం చేశాడు?' అని అందరూ అనుకున్నారు.
వృత్రం ఛలేన విశ్వస్తం మునిభిశ్చ ప్రతారితమ్ । వేదప్రమాణముత్సృజ్య స్వీకృతం సౌగతం మతమ్
వృత్రుడు మునుల చేత మోసపోయి, నమ్మకంతో చంపబడ్డాడు; వేదప్రామాణ్యాన్ని వదిలిపెట్టి బౌద్ధమతాన్ని స్వీకరించారు.
యదయం నిహతః శనుర్వఞ్చయిత్వాతిసాహసాత్ । కో నామ వచనం దత్త్వా విపరీతమథాచరేత్
ఈ శక్రుడు మోసం చేసి, ధైర్యంగా వృత్రుణ్ని చంపాడు; మాట ఇచ్చి, తర్వాత దానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించేది ఎవరు?
వినా శక్రం హరిం వాపి యథాయం వినిపాతితః । ఏవంవిధాః కథాశ్చాన్యాః సమాజేష్వభవన్భృశమ్
శక్రుడు లేక హరిదేవుడు లేకుండా అతను పడిపోయాడు; ఇలాంటి కథలు సభల్లో విస్తృతంగా చెప్పబడ్డాయి.
శుశ్రావేన్ద్రోఽపి వివిధాః స్వకీర్తేర్హానికారకాః । యస్య కీర్తిర్హతా లోకే ధిక్తస్యైవ కుజీవితమ్
ఇంద్రుడు కూడా తన కీర్తికి హాని చేసే అనేక కథలు విన్నాడు; లోకంలో కీర్తి పోయినవాడి జీవితం నిందించదగ్గదే.
యం దృష్ట్వా పథి గచ్ఛన్తం శత్రుః స్మేరముఖో భవేత్ । ఇన్ద్రద్యుమ్నోఽపి రాజర్షిః పతితః కీర్తిసంక్షయాత్
అలాంటి వాడిని రోడ్డుపై చూస్తే శత్రువూ నవ్వుతాడు; ఇంద్రద్యూమ్నుడు కూడా కీర్తి పోయి పడిపోయాడు.
స్వర్గాదకృతపాపోఽసౌ పాపకృత్కిం న పాత్యతే । స్వల్పేఽపరాధేఽపి నృపో యయాతిః పతితః కిల
పాపం చేయని రాజు కూడా స్వర్గం నుండి పడిపోయాడు; పాపి అయితే ఎలా పడిపోవడు? చిన్న తప్పు చేసినా యయాతి పడిపోయాడని చెబుతారు.
నృపః కర్కటతాం ప్రాప్తో యుగానష్టాదశైవ తు । భృగుపత్నీశిరశ్ఛేదాద్భగవాన్హరిరచ్యుతః
ఒక రాజు పదహారు యుగాలు కర్కటకుడిగా మారాడు; భృగుపత్నిని తల కొట్టినందుకు హరిదేవుడు కూడా బాధపడ్డాడు.
బ్రహ్మశాపాత్పశోర్యోనౌ సఞ్జాతో మకరాదిషు । విష్ణుశ్చ వామనో భూత్వా యాచనార్థం బలేర్గృహే
బ్రహ్మశాపంతో ఆయన పశువుల గర్భంలో, మకరాది రూపాల్లో పుట్టాడు; విష్ణువు వామనుడై, బలిచేత అడగడానికి అతని ఇంటికి వెళ్లాడు.
గతః కిమపరం దుఃఖం ప్రాప్నోతి దుష్కృతీ నరః । రామోఽపి వనవాసేషు సీతావిరహజం బహు
పాపి మనిషి ఇంకా ఏ బాధను పొందడు? రాముడు కూడా అరణ్యంలో సీతా వियोगంతో ఎన్నో కష్టాలు అనుభవించాడు.
దుఃఖం చ ప్రాప్తవాన్ఘోరం భృగుశాపేన భారత । తథేన్ద్రోఽపి బ్రహ్మహత్యాకృతం ప్రాప్య మహద్భయమ్
భృగుశాపంతో అతనికీ ఘోరమైన దుఃఖం వచ్చింది, ఓ భారత! అలాగే ఇంద్రుడు బ్రాహ్మణహత్య చేసినందుకు మహా భయాన్ని ఎదుర్కొన్నాడు.
న స్వాస్థ్యం ప్రాప గేహేఽసౌ సర్వసిద్ధిసమన్వితే । పౌలోమీ తం సభాహీనం దృష్ట్వా ప్రోవాచ వాసవమ్
అతనికి తన ఇంట్లోనే, అన్ని సౌఖ్యాలు ఉన్నా, మనశ్శాంతి దక్కలేదు; సభ లేకుండా ఉన్న వాసవుణ్ని చూసి పౌలోమి అతనితో మాట్లాడింది.
నిఃశ్వసన్తం భయత్రస్తం నష్టసంజ్ఞం విచేతసమ్ । కిం ప్రభోఽద్య భయార్తోఽసి మృతస్తే దారుణో రిపుః
ఓ ప్రభూ! నీవు భయంతో ఊపిరాడక, భయంతో తడబడుతూ, జ్ఞానం పోయి, మనసు కలవరంగా ఉన్నావు. ఈ రోజు నీవు ఇంతగా భయపడటానికి కారణం ఏమిటి? ఏదైనా భయంకరమైన శత్రువు నిన్ను చంపేశాడా?
కా చిన్తా వర్తతే కాన్త తవ శత్రునిషూదన । కస్మాచ్ఛోచసి లోకేశ నిఃశ్వసన్ప్రాకృతో యథా
శత్రువులను సంహరించేవాడవు కదా, ప్రియుడా! నీకు ఏ బాధ ఉంది? లోకాధిపతివి అయిన నీవు, సాధారణ మనిషిలా ఊపిరాడుతూ, ఎందుకు విచారిస్తున్నావు?
నాన్యోఽస్తి బలవాఞ్ఛత్రుర్యేన చిన్తాపరో భవాన్ । ఇన్ద్ర ఉవాచ నారాతిర్బలవాన్మేఽస్తి న శాన్తిర్న సుఖం తథా
నీకు భయపడేంత బలమైన శత్రువు ఇంకెవరూ లేరు.
బ్రహ్మహత్యాభయాద్రాజ్ఞి బిభేమి సతతం గృహే । న నన్దనం సుఖకరం నామృతం న గృహం వనమ్
ఇంద్రుడు ఇలా అన్నాడు: నాకు కంటే బలమైన శత్రువు లేడు. నాకు శాంతి లేదు, సుఖం లేదు. రాణీ! బ్రాహ్మణ హత్య భయం వల్ల ఎప్పుడూ ఇంట్లోనే భయపడుతూ ఉంటాను. నందనవనం, అమృతం, ఇల్లు, అడవి — ఏదీ నాకు ఆనందాన్ని ఇవ్వడం లేదు.
గన్ధర్వాణాం తథా గేయం నృత్యమప్సరసాం పునః । న త్వం సుఖకరా నారీ నానా చ సురయోషితః
గంధర్వుల పాటలు, అప్సరసల నాట్యాలు, నీవు ప్రియురాలివైనా, ఇతర దేవకన్యలు అయినా — ఏదీ నాకు సుఖాన్ని ఇవ్వడం లేదు.
న తథా కామధేనుశ్చ దేవవృక్షః సుఖప్రదః । కిం కరోమి క్వ గచ్ఛామి క్వ శర్మ మమ జాయతే
కామధేను గోవు, దేవవృక్షం కూడా నాకు సంతోషాన్ని ఇవ్వలేవు. నేను ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి వెళ్లాలి? నాకు ఎక్కడ శాంతి దొరుకుతుంది?
ఇతి చిన్తాపరః కాన్తే న లభే సుఖమాత్మని । వ్యాస ఉవాచ ఇత్యుక్త్వా వచనం శక్రః ప్రియాం పరమకాతరామ్
ఇలా ఎన్నో ఆలోచనలతో బాధపడుతూ, ప్రియమైనవాడా! నా మనసులో నాకు సుఖం దొరకడం లేదు.
నిర్జగామ గృహాన్మన్దో మానసం సర ఉత్తమమ్ । పద్మనాలే ప్రవిష్టోఽసౌ భయార్తః శోకకర్షితః
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: అలా చెప్పి, ఇంద్రుడు తన ప్రియురాలిని, ఇంటిని వదిలి, భయంతో, దుఃఖంతో బాధపడుతూ, ఉత్తమమైన పద్మసరస్సులోకి వెళ్లిపోయాడు.