విష్ణునాపి కృతం పాపం యత్సాహాయ్యమవాప్తవాన్ । వజ్రం ప్రవిశ్య యేనాసౌ పాతితః సత్త్వమూర్తినా
విష్ణువు కూడా సహాయం చేసి, వజ్రాయుధంలో ప్రవేశించి, సత్యస్వరూపుడైన వృత్రుణ్ని పడగొట్టడం ద్వారా పాపం చేశాడు.
నూనం స్వార్థపరః ప్రాణీ న పాపాత్త్రాసమశ్నుతే । హరిణా హరిసఙ్గేన సర్వథా దుష్కృతం కృతమ్
తన ప్రయోజనమే ముఖ్యమని భావించే జీవి పాపాన్ని భయపడడు. హరిదేవునితో స్నేహం వల్ల ఇంద్రుడు తప్పు చేశాడని చెప్పాలి.
ద్వావేవ స్తః పదార్థానాం ద్వావేవ నిధనం గతౌ । ప్రథమశ్చ తురీయశ్చ యౌ త్రిలోక్యాం తు దుర్లభౌ
ప్రపంచంలో అన్ని వస్తువుల్లో మొదటిదీ, నాలుగవదీ మాత్రమే అంతమవుతాయి. అవి మూడు లోకాలలో చాలా అరుదైనవి.
అర్థకామౌ ప్రశస్తౌ ద్వౌ సర్వేషాం సమ్మతౌ ప్రియౌ । ధర్మాధర్మేతి వాగ్వాదో దమ్భోఽయం మహతామపి
ధనం, కామం—ఈ రెండూ అందరికీ ఇష్టమైనవి, ప్రశంసించబడినవి. ధర్మం, అధర్మం గురించి మాట్లాడటం గొప్పవాళ్లకైనా కేవలం మాటలకే పరిమితం.
మునయోఽపి మనస్తాపమేవం కృత్వా పునః పునః । జగ్ముః స్వానాశ్రమానేవ విమనస్కా హతోద్యమాః
మునులు కూడా చేసిన పనికి మనసు బాధతో, నిరుత్సాహంగా, మళ్లీ మళ్లీ తమ ఆశ్రమాలకు తిరిగి వెళ్లిపోయారు.
త్వష్టా తు నిహతం శ్రుత్వా పుత్రమిన్ద్రేణ భారత । రురోద దుఃఖసన్తప్తో నిర్వేదమగమత్పునః
ఇంద్రుడు తన కుమారుణ్ని చంపాడని విని త్వష్టా తీవ్రమైన దుఃఖంతో ఏడ్చాడు, మనస్సు విసిగిపోయింది.
యత్రాసౌ పతితస్తత్ర గత్వా వీక్ష్య తథాగతమ్ । సంస్కారం కారయామాస విధివత్పారలౌకికమ్
తన కుమారుడు పడిపోయిన చోటికి వెళ్లి, అతడిని చూసి, సంప్రదాయ ప్రకారం అంత్యక్రియలు నిర్వహించాడు.
స్నాత్వాస్య సలిలం దత్త్వా కృత్వా చైవౌర్ధ్వదైహికమ్ । శశాపేన్ద్రం స శోకార్తః పాపిష్ఠం మిత్రఘాతకమ్
స్నానం చేసి, నీరు సమర్పించి, అంత్యక్రియలు పూర్తిచేసి, త్వష్టా దుఃఖంతో బాధపడుతూ, మిత్రహంతకుడైన పాపిష్ఠుడైన ఇంద్రుణ్ని శపించాడు.
యథా మే నిహతః పుత్రః ప్రలోభ్య శపథైర్భృశమ్ । తథేన్ద్రోఽపి మహద్దుఃఖం ప్రాప్నోతు విధినిర్మితమ్
నా కుమారుడు మోసంతో, అబద్ధ ప్రమాణాలతో చంపబడ్డాడు. అలాగే ఇంద్రుడూ విధి వల్ల గొప్ప దుఃఖాన్ని అనుభవించాలి.
ఇతి శప్త్వా సురేశానం త్వష్టా తాపసమన్వితః । మేరోః శిఖరమాస్థాయ తపస్తేపే సుదుష్కరమ్
ఇలా దేవేంద్రుణ్ని శపించి, త్వష్టా తపస్సు చేసేందుకు మేరు పర్వత శిఖరానికి వెళ్లి, కఠినమైన తపస్సు ఆచరించాడు.
జనమేజయ ఉవాచ హత్వా త్వాష్ట్రం సురేశోఽథ కామవస్థామవాప్తవాన్ । సుఖం వా దుఃఖమేవాగ్రే తన్మే బ్రూహి పితామహ
జనమేజయుడు అడిగాడు: త్వష్టా కుమారుణ్ని చంపిన తర్వాత దేవేంద్రుడు సుఖాన్ని పొందాడా, లేక దుఃఖాన్ని అనుభవించాడా? నాన్నగారు, దయచేసి చెప్పండి.
వ్యాస ఉవాచ కిం పృచ్ఛసి మహాభాగ సన్దేహః కీదృశస్తవ । అవశ్యమేవ భోక్తవ్యం కృతం కర్మ శుభాశుభమ్
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: మహాభాగా! నువ్వు ఎందుకు అడుగుతున్నావు? నీకెంత అనుమానం? చేసిన పుణ్యపాపాలు తప్పకుండా అనుభవించాల్సిందే.
బలిష్ఠైర్దుర్బలైర్వాపి స్వల్పం వా బహు వా కృతమ్ । సర్వథైవ హి భోక్తవ్యం సదేవాసురమానుషైః
బలవంతులు గానీ, బలహీనులు గానీ, కొంతైనా, ఎక్కువైనా చేసిన పనిని దేవతలు, అసురులు, మనుషులు తప్పకుండా అనుభవించాల్సిందే.
శక్రాయేత్థం మతిర్దత్తా హరిణా వృత్రఘాతినే । ప్రవిష్టోఽథ పవిం విష్ణుః సహాయః ప్రత్యపద్యత
వృత్రుణ్ని సంహరించిన హరిదేవుడు ఇంద్రునికి ఈ విధంగా సలహా ఇచ్చాడు. ఆ తరువాత విష్ణువు ఆయుధంలో ప్రవేశించి, అతనికి తోడుగా నిలిచాడు.
న చాపది సహాయోఽభూద్వాసుదేవః కథఞ్చన । సమయే స్వజనః సర్వః సంసారేఽస్మిన్నరాధిప
అపదలో వాసుదేవుడు కూడా సహాయం చేయలేదు, ఓ రాజా! ఈ లోకంలో సమయం వచ్చినప్పుడు బంధువులు అందరూ వదిలిపోతారు.
దైవే విముఖతాం ప్రాప్తే న కోఽప్యస్తి సహాయవాన్ । పితా మాతా తథా భార్యా భ్రాతా వాథ సహోదరః
దురదృష్టం ఎదురైనప్పుడు, తండ్రి, తల్లి, భార్య, అన్న, తమ్ముడు — ఎవ్వరూ సహాయం చేయరు.
సేవకో వాపి మిత్రం వా పుత్రశ్చైవ తథౌరసః । ప్రతికూలే గతే దైవే న కోఽప్యేతి సహాయతామ్
దాసుడు అయినా, స్నేహితుడు అయినా, తన సొంత కుమారుడైనా, దురదృష్టం ఎదురైనప్పుడు ఎవ్వరూ తోడుగా రావు.
భోక్తా పాపస్య పుణ్యస్య కర్తా భవతి సర్వథా । వృత్రం హత్వా గతాః సర్వే నిస్తేజస్కః శచీపతిః
పుణ్యమో పాపమో చేసినవాడే అనుభవించాలి; వృత్రుని చంపిన తర్వాత అందరూ వెళ్లిపోయారు, శచీపతి శక్తిలేని వాడయ్యాడు.
శేపుస్తం త్రిదశాః సర్వే బ్రహ్మహేత్యబ్రువఞ్ఛనైః । కో నామ శపథాన్కృత్వా సత్యం దత్త్వా వచః పునః
అందరు దేవతలు అతన్ని మౌనంగా 'బ్రాహ్మణహంత' అని శపించారు; నమ్మకం ఇచ్చి, మాట ఇచ్చినవాడు, మళ్లీ నమ్మినవాడిని చంపడానికి ప్రయత్నిస్తాడా?
జిఘాంసతి సువిశ్వస్తం మునిం మిత్రత్వమాగతమ్ । దేవగోష్ఠ్యాం సురోద్యానే గన్ధర్వాణాం సమాగమే
పూర్తిగా నమ్మి స్నేహితుడిగా వచ్చిన మునిని చంపాలని చూశాడు; దేవతల సభలో, స్వర్గోద్యానంలో, గంధర్వుల సమూహంలో కూడా.
సర్వత్రైవ కథా తస్య విస్తారమగమత్కిల । కిం కృతం దుష్కృతం కర్మ శక్రేణాద్య జిఘాంసతా
అతని చేష్ట గురించి కథలు ఎక్కడికక్కడ విస్తరించాయి: 'శక్రుడు ఈ రోజు ఏ దుష్టకార్యం చేశాడు?' అని అందరూ అనుకున్నారు.
వృత్రం ఛలేన విశ్వస్తం మునిభిశ్చ ప్రతారితమ్ । వేదప్రమాణముత్సృజ్య స్వీకృతం సౌగతం మతమ్
వృత్రుడు మునుల చేత మోసపోయి, నమ్మకంతో చంపబడ్డాడు; వేదప్రామాణ్యాన్ని వదిలిపెట్టి బౌద్ధమతాన్ని స్వీకరించారు.
యదయం నిహతః శనుర్వఞ్చయిత్వాతిసాహసాత్ । కో నామ వచనం దత్త్వా విపరీతమథాచరేత్
ఈ శక్రుడు మోసం చేసి, ధైర్యంగా వృత్రుణ్ని చంపాడు; మాట ఇచ్చి, తర్వాత దానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించేది ఎవరు?
వినా శక్రం హరిం వాపి యథాయం వినిపాతితః । ఏవంవిధాః కథాశ్చాన్యాః సమాజేష్వభవన్భృశమ్
శక్రుడు లేక హరిదేవుడు లేకుండా అతను పడిపోయాడు; ఇలాంటి కథలు సభల్లో విస్తృతంగా చెప్పబడ్డాయి.
శుశ్రావేన్ద్రోఽపి వివిధాః స్వకీర్తేర్హానికారకాః । యస్య కీర్తిర్హతా లోకే ధిక్తస్యైవ కుజీవితమ్
ఇంద్రుడు కూడా తన కీర్తికి హాని చేసే అనేక కథలు విన్నాడు; లోకంలో కీర్తి పోయినవాడి జీవితం నిందించదగ్గదే.
యం దృష్ట్వా పథి గచ్ఛన్తం శత్రుః స్మేరముఖో భవేత్ । ఇన్ద్రద్యుమ్నోఽపి రాజర్షిః పతితః కీర్తిసంక్షయాత్
అలాంటి వాడిని రోడ్డుపై చూస్తే శత్రువూ నవ్వుతాడు; ఇంద్రద్యూమ్నుడు కూడా కీర్తి పోయి పడిపోయాడు.
స్వర్గాదకృతపాపోఽసౌ పాపకృత్కిం న పాత్యతే । స్వల్పేఽపరాధేఽపి నృపో యయాతిః పతితః కిల
పాపం చేయని రాజు కూడా స్వర్గం నుండి పడిపోయాడు; పాపి అయితే ఎలా పడిపోవడు? చిన్న తప్పు చేసినా యయాతి పడిపోయాడని చెబుతారు.
నృపః కర్కటతాం ప్రాప్తో యుగానష్టాదశైవ తు । భృగుపత్నీశిరశ్ఛేదాద్భగవాన్హరిరచ్యుతః
ఒక రాజు పదహారు యుగాలు కర్కటకుడిగా మారాడు; భృగుపత్నిని తల కొట్టినందుకు హరిదేవుడు కూడా బాధపడ్డాడు.
బ్రహ్మశాపాత్పశోర్యోనౌ సఞ్జాతో మకరాదిషు । విష్ణుశ్చ వామనో భూత్వా యాచనార్థం బలేర్గృహే
బ్రహ్మశాపంతో ఆయన పశువుల గర్భంలో, మకరాది రూపాల్లో పుట్టాడు; విష్ణువు వామనుడై, బలిచేత అడగడానికి అతని ఇంటికి వెళ్లాడు.
గతః కిమపరం దుఃఖం ప్రాప్నోతి దుష్కృతీ నరః । రామోఽపి వనవాసేషు సీతావిరహజం బహు
పాపి మనిషి ఇంకా ఏ బాధను పొందడు? రాముడు కూడా అరణ్యంలో సీతా వियोगంతో ఎన్నో కష్టాలు అనుభవించాడు.