విష్ణుం త్రిభువనశ్రేష్ఠం పూజయామాస వాసవః । తతో హతే మహావీర్యే వృత్రే దేవభయఙ్కరే
వాసవుడు మూడు లోకాలకూ శ్రేష్ఠుడైన విష్ణువును పూజించాడు. మహాబలవంతుడైన, దేవతలకు భయంకరుడైన వృత్రుడు సంహరించబడిన తర్వాత—
ప్రవవౌ చ శివో వాయుర్జహృషుర్దేవతాస్తథా । హతే తస్మిన్సగన్ధర్వా యక్షరాక్షసకిన్నరాః
ఆ సమయంలో శివుని వాయువు వీచింది, దేవతలు ఆనందించారు. వృత్రుడు హతుడవడంతో గంధర్వులు, యక్షులు, రాక్షసులు, కిన్నరులు కూడా సంతోషించారు.
ఇత్థం వృత్రః పరాశక్తిప్రవేశయుతఫేనతః । తయా కృతవిమోహాచ్చ శక్రేణ సహసా హతః
ఇలా పరాశక్తి ప్రవేశించిన నురుగువల్ల, ఆమె మాయచేత మోహించబడి, వృత్రుడు ఇంద్రునిచేత అకస్మాత్తుగా హతుడయ్యాడు.
తతో వృత్రనిహన్త్రీతి దేవీ లోకేషు గీయతే । శక్రేణ నిహతత్వాచ్చ శక్రేణ హత ఉచ్యతే
అందుకే లోకాలలో ఆ దేవిని 'వృత్రనిహంత్రీ' అని పాడుతారు. వృత్రుడు ఇంద్రునిచేత సంహరించబడ్డందున, అతడు ఇంద్రునిచేత హతుడయ్యాడని అంటారు.
ఇన్ద్రస్య పద్మనాలప్రవేశానన్తరం నహుషస్య దేవేన్ద్రపదేఽభిషేకవర్ణనమ్ వ్యాస ఉవాచ అథ తం పతితం దృష్ట్వా విష్ణుర్విష్ణుపురీం యయౌ । మనసా శఙ్కమానస్తు తస్య హత్యాకృతం భయమ్
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: వృత్రుడు పడిపోవడం చూసి, విష్ణువు తన పురానికి వెళ్లాడు. అతని హత్య వల్ల పాపభయం కలుగుతుందేమో అని మనసులో ఆందోళనతో ఉన్నాడు.
ఇన్ద్రోఽపి భయసంత్రస్తో యయావిన్ద్రపురీం తతః । మునయో భయసంవిగ్నా హ్యభవన్నిహతే రిపౌ
ఇంద్రుడూ భయంతో కలవరపడి, తన పురానికి వెళ్లాడు. శత్రువు హతుడవడంతో ఋషులు కూడా భయంతో కలవరపడ్డారు.
కిమస్మాభిః కృతం పాపం యదసౌ వఞ్చితః కిల । మునిశబ్దో వృథా జాతః సురేశస్య చ సఙ్గమాత్
మేమేమి పాపం చేసామో, ఆయన మోసపోయాడు. దేవేంద్రునితో స్నేహం వల్ల ముని అనే పేరు కూడా వృథా అయింది.
అస్మాకం వచనాద్వృత్రో విశ్వాసమగమత్కిల । విశ్వాసఘాతినః సఙ్గాద్వయం విశ్వాసఘాతకాః
మన మాటల వల్ల వృత్రుడు నమ్మకం పెట్టుకున్నాడు. నమ్మకాన్ని ద్రోహించిన వారితో కలిసి ఉండటం వల్ల మేమూ నమ్మకద్రోహులమయ్యాం.
ధిగియం మమతా పాపమూలమేవమనర్థకృత్ । యదస్మాభిశ్ఛలం కృత్వా శపథైర్వఞ్చితోఽసురః
ఈ స్వార్థం ఎంత దోషకరం! ఇదే అన్ని కష్టాలకు మూలం. మేము మోసం చేసి, అబద్ధ ప్రమాణాలతో అసురుణ్ని మోసగించాం.
మన్త్రకృద్బుద్ధిదాతా చ ప్రేరకః పాపకారిణామ్ । పాపభాక్స భవేన్నూనం పక్షకర్తా తథైవ చ
దుష్టులకు మంత్రాలు చెప్పేవాడు, బుద్ధి చెప్పేవాడు, ప్రేరేపించేవాడు—వాళ్ల పాపంలో భాగస్వామి అవుతాడు. వాళ్లకు తోడుగా ఉన్నవాడు కూడా అలాగే పాపం పొందతాడు.
విష్ణునాపి కృతం పాపం యత్సాహాయ్యమవాప్తవాన్ । వజ్రం ప్రవిశ్య యేనాసౌ పాతితః సత్త్వమూర్తినా
విష్ణువు కూడా సహాయం చేసి, వజ్రాయుధంలో ప్రవేశించి, సత్యస్వరూపుడైన వృత్రుణ్ని పడగొట్టడం ద్వారా పాపం చేశాడు.
నూనం స్వార్థపరః ప్రాణీ న పాపాత్త్రాసమశ్నుతే । హరిణా హరిసఙ్గేన సర్వథా దుష్కృతం కృతమ్
తన ప్రయోజనమే ముఖ్యమని భావించే జీవి పాపాన్ని భయపడడు. హరిదేవునితో స్నేహం వల్ల ఇంద్రుడు తప్పు చేశాడని చెప్పాలి.
ద్వావేవ స్తః పదార్థానాం ద్వావేవ నిధనం గతౌ । ప్రథమశ్చ తురీయశ్చ యౌ త్రిలోక్యాం తు దుర్లభౌ
ప్రపంచంలో అన్ని వస్తువుల్లో మొదటిదీ, నాలుగవదీ మాత్రమే అంతమవుతాయి. అవి మూడు లోకాలలో చాలా అరుదైనవి.
అర్థకామౌ ప్రశస్తౌ ద్వౌ సర్వేషాం సమ్మతౌ ప్రియౌ । ధర్మాధర్మేతి వాగ్వాదో దమ్భోఽయం మహతామపి
ధనం, కామం—ఈ రెండూ అందరికీ ఇష్టమైనవి, ప్రశంసించబడినవి. ధర్మం, అధర్మం గురించి మాట్లాడటం గొప్పవాళ్లకైనా కేవలం మాటలకే పరిమితం.
మునయోఽపి మనస్తాపమేవం కృత్వా పునః పునః । జగ్ముః స్వానాశ్రమానేవ విమనస్కా హతోద్యమాః
మునులు కూడా చేసిన పనికి మనసు బాధతో, నిరుత్సాహంగా, మళ్లీ మళ్లీ తమ ఆశ్రమాలకు తిరిగి వెళ్లిపోయారు.
త్వష్టా తు నిహతం శ్రుత్వా పుత్రమిన్ద్రేణ భారత । రురోద దుఃఖసన్తప్తో నిర్వేదమగమత్పునః
ఇంద్రుడు తన కుమారుణ్ని చంపాడని విని త్వష్టా తీవ్రమైన దుఃఖంతో ఏడ్చాడు, మనస్సు విసిగిపోయింది.
యత్రాసౌ పతితస్తత్ర గత్వా వీక్ష్య తథాగతమ్ । సంస్కారం కారయామాస విధివత్పారలౌకికమ్
తన కుమారుడు పడిపోయిన చోటికి వెళ్లి, అతడిని చూసి, సంప్రదాయ ప్రకారం అంత్యక్రియలు నిర్వహించాడు.
స్నాత్వాస్య సలిలం దత్త్వా కృత్వా చైవౌర్ధ్వదైహికమ్ । శశాపేన్ద్రం స శోకార్తః పాపిష్ఠం మిత్రఘాతకమ్
స్నానం చేసి, నీరు సమర్పించి, అంత్యక్రియలు పూర్తిచేసి, త్వష్టా దుఃఖంతో బాధపడుతూ, మిత్రహంతకుడైన పాపిష్ఠుడైన ఇంద్రుణ్ని శపించాడు.
యథా మే నిహతః పుత్రః ప్రలోభ్య శపథైర్భృశమ్ । తథేన్ద్రోఽపి మహద్దుఃఖం ప్రాప్నోతు విధినిర్మితమ్
నా కుమారుడు మోసంతో, అబద్ధ ప్రమాణాలతో చంపబడ్డాడు. అలాగే ఇంద్రుడూ విధి వల్ల గొప్ప దుఃఖాన్ని అనుభవించాలి.
ఇతి శప్త్వా సురేశానం త్వష్టా తాపసమన్వితః । మేరోః శిఖరమాస్థాయ తపస్తేపే సుదుష్కరమ్
ఇలా దేవేంద్రుణ్ని శపించి, త్వష్టా తపస్సు చేసేందుకు మేరు పర్వత శిఖరానికి వెళ్లి, కఠినమైన తపస్సు ఆచరించాడు.
జనమేజయ ఉవాచ హత్వా త్వాష్ట్రం సురేశోఽథ కామవస్థామవాప్తవాన్ । సుఖం వా దుఃఖమేవాగ్రే తన్మే బ్రూహి పితామహ
జనమేజయుడు అడిగాడు: త్వష్టా కుమారుణ్ని చంపిన తర్వాత దేవేంద్రుడు సుఖాన్ని పొందాడా, లేక దుఃఖాన్ని అనుభవించాడా? నాన్నగారు, దయచేసి చెప్పండి.
వ్యాస ఉవాచ కిం పృచ్ఛసి మహాభాగ సన్దేహః కీదృశస్తవ । అవశ్యమేవ భోక్తవ్యం కృతం కర్మ శుభాశుభమ్
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: మహాభాగా! నువ్వు ఎందుకు అడుగుతున్నావు? నీకెంత అనుమానం? చేసిన పుణ్యపాపాలు తప్పకుండా అనుభవించాల్సిందే.
బలిష్ఠైర్దుర్బలైర్వాపి స్వల్పం వా బహు వా కృతమ్ । సర్వథైవ హి భోక్తవ్యం సదేవాసురమానుషైః
బలవంతులు గానీ, బలహీనులు గానీ, కొంతైనా, ఎక్కువైనా చేసిన పనిని దేవతలు, అసురులు, మనుషులు తప్పకుండా అనుభవించాల్సిందే.
శక్రాయేత్థం మతిర్దత్తా హరిణా వృత్రఘాతినే । ప్రవిష్టోఽథ పవిం విష్ణుః సహాయః ప్రత్యపద్యత
వృత్రుణ్ని సంహరించిన హరిదేవుడు ఇంద్రునికి ఈ విధంగా సలహా ఇచ్చాడు. ఆ తరువాత విష్ణువు ఆయుధంలో ప్రవేశించి, అతనికి తోడుగా నిలిచాడు.
న చాపది సహాయోఽభూద్వాసుదేవః కథఞ్చన । సమయే స్వజనః సర్వః సంసారేఽస్మిన్నరాధిప
అపదలో వాసుదేవుడు కూడా సహాయం చేయలేదు, ఓ రాజా! ఈ లోకంలో సమయం వచ్చినప్పుడు బంధువులు అందరూ వదిలిపోతారు.
దైవే విముఖతాం ప్రాప్తే న కోఽప్యస్తి సహాయవాన్ । పితా మాతా తథా భార్యా భ్రాతా వాథ సహోదరః
దురదృష్టం ఎదురైనప్పుడు, తండ్రి, తల్లి, భార్య, అన్న, తమ్ముడు — ఎవ్వరూ సహాయం చేయరు.
సేవకో వాపి మిత్రం వా పుత్రశ్చైవ తథౌరసః । ప్రతికూలే గతే దైవే న కోఽప్యేతి సహాయతామ్
దాసుడు అయినా, స్నేహితుడు అయినా, తన సొంత కుమారుడైనా, దురదృష్టం ఎదురైనప్పుడు ఎవ్వరూ తోడుగా రావు.
భోక్తా పాపస్య పుణ్యస్య కర్తా భవతి సర్వథా । వృత్రం హత్వా గతాః సర్వే నిస్తేజస్కః శచీపతిః
పుణ్యమో పాపమో చేసినవాడే అనుభవించాలి; వృత్రుని చంపిన తర్వాత అందరూ వెళ్లిపోయారు, శచీపతి శక్తిలేని వాడయ్యాడు.
శేపుస్తం త్రిదశాః సర్వే బ్రహ్మహేత్యబ్రువఞ్ఛనైః । కో నామ శపథాన్కృత్వా సత్యం దత్త్వా వచః పునః
అందరు దేవతలు అతన్ని మౌనంగా 'బ్రాహ్మణహంత' అని శపించారు; నమ్మకం ఇచ్చి, మాట ఇచ్చినవాడు, మళ్లీ నమ్మినవాడిని చంపడానికి ప్రయత్నిస్తాడా?
జిఘాంసతి సువిశ్వస్తం మునిం మిత్రత్వమాగతమ్ । దేవగోష్ఠ్యాం సురోద్యానే గన్ధర్వాణాం సమాగమే
పూర్తిగా నమ్మి స్నేహితుడిగా వచ్చిన మునిని చంపాలని చూశాడు; దేవతల సభలో, స్వర్గోద్యానంలో, గంధర్వుల సమూహంలో కూడా.