లోభాన్మత్తో ద్వేషరతః పరదుఃఖోత్సవాన్వితః । పరదారలమ్పటః స పాపబుద్ధిః ప్రతారకః
'అతడు లోభంతో, మదంతో, ద్వేషంలో ఆనందించేవాడు; ఇతరుల బాధలో సంతోషించేవాడు; పరస్త్రీలో ఆసక్తిగలవాడు; పాపబుద్ధి కలిగి మోసగాడు.'
రన్ధ్రాన్వేషీ ద్రోహపరో మాయావీ మదగర్వితః । యః ప్రవిశ్యోదరే మాతుర్గర్భచ్ఛేదం చకార హ
'లోపం వెతుకుతూ, ద్రోహానికి సిద్ధంగా, మాయగాడు, మదంతో గర్వించేవాడు — తల్లి గర్భంలోకి వెళ్లి గర్భాన్ని చీల్చినవాడు.'
సప్తకృత్వః సప్తకృత్వః క్రన్దమానమనాతురః । తస్మాత్పుత్ర న కర్తవ్యో విశ్వాసస్తు కథఞ్చన
'ఏడు సార్లు, ఏడు సార్లు, బాధ లేకపోయినా అరవినవాడు. అందువల్ల కుమారా, ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ నమ్మకం పెట్టకూడదు.'
కృతపాపస్య కా లజ్జా పునః పుత్ర ప్రకుర్వతః । వ్యాస ఉవాచ ఏవం ప్రబోధితః పిత్రా వచనైర్హేతుసంయుతైః
'పాపం చేసినవాడు మళ్లీ చేస్తూ ఉండగా అతనికి ఎలాంటి లజ్జ ఉండదు, కుమారా.' వ్యాసుడు చెప్పాడు — ఇలా తండ్రి కారణాలతో కూడిన మాటలతో బోధించాడు.
న బుబోధ తదా వృత్ర ఆసన్నమరణః కిల । స కదాచిత్సముద్రాన్తే తమపశ్యన్మహాసురమ్
అయితే వృత్రుడు అప్పుడు అర్థం చేసుకోలేదు, ఎందుకంటే అతని మరణం దగ్గరలోనే ఉంది. ఒకసారి సముద్రతీరంలో ఆ మహాసురుణ్ని చూశాడు.
సన్ధ్యాకాల ఉపావృత్తే ముహూర్తేఽతీవ దారుణే । తతః సఞ్చిన్త్య మఘవా వరదానం మహాత్మనామ్
సాయంకాలం దగ్గరపడినప్పుడు, అత్యంత భయంకరమైన సమయంలో, అప్పుడు మఘవంతుడు ఆ మహాత్ముడికి ఇచ్చిన వరాన్ని గుర్తు చేసుకుని ఆలోచించాడు.
సన్ధ్యేయం వర్తతే రౌద్రా న రాత్రిర్దివసో న చ । హన్తవ్యోఽయం మయా చాద్య బలేనైవ న సంశయః
'ఇప్పుడు ఈ క్రూరమైన సంధ్య సమయం వచ్చింది; ఇది రాత్రి కాదు, పగలు కాదు. నేడు నేనే అతన్ని బలవంతంగా చంపాలి — ఇందులో సందేహం లేదు.'
ఏకాకీ విజనే చాత్ర సమ్ప్రాప్తః సమయోచితః । ఏవం విచార్య మనసా సస్మార హరిమవ్యయమ్
'ఇక్కడ ఒంటరిగా, ఎవరూ లేని ప్రదేశంలో, సరైన సమయంలో వచ్చాడు.' ఇలా మనసులో ఆలోచించి, అవినాశి హరిని స్మరించాడు.
తత్రాజగామ భగవానదృశ్యః పురుషోత్తమః । వజ్రమధ్యే ప్రవిశ్యాసౌ సంస్థితో భగవాన్హరిః
అక్కడ, పరమపురుషుడు, భగవంతుడు ఎవరికీ కనబడకుండా వచ్చి, ఆ వజ్రాయుధంలో ప్రవేశించి, దానిలో స్థిరంగా నిలిచాడు.
ఇన్ద్రో బుద్ధిం చకారాశు తదా వృత్రవధం ప్రతి । ఇతి సఞ్చిన్త్య మనసా కథం హన్యాం రిపుం రణే
అప్పుడు ఇంద్రుడు వెంటనే వృత్రుని సంహరించాలనే ఆలోచనతో, 'యుద్ధంలో నేను నా శత్రువును ఎలా చంపగలను?' అని మనసులో తలంచాడు.
అజేయం సర్వథా సర్వదేవైశ్చ దానవైస్తథా । యది వృత్రం న హన్మ్యద్య వఞ్చయిత్వా మహాబలమ్
'అతడిని దేవతలు, దానవులు ఎవరూ ఏ విధంగా అయినా జయించలేరు. ఈ మహాబలశాలి వృత్రుని నేను ఈ రోజు మోసం చేసి చంపకపోతే—'
న శ్రేయో మమ నూనం స్యాత్సర్వథా రిపురక్షణాత్ । అపాం ఫేనం తదాపశ్యత్సముద్రే పర్వతోపమమ్
'శత్రువును బ్రతికించితే నాకు ఎలాంటి మేలు ఉండదు.' అని భావించి, ఆ సముద్రంలో పర్వతం లాంటి నీటి నురుగు ఇంద్రుడు చూశాడు.
నాయం శుష్కో న చార్ద్రోఽయం న చ శస్త్రమిదం తథా । అపాం ఫేనం తదా శక్రో జగ్రాహ కిల లీలయా
'ఇది ఎండినదీ కాదు, తడిసినదీ కాదు, ఆయుధమూ కాదు.' అని అనుకుని, ఆ నీటి నురుగును ఇంద్రుడు సరదాగా తీసుకున్నాడు.
పరాం శక్తిం చ సస్మార భక్త్యా పరమయా యుతః । స్మృతమాత్రా తదా దేవీ స్వాంశం ఫేనే న్యధాపయత్
అతను పరమశక్తిని అత్యంత భక్తితో ధ్యానించాడు. వెంటనే ఆ దేవీ తన భాగాన్ని ఆ నురుగులో ఉంచింది.
వజ్రం తదావృతం తత్ర చకార హరిసంయుతమ్ । ఫేనావృతం పవిం తత్ర శక్రశ్చిక్షేప తం ప్రతి
అక్కడ ఆ వజ్రాయుధాన్ని హరిదేవుని శక్తితో కప్పి, నురుగు చుట్టిన ఆయుధాన్ని ఇంద్రుడు వృత్రుని మీద విసిరాడు.
సహసా నిపపాతాశు వజ్రాహత ఇవాచలః । వాసవస్తు ప్రహృష్టాత్మా బభూవ నిహతే తదా
వజ్రాయుధం తగిలిన వెంటనే వృత్రుడు పర్వతంలా కూలిపోయాడు. అప్పుడే శత్రువు నశించడంతో వాసవుడు ఆనందంతో నిండిపోయాడు.
ఋషయశ్చ మహేన్ద్రం తమస్తువన్వివిధైః స్తవైః । హతశత్రుః ప్రహృష్టాత్మా వాసవః సహ దైవతైః
మహేంద్రుని ఋషులు色色మైన స్తోత్రాలతో స్తుతించారు. శత్రువు హతుడవడంతో వాసవుడు దేవతలతో కలిసి ఆనందించాడు.
దేవీం సమ్పూజయామాస యత్ప్రసాదాద్ధతో రిపుః । ప్రసాదయామాస తదా స్తోత్రైర్నానావిధైరపి
శత్రువు ఆమె కృప వల్ల సంహరించబడినందుకు, ఇంద్రుడు ఆ దేవిని పూజించాడు. తరువాత色色మైన స్తోత్రాలతో ఆమెను ప్రసన్నం చేసుకునేందుకు ప్రయత్నించాడు.
దేవోద్యానే పరాశక్తేః ప్రాసాదమకరోద్ధరిః । పద్మరాగమయీం మూర్తిం స్థాపయామాస వాసవః
దివ్యవనంలో పరాశక్తికి హరిదేవుడు ఆలయం నిర్మించాడు. వాసవుడు అక్కడ పద్మరాగ రత్నంతో తయారైన విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించాడు.
త్రికాలం మహతీం పూజాం చక్రుః సర్వేఽపి నిర్జరాః । తదాప్రభృతి దేవానాం శ్రీదేవీ కులదైవతమ్
అప్పటి నుంచి అందరు అమరులు రోజుకు మూడుసార్లు గొప్ప పూజలు చేశారు. ఆ కాలం నుంచీ శ్రీదేవి దేవతల కుటుంబదైవంగా నిలిచింది.
విష్ణుం త్రిభువనశ్రేష్ఠం పూజయామాస వాసవః । తతో హతే మహావీర్యే వృత్రే దేవభయఙ్కరే
వాసవుడు మూడు లోకాలకూ శ్రేష్ఠుడైన విష్ణువును పూజించాడు. మహాబలవంతుడైన, దేవతలకు భయంకరుడైన వృత్రుడు సంహరించబడిన తర్వాత—
ప్రవవౌ చ శివో వాయుర్జహృషుర్దేవతాస్తథా । హతే తస్మిన్సగన్ధర్వా యక్షరాక్షసకిన్నరాః
ఆ సమయంలో శివుని వాయువు వీచింది, దేవతలు ఆనందించారు. వృత్రుడు హతుడవడంతో గంధర్వులు, యక్షులు, రాక్షసులు, కిన్నరులు కూడా సంతోషించారు.
ఇత్థం వృత్రః పరాశక్తిప్రవేశయుతఫేనతః । తయా కృతవిమోహాచ్చ శక్రేణ సహసా హతః
ఇలా పరాశక్తి ప్రవేశించిన నురుగువల్ల, ఆమె మాయచేత మోహించబడి, వృత్రుడు ఇంద్రునిచేత అకస్మాత్తుగా హతుడయ్యాడు.
తతో వృత్రనిహన్త్రీతి దేవీ లోకేషు గీయతే । శక్రేణ నిహతత్వాచ్చ శక్రేణ హత ఉచ్యతే
అందుకే లోకాలలో ఆ దేవిని 'వృత్రనిహంత్రీ' అని పాడుతారు. వృత్రుడు ఇంద్రునిచేత సంహరించబడ్డందున, అతడు ఇంద్రునిచేత హతుడయ్యాడని అంటారు.
ఇన్ద్రస్య పద్మనాలప్రవేశానన్తరం నహుషస్య దేవేన్ద్రపదేఽభిషేకవర్ణనమ్ వ్యాస ఉవాచ అథ తం పతితం దృష్ట్వా విష్ణుర్విష్ణుపురీం యయౌ । మనసా శఙ్కమానస్తు తస్య హత్యాకృతం భయమ్
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: వృత్రుడు పడిపోవడం చూసి, విష్ణువు తన పురానికి వెళ్లాడు. అతని హత్య వల్ల పాపభయం కలుగుతుందేమో అని మనసులో ఆందోళనతో ఉన్నాడు.
ఇన్ద్రోఽపి భయసంత్రస్తో యయావిన్ద్రపురీం తతః । మునయో భయసంవిగ్నా హ్యభవన్నిహతే రిపౌ
ఇంద్రుడూ భయంతో కలవరపడి, తన పురానికి వెళ్లాడు. శత్రువు హతుడవడంతో ఋషులు కూడా భయంతో కలవరపడ్డారు.
కిమస్మాభిః కృతం పాపం యదసౌ వఞ్చితః కిల । మునిశబ్దో వృథా జాతః సురేశస్య చ సఙ్గమాత్
మేమేమి పాపం చేసామో, ఆయన మోసపోయాడు. దేవేంద్రునితో స్నేహం వల్ల ముని అనే పేరు కూడా వృథా అయింది.
అస్మాకం వచనాద్వృత్రో విశ్వాసమగమత్కిల । విశ్వాసఘాతినః సఙ్గాద్వయం విశ్వాసఘాతకాః
మన మాటల వల్ల వృత్రుడు నమ్మకం పెట్టుకున్నాడు. నమ్మకాన్ని ద్రోహించిన వారితో కలిసి ఉండటం వల్ల మేమూ నమ్మకద్రోహులమయ్యాం.
ధిగియం మమతా పాపమూలమేవమనర్థకృత్ । యదస్మాభిశ్ఛలం కృత్వా శపథైర్వఞ్చితోఽసురః
ఈ స్వార్థం ఎంత దోషకరం! ఇదే అన్ని కష్టాలకు మూలం. మేము మోసం చేసి, అబద్ధ ప్రమాణాలతో అసురుణ్ని మోసగించాం.
మన్త్రకృద్బుద్ధిదాతా చ ప్రేరకః పాపకారిణామ్ । పాపభాక్స భవేన్నూనం పక్షకర్తా తథైవ చ
దుష్టులకు మంత్రాలు చెప్పేవాడు, బుద్ధి చెప్పేవాడు, ప్రేరేపించేవాడు—వాళ్ల పాపంలో భాగస్వామి అవుతాడు. వాళ్లకు తోడుగా ఉన్నవాడు కూడా అలాగే పాపం పొందతాడు.