తే ప్రాపితాః సురవనం విబుధారయో యే హత్వా రణేఽపి విశిఖైః కిల పావితాస్తే । త్రాతా న కిం నిరయపాతభయాద్దయార్ద్రే యచ్ఛత్రవోఽపి న హి కిం వినిహంసి వృత్రమ్
నువ్వు యుద్ధంలో శత్రువులను బాణాలతో సంహరించి, దేవతలను స్వర్గవనానికి చేర్చావు. వాళ్లను నరకానికి పడిపోవడం నుండి కాపాడావు, దయామయి. అలాంటప్పుడు, వృత్రుడు కూడా శత్రువే కదా, అతడిని ఎందుకు సంహరించటం లేదు?
జానీమహే రిపురసౌ తవ సేవకో న ప్రాయేణ పీడయతి నః కిల పాపబుద్ధిః । యస్తావకస్త్విహ భవేదమరానసౌ కిం త్వత్పాదపఙ్కజరతాన్నను పీడయేద్వా
ఈ శత్రువు నీ సేవకుడని మేము తెలుసు. అతడు ఎక్కువగా తన చెడు మనసుతో మమ్మల్ని బాధించడు. నీ పాదపద్మాలకు భక్తిగా ఉండేవాడు అయితే, అమరుడా, నీ భక్తులను ఎందుకు బాధించాలి?
కుర్మః కథం జనని పూజనమద్య తేఽమ్బ పుష్పాదికం తవ వినిర్మితమేవ యస్మాత్ । మన్త్రా వయం చ సకలం పరశక్తిరూపం తస్మాద్భవాని చరణే ప్రణతాః స్మ నూనమ్
అమ్మా, నేడు మేము నిన్ను పుష్పాలతో ఎలా పూజించగలం? ఎందుకంటే ఇవన్నీ నీ చేతనే సృష్టించబడ్డవి. మంత్రాలు, మేము, అన్నీ నీ శక్తిరూపాలే. అందుకే భవానీ, మేము ఖచ్చితంగా నీ పాదాలకు నమస్కరిస్తున్నాం.
ధన్యాస్త ఏవ మనుజా హి భజన్తి భక్త్యా పాదామ్బుజం తవ భవాబ్ధిజలేషు పోతమ్ । యం యోగినోఽపి మనసా సతతం స్మరన్తి మోక్షార్థినో విగతరాగవికారమోహాః
నీ పాదపద్మాలను భక్తితో పూజించే మనుషులు నిజంగా ధన్యులు. అవే భవసాగరాన్ని దాటి పోవడానికి పడవలా ఉంటాయి. మోక్షాన్ని కోరే, రాగద్వేషములు లేని యోగులు కూడా ఎప్పుడూ మనసులో వాటిని ధ్యానిస్తారు.
యే యాజ్ఞికాః సకలవేదవిదోఽపి నూనం త్వాం సంస్మరన్తి సతతం కిల హోమకాలే । స్వాహాం తు తృప్తిజననీమమరేశ్వరాణాం భూయః స్వధాం పితృగణస్య చ తృప్తిహేతుమ్
అన్ని వేదాలు తెలిసిన యాజ్ఞికులు కూడా, హోమ సమయంలో నిన్ను ఎప్పుడూ స్మరిస్తారు. నువ్వే అమరేశ్వరులకు తృప్తిని కలిగించే స్వాహా, పితృదేవతలకు తృప్తి కలిగించే స్వధా.
మేధాసి కాన్తిరసి శాన్తిరపి ప్రసిద్ధా బుద్ధిస్త్వమేవ విశదార్థకరీ నరాణామ్ । సర్వం త్వమేవ విభవం భువనత్రయేఽస్మి- న్కృత్వా దదాసి భజతాం కృపయా సదైవ
నీవే జ్ఞానం, నీవే అందం, నీవే శాంతి. నీవే మనుషులకు స్పష్టమైన బుద్ధిని ప్రసాదించేవారు. మూడు లోకాలలోని సర్వ సంపద నీవే, నీ భక్తులకు దయతో ఎప్పుడూ దానిని ప్రసాదిస్తావు.
వ్యాస ఉవాచ ఏవం స్తుతా సురైర్దేవీ ప్రత్యక్షా సాభవత్తదా । చారురూపధరా తన్వీ సర్వాభరణభూషితా
వ్యాసుడు చెప్పాడు: ఇలా దేవతలు స్తుతించగా, ఆ దేవి అందరి ముందు ప్రత్యక్షమయ్యింది. ఆమె అందమైన రూపంతో, సర్వాభరణాలతో అలంకరించబడి, సన్నగా కనిపించింది.
పాశాంకుశవరాభీతిలసద్బాహుచతుష్టయా । రణత్కిఙ్కిణికాజాలరసనాబద్ధసత్కటిః
పాశం, అంకుశం, వరం, అభయములను ధరించిన నాలుగు చేతులతో ఆమె మెరిసిపోతుండగా, ఆమె నడుము మణిపూసలతో కూడిన గంటల కట్టుతో అలంకరించబడి ఉంది.
కలకణ్ఠీరవా కాన్తా క్వణత్కఙ్కణనూపురా । చన్ద్రఖణ్డసమాబద్ధరత్నమౌలివిరాజితా
ఆమె స్వరం కోయిలలా మధురంగా ఉంది. ఆమె చేతికడులు, పాదనుపురాలు మ్రోగుతున్నాయి. చంద్రఖండంలా మెరిసే రత్నమకుటంతో ఆమె తల అలంకరించబడి ఉంది.
మన్దస్మితారవిన్దాస్యా నేత్రత్రయవిభూషితా । పారిజాతప్రసూనాచ్ఛనాలవర్ణసమప్రభా
ఆమె ముఖం కమలంలా, మృదుస్మితంతో ప్రకాశిస్తోంది. మూడు కన్నులతో అలంకరించబడి ఉంది. ఆమె కాంతి తాజా పారిజాతపువ్వుల వర్ణంతో సమానంగా ఉంది.
రక్తామ్బరపరీధానా రక్తచన్దనచర్చితా । ప్రసాదసుముఖీ దేవీ కరుణారససాగరా
ఆమె ఎర్ర వస్త్రాలు ధరించి, ఎర్ర చందనం పూసుకుంది. ఆ దేవి ప్రసన్నమైన ముఖంతో, కరుణతో నిండిన సముద్రంలా ఉంది.
సర్వశృఙ్గారవేషాఢ్యా సర్వద్వైతారణిః పరా । సర్వజ్ఞా సర్వకర్త్రీ చ సర్వాధిష్ఠానరూపిణీ
ఆమె అన్ని అలంకారాలతో శృంగారంగా ఉంది. అన్ని ద్వంద్వాలను నాశనం చేసే పరాశక్తి. ఆమె సర్వజ్ఞ, సర్వకర్త, అన్ని లోకాల ఆధారం.
సర్వవేదాన్తసంసిద్ధా సచ్చిదానన్దరూపిణీ । ప్రణేముస్తాం సమాలోక్య సురా దేవీం పురఃస్థితామ్
ఆమె అన్ని వేదాంతాలలో నిపుణురాలు, సచ్చిదానందరూపిణి. ఆ దేవిని ఎదుట నిలబడి చూసిన దేవతలు ఆమెకు నమస్కరించారు.
తానాహ ప్రణతానమ్బా కిం వః కార్యం బ్రువన్తు మామ్ । దేవా ఊచుః మోహయైనం రిపుం వృత్రం దేవానామతిదుఃఖదమ్
వందించిన వారికి అమ్మ ఇలా అడిగింది: 'మీరు కోరింది ఏమిటి? చెప్పండి.' దేవతలు చెప్పారు: 'దేవతలకు గొప్ప బాధ కలిగిస్తున్న శత్రువు వృత్రుణ్ని మాయలో పడేయండి.'
యథా విశ్వసతే దేవాంస్తథా కురు విమోహితమ్ । ఆయుధే చ బలం దేహి హతః స్యాద్యేన వా రిపుః
నీవు దేవతలపై ఎంత నమ్మకం ఉంచావో, అలాగే మాయ కలిగించు. ఆయుధానికి బలాన్ని ప్రసాదించు, అప్పుడు శత్రువు దానివల్ల సంహరించబడతాడు.
వ్యాస ఉవాచ తథేత్యుక్త్వా భగవతీ తత్రైవాన్తరధీయత । స్వాని స్వాని నికేతాని జగ్ముర్దేవా ముదాన్వితాః
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: అలా చెప్పిన వెంటనే ఆ దేవీ అక్కడే అంతర్ధానమైంది. దేవతలు ఆనందంతో తమ తమ లోకాలకు వెళ్ళిపోయారు.
ఛద్మేనేన్ద్రేణ ఫేనద్వారా పరాశక్తిస్మరణపూర్వకం వృత్రహననవర్ణనమ్ వ్యాస ఉవాచ ఏవం ప్రాప్తవరా దేవా ఋషయశ్చ తపోధనాః । (జగ్ముః సర్వే చ సమ్మన్త్ర్య వృత్రస్యాశ్రమముత్తమమ్ ।) దదృశుస్తత్ర తం వృత్రం జ్వలన్తమివ తేజసా
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: వరాలు పొందిన దేవతలు, తపస్సు చేసిన ఋషులు అందరూ కలిసి ఆలోచించి వృత్రుని అశ్రమానికి వెళ్లారు. అక్కడ వారు వృత్రుని అగ్ని లా ప్రకాశిస్తూ చూశారు.
ధక్ష్యన్తమివ లోకాంస్త్రీన్గ్రసన్తమివ చామరాన్ । ఋషయోఽథ తతోఽభ్యేత్య వృత్రమూచుః ప్రియం వచః
వాడు మూడు లోకాలను కాల్చేస్తాడేమో, అన్ని జీవులను మింగేస్తాడేమో అనిపించేది. అప్పుడు ఋషులు దగ్గరకు వచ్చి వృత్రునికి మృదువైన మాటలు చెప్పారు.
దేవకార్యార్థసిద్ధ్యర్థం సామయుక్తం రసాత్మకమ్ । ఋషయ ఊచుః వృత్ర వృత్ర మహాభాగ సర్వలోకభయఙ్కర
దేవతల కార్యం నెరవేర్చేందుకు, స్నేహభావంతో ఋషులు ఇలా అన్నారు: వృత్రా, వృత్రా, మహాభాగ, అన్ని లోకాలకూ భయంకరుడవు.
వ్యాప్తం త్వయైతత్సకలం బ్రహ్మాణ్డమఖిలం కిల । శక్రేణ తవ వైరం యత్తత్తు సౌఖ్యవిఘాతకమ్
ఈ బ్రహ్మాండమంతా నీవు వ్యాపించావు. శక్రుడితో నీ శత్రుత్వమే అందరికీ బాధను, సుఖానికి అడ్డంకిని కలిగిస్తోంది.
యువయోర్దుఃఖదం కామం చిన్తావృద్ధికరం పరమ్ । న త్వం స్వపిషి సన్తుష్టో న చాపి మఘవా తథా
మీ ఇద్దరికి ఈ శత్రుత్వం బాధను, ఆందోళనను పెంచుతుంది. నీవు సంతోషంగా నిద్రపోవడం లేదు, మఘవానూ (ఇంద్రుడు) కూడా అలాగే.
సుఖం స్వపితి చిన్తార్తో ద్వయోర్యద్వైరిజం భయమ్ । యువయోర్యుధ్యతోః కాలో వ్యతీతస్తు మహానిహ
ఆందోళనతో ఉన్నవాడు నిద్రపోతాడు గాని, సుఖంగా కాదు. మీ ఇద్దరి మధ్య ఉన్న భయం ఇంకా ఉంది. మీ యుద్ధానికి సమయం గడిచిపోయింది.
పీడ్యన్తే చ ప్రజాః సర్వాః సదేవాసురమానవాః । సంసారేఽత్ర సుఖం గ్రాహ్యం దుఃఖం హేయమితి స్థితిః
దేవతలు, అసురులు, మనుషులు సహా అన్ని ప్రజలు బాధపడుతున్నారు. ఈ లోకంలో సుఖాన్ని స్వీకరించాలి, దుఃఖాన్ని వదిలేయాలి — ఇదే ధర్మం.
న సుఖం కృతవైరస్య భవతీతి వినిర్ణయః । సంగ్రామరసికాః శూరాః ప్రశంసన్తి న పణ్డితాః
శత్రుత్వం పెట్టుకున్నవాడికి సుఖం ఉండదని తేలింది. యుద్ధాన్ని ఇష్టపడే వీరులు దాన్ని ప్రశంసిస్తారు, కానీ జ్ఞానులు కాదు.
యుద్ధం శృఙ్గారచతురా ఇన్ద్రియార్థవిఘాతకమ్ । పుష్పైరపి న యోద్ధవ్యం కిం పునర్నిశితైః శరైః
యుద్ధం, కోరికలకు అడ్డుగా నిలుస్తుంది. పువ్వులతో కూడా యుద్ధం చేయకూడదు, మరి పదునైన బాణాలతో ఎలా?
యుద్ధే విజయసన్దేహో నిశ్చయం బాణతాడనమ్ । దైవాధీనమిదం విశ్వం తథా జయపరాజయౌ
యుద్ధంలో విజయం అనిశ్చితం, కాని బాణాల దెబ్బ మాత్రం ఖచ్చితం. ఈ లోకం మొత్తం దైవాధీనమే, అలాగే విజయ పరాజయాలు కూడా.
దైవాధీనావితి జ్ఞాత్వా న యోద్ధవ్యం కదాచన । కాలేఽథ భోజనం స్నానం శయ్యాయాం శయనం తథా
విజయం, పరాజయం రెండూ దైవాధీనమని తెలుసుకొని ఎప్పుడూ యుద్ధం చేయకూడదు. సమయానికి తినాలి, స్నానం చేయాలి, మంచంలో విశ్రాంతి తీసుకోవాలి.
పరిచర్యాపరా భార్యా సంసారే సుఖసాధనమ్ । కిం సుఖం యుధ్యతః సంఖ్యే బాణవృష్టిభయఙ్కరే
భర్త సేవలో నిమగ్నమైన భార్య ఈ లోకంలో సుఖానికి కారణం. బాణాల వర్షంలో భయంతో యుద్ధం చేసే వాడికి ఏ సుఖం ఉంటుంది?
ఖడ్గపాతాతిరౌద్రే చ తథారాతిసుఖప్రదే । సంగ్రామే మరణాత్స్వర్గసుఖప్రాప్తిరితి స్ఫుటమ్
ఖడ్గపు ఘాతానికి, శత్రువు ఆనందానికి, యుద్ధంలో మరణిస్తే స్వర్గసుఖం లభిస్తుందని అంటారు.
ప్రలోభనపరం వాక్యం నోదనార్థం నిరర్థకమ్ । ఛిత్త్వా దేహం వ్యథాం ప్రాప్య శృగాలకరటాదిభిః
ఇలాంటి మాటలు మాయకు మాత్రమే, ప్రయోజనం లేదు. శరీరం చీలిపోతే బాధ అనుభవించి, చివరికి నక్కలు, గద్దలు తింటాయి.