హరిరువాచ శ్రాన్తే భీతే త్యక్తశస్త్రే పతితే బాలకే తథా । ప్రహరన్తి న వీరాస్తే ధర్మ ఏష సనాతనః
హరి పలికెను — అలసిపోయినవారిని, భయపడినవారిని, ఆయుధం లేకపోయినవారిని, పడిపోయినవారిని, చిన్న పిల్లలను సత్యవంతులు కొట్టరు; ఇదే శాశ్వత ధర్మం.
పఞ్చవర్షసహస్రాణి కృతం యుద్ధం మయా త్విహ । ఏకోఽహం భ్రాతరౌ వాం చ బలినౌ సదృశౌ తథా
ఈయెడవూ ఐదు వేల సంవత్సరాలు నేను యుద్ధం చేశాను; నేను ఒక్కడినే, మీరు ఇద్దరు సోదరులు, బలవంతులు, నాకూ సమానులే.
కృతం విశ్రమణం మధ్యే యువాభ్యాం చ పునః పునః । తథా విశ్రమణం కృత్వా యుధ్యేఽహం నాత్ర సంశయః
మీరు ఇద్దరూ యుద్ధమధ్యలో ఎన్నోసార్లు విశ్రాంతి తీసుకున్నారు; అలాగే, నేను కూడా విశ్రాంతి తీసుకుని మళ్లీ యుద్ధం చేస్తాను — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
తిష్ఠతం హి యువాం తావద్బలవన్తౌ మదోత్కటౌ । విశ్రమ్యాహం కరిష్యామి యుద్ధం వా న్యాయమార్గతః
మీరు ఇద్దరూ బలవంతులుగా, అహంకారంతో నిలబడి ఉన్నప్పుడు, నేను విశ్రాంతి తీసుకుంటాను; ఆ తరువాత న్యాయమార్గంలో యుద్ధం చేస్తాను.
సూత ఉవాచ ఇతి శ్రుత్వా వచస్తస్య విశ్రబ్ధౌ దానవోత్తమౌ । సంస్థితౌ దూరతస్తత్ర సంగ్రామే కృతనిశ్చయౌ
సూతుడు చెప్పెను — ఆయన మాటలు విని, ఆ ఇద్దరు గొప్ప దానవులు ధైర్యంగా, యుద్ధరంగంలో దూరంగా నిలబడి, నిర్ణయం తీసుకున్నారు.
అతిదూరే చ తౌ దృష్ట్వా వాసుదేవశ్చతుర్భుజః । దధ్యౌ చ మనసా తత్ర కారణం మరణే తయోః
వారు చాలా దూరంలో నిలబడి ఉన్నదాన్ని చూసి, నాలుగు చేతుల వాసుదేవుడు, వారి మరణానికి కారణం ఏమిటో మనసులో ఆలోచించెను.
చిన్తనాజ్జ్ఞానముత్పన్నం దేవీదత్తవరావుభౌ । కామం వాఞ్ఛితమరణౌ న మమ్లతురతస్త్విమౌ
ఆలోచన వల్ల జ్ఞానం కలిగింది — వారిద్దరికీ దేవి వరమిచ్చింది; వారు తాము కోరుకున్నపుడు మరణించాలనుకున్నారు, అందుకే వీరికి బలహీనత రాలేదు.
వృథా మయా కృతం యుద్ధం శ్రమోఽయం మే వృథా గతః । కరోమి చ కథం యుద్ధమేవం జ్ఞాత్వా వినిశ్చయమ్
నాకు వృథాగా యుద్ధం జరిగింది; నా శ్రమ వృథా అయింది. ఇది నిశ్చయంగా తెలిసిన తరువాత, ఇక నేను యుద్ధం ఎలా చేయగలను?
అకృతే చ తథా యుద్ధే కథమేతౌ గమిష్యతః । వినాశం దుఃఖదౌ నిత్యం దానవౌ వరదర్పితౌ
యుద్ధం జరగకపోతే, ఈ వరంతో గర్వపడే ఇద్దరు దానవులు ఎప్పుడు నాశనమవుతారు? ఆ నాశనం లేకుండా వీరికి బాధ ఎలా కలుగుతుంది?
భగవత్యా వరో దత్తస్తయా సోఽపి చ దుర్ఘటః । మరణం చేచ్ఛయా కామం దుఃఖితోఽపి న వాఞ్ఛతి
భగవతి ఇచ్చిన వరం నిజంగా సాధించడానికి చాలా కష్టం; ఎవరికైనా మరణం కావాలన్నా, బాధ లేకపోతే కోరడు.
రోగగ్రస్తోఽపి దీనోఽపి న ముమూర్షతి కశ్చన । కథం చేమౌ మదోన్మత్తౌ మర్తుకామౌ భవిష్యతః
రోగంతో బాధపడినా, దుఃఖంలో ఉన్నా ఎవ్వరూ చావాలని అనుకోరు; మరి ఈ అహంకారంతో ఉన్న ఇద్దరు మరణాన్ని ఎలా కోరుకుంటారు?
నన్వద్య శరణం యామి విద్యాం శక్తిం సుకామదామ్ । వినా తయా న సిధ్యన్తి కామాః సమ్యక్ప్రసన్నయా
నిజంగా, ఈ రోజు నేను అన్ని కోరికలు తీరే విద్య, శక్తిని ఆశ్రయిస్తాను; ఆమె సంతుష్టి లేకుండా కోరికలు నెరవేరవు.
ఏవం సఞ్చిన్త్యమానస్తు గగనే సంస్థితాం శివామ్ । అపశ్యద్భగవాన్విష్ణుర్యోగనిద్రాం మనోహరామ్
ఇలా ఆలోచిస్తూ, ఆ భగవంతుడు విష్ణువు, ఆకాశంలో నిలబడి ఉన్న మనోహరమైన యోగనిద్రా దేవిని చూచెను.
కృతాజ్జలిరమేయాత్మా తాం చ తుష్టావ యోగవిత్ । వినాశార్థం తయోస్తత్ర వరదాం భువనేశ్వరీమ్
అపారమైన ఆత్మవంతుడు, యోగాన్ని తెలిసినవాడు, చేతులు జోడించి, ఆ ఇద్దరిని నాశనం చేయడానికి వరాలిచ్చే లోకేశ్వరీని స్తుతించెను.
విష్ణురువాచ నమో దేవి మహామాయే సృష్టిసంహారకారిణి । అనాదినిధనే చణ్డి భుక్తిముక్తిప్రదే శివే
విష్ణువు పలికెను — ఓ దేవి, మహామాయ, సృష్టి, లయకారిణి, ఆద్యాంతరహితమైన చండీ, భోగముక్తిని ప్రసాదించే శివే, నీకు నమస్కారం.
న తే రూపం విజానామి సగుణం నిర్గుణం తథా । చరిత్రాణి కుతో దేవి సంఖ్యాతీతాని యాని తే
నీ రూపం నాకు తెలియదు — అది గుణాలతో ఉన్నదో, లేక గుణరహితమో; ఓ దేవి, నీ కార్యాలు ఎంత ఉన్నా, వాటిని నేను ఎలా తెలుసుకోగలను?
అనుభూతో మయా తేఽద్య ప్రభావశ్చాతిదుర్ఘటః । యదహం నిద్రయా లీనః సఞ్జాతోఽస్మి విచేతనః
ఈ రోజు నీ శక్తి ఎంత అపూర్వమైందో నేను అనుభవించాను. నిద్రలో లీనమై ఉన్న నేను, ఇప్పుడు మళ్లీ చైతన్యంతో లేచాను.
బ్రహ్మణా చాతియత్నేన బోధితోఽపి పునః పునః । న ప్రబుద్ధః సర్వథాహం సఙ్కోచితషడిన్ద్రియః
బ్రహ్మ ఎంతగా ప్రయత్నించినా, పునఃపునః నన్ను లేపాలని యత్నించినా, నా ఆరు ఇంద్రియాలు లోపలికి వెళ్లిపోవడం వల్ల నేను పూర్తిగా మేలుకోలేదు.
అచేతనత్వం సమ్ప్రాప్తః ప్రభావాత్తవ చామ్బికే । త్వయా ముక్తః ప్రబుద్ధోఽహం యుద్ధం చ బహుధా కృతమ్
అంబికే! నీ శక్తివల్ల నేను జ్ఞానశూన్యుడనయ్యాను. నీవు విడిపించగానే మళ్లీ మేలుకొని, ఎన్నో యుద్ధాలు చేశాను.
శ్రాన్తోఽహం న చ తౌ శ్రాన్తౌ త్వయా దత్తవరౌ వరౌ । బ్రహ్మాణం హన్తుమాయాతౌ దానవౌ మదగర్వితౌ
నేను అలసిపోయాను, కానీ వాళ్లు మాత్రం అలసిపోలేదు. ఎందుకంటే, నీవు వారిద్దరికి వరాలు ఇచ్చావు. ఆ ఇద్దరు దానవులు, అహంకారంతో బ్రహ్మను చంపేందుకు వచ్చారు.
ఆహూతౌ చ మయా కామం ద్వన్ద్వయుద్ధాయ మానదే । కృతం యుద్ధం మహాఘోరం మయా తాభ్యాం మహార్ణవే
ఓ మహనీయురాలీ! నేను వారిని స్వచ్ఛందంగా ద్వంద్వయుద్ధానికి పిలిచాను. ఆ ఇద్దరితో మహాసముద్రంలో భయంకరమైన యుద్ధం చేశాను.
మరణే వరదానం తే తతో జ్ఞాతం మహాద్భుతమ్ । జ్ఞాత్వాహం శరణం ప్రాప్తస్త్వామద్య శరణప్రదామ్
వారికి మరణం రాని వరం నీవిచ్చినదని అప్పుడు నాకు తెలిసింది. అది తెలుసుకున్నాక, ఇప్పుడు నేను నీ ఆశ్రయాన్ని కోరుతున్నాను, ఆశ్రయం ఇచ్చే దేవతవు కదా.
సాహాయ్యం కురు మే మాతః ఖిన్నోఽహం యుద్ధకర్మణా । దృప్తౌ తౌ వరదానేన తవ దేవార్తినాశనే
తల్లీ! యుద్ధంలో నేను బాగా అలసిపోయాను. నీవు నాకు సహాయం చేయు. నీ వరంతో ఆ ఇద్దరు దానవులు గర్వంతో దేవతలను బాధిస్తున్నారు, బాధను తొలగించే దేవతవు నీవే.
హన్తుం మాముద్యతౌ పాపౌ కిం కరోమి క్వ యామి చ । ఇత్యుక్తా సా తదా దేవీ స్మితపూర్వమువాచ హ
ఆ ఇద్దరు దుష్టులు నన్ను చంపాలని సిద్ధమయ్యారు. నేను ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి పోవాలి? అని అడిగినప్పుడు, ఆ దేవి చిరునవ్వుతో ఇలా చెప్పింది.
ప్రణమన్తం జగన్నాథం వాసుదేవం సనాతనమ్ । దేవదేవ హరే విష్ణో కురు యుద్ధం పునః స్వయమ్
సర్వలోకాధిపతియైన వాసుదేవుడు నమస్కరిస్తూ నిలిచినప్పుడు, ఆ దేవత ఇలా పలికింది: దేవదేవా! హరి! విష్ణూ! నీవే మళ్లీ యుద్ధం చేయు.
వఞ్చయిత్వా త్విమౌ శూరౌ హన్తవ్యౌ చ విమోహితౌ । మోహయిష్యామ్యహం నూనం దానవౌ వక్రయా దృశా
ఈ ఇద్దరు వీరులను మోసం చేసి, మాయలో పడినప్పుడు వారిని సంహరించు. నేను నా వక్రదృష్టితో ఆ దానవులను తప్పుదోవ పట్టిస్తాను.
జహి నారాయణాశు త్వం మమ మాయావిమోహితౌ । సూత ఉవాచ తచ్ఛ్రుత్వా వచనం విష్ణుస్తస్యాః ప్రీతిరసాన్వితమ్
నారాయణా! నా మాయతో వారు మోహింపబడినప్పుడు వెంటనే వారిని సంహరించు. సూతుడు చెప్పాడు: ఆమె మాటలు వినగానే విష్ణువు ఆనందంతో నిండిపోయాడు.
సంగ్రామస్థలమాసాద్య తస్థౌ తత్ర మహార్ణవే । తదాయాతౌ చ తౌ వీరౌ యుద్ధకామౌ మహాబలౌ
విష్ణువు యుద్ధభూమికి వెళ్లి, ఆ మహాసముద్రంలో నిలిచాడు. అప్పుడు ఆ ఇద్దరు మహాబలశాలులు, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా అక్కడికి వచ్చారు.
వీక్ష్య విష్ణుం స్థితం తత్ర హర్షయుక్తౌ బభూవతుః । తిష్ఠ తిష్ఠ మహాకామ కురు యుద్ధం చతుర్భుజ
విష్ణువు అక్కడ నిలుచున్నట్టు చూసి, వారు ఆనందంతో ఇలా అన్నారు: 'నిలువు, నిలువు! ఓ మహాకామా! నలుగురు చేయులతో ఉన్నవాడా! మాతో యుద్ధం చేయు.'
దైవాధీనౌ విదిత్వాద్య నూనం జయపరాజయౌ । సబలో జయమాప్నోతి దైవాజ్జయతి దుర్బలః
విజయం, ఓటమి అన్నీ దైవాధీనమే అని తెలిసి, ఈ రోజు బలవంతుడే గెలుస్తాడు. దైవకృప వల్ల బలహీనుడికూడా విజయము లభించవచ్చు.