కామధేనుః పారిజాతో గణశ్చాప్సరసాం తథా । గృహీతం రత్నమాత్రం తు తేన త్వష్ట్టసుతేన హ
కామధేను, పారిజాత వృక్షం, అప్సరసల సమూహం — అందరు విలువైన రత్నాలను త్వష్టృ కుమారుడు స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
స్థానభ్రష్టాః సురాః సర్వే గిరిదుర్గేషు సంస్థితాః । దుఃఖమాపుః పరిభ్రష్టా యజ్ఞభాగాత్సురాలయాత్
అందరు దేవతలు తమ స్థానాలు కోల్పోయి, కొండ కోటల్లో ఆశ్రయం పొందారు. యజ్ఞఫలం, స్వర్గలోకం కోల్పోయి, వారు తీవ్రమైన దుఃఖాన్ని అనుభవించారు.
వృత్రః సురపదం ప్రాప్య బభూవ మదగర్వితః । త్వష్టాతీవ సుఖం ప్రాప్య ముమోద సుతసంయుతః
వృత్రుడు దేవతల స్థానాన్ని పొందిన తర్వాత, అతని గర్వం పెరిగింది. త్వష్ట నుండి గొప్ప ఆనందాన్ని పొందుతూ తన కుమారుడితో కలిసి సంతోషంగా ఉన్నాడు.
అమన్త్రయన్హితం దేవా మునిభిః సహ భారత । కిం కర్తవ్యమితి ప్రాప్తే విచిన్త్య భయమోహితాః
భారతా! భయంతో మునిగిపోయిన దేవతలు, ఋషులతో కలిసి, ఇప్పుడు మనం ఏమి చేయాలో ఆలోచిస్తూ పరస్పరం మాట్లాడుకున్నారు.
జగ్ముః కైలాసమచలం సురాః శక్రసమన్వితాః । మహాదేవం ప్రణమ్యోచుః ప్రహ్వాః ప్రాఞ్జలయో భృశమ్
ఇంద్రునితో కలిసి దేవతలు కైలాస పర్వతానికి వెళ్లారు. అక్కడ మహాదేవుని ముందు చేతులు జోడించి, వినయంగా నమస్కరించి మాట్లాడారు.
దేవదేవ మహాదేవ కృపాసిన్ధో మహేశ్వర । రక్షాస్మాన్భయభీతాంస్తు వృత్రేణాతిపరాజితాన్
దేవదేవా! మహాదేవా! కరుణాసముద్రా! మహేశ్వరా! వృత్రుని చేతిలో భయంతో ఓడిపోయిన మమ్మల్ని రక్షించు.
గృహీతం దేవసదనం తేన దేవ బలీయసా । కిం కర్తవ్యమతః శమ్భో బ్రూహి సత్యం శివాద్య నః
ఆ బలవంతుడు దేవతల లోకాన్ని ఆక్రమించాడు. శంభూ! ఇప్పుడు మేము ఏమి చేయాలో నిజంగా చెప్పు, శివా!
కిం కుర్మః క్వ చ గచ్ఛామః స్థానభ్రష్టా మహేశ్వర । దుఃఖస్య నాధిగచ్ఛామో వినాశోపాయమీశ్వర
మహేశ్వరా! మన స్థానం పోయింది. ఇప్పుడు మేము ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి వెళ్లాలి? ఈ బాధకు ముగింపు ఏదీ కనిపించడం లేదు, ప్రభూ!
సాహాయ్యం కురు భూతేశ వ్యథితాః స్మ కృపానిధే । వృత్రం జహి మదోత్సిక్తం వరదానబలాద్విభో
భూతేశ్వరా! కరుణానిధీ! మేము చాలా బాధపడుతున్నాం, మాకు సహాయం చేయు. వరప్రభావంతో గర్వంగా ఉన్న వృత్రుని నాశనం చేయు, ప్రభో!
శివ ఉవాచ బ్రహ్మాణం పురతః కృత్వా వయం సర్వే హరేః క్షయమ్ । గత్వా సమేత్య తం విష్ణుం చిన్తయామో వధోద్యమమ్
శివుడు ఇలా అన్నాడు: మనమందరం బ్రహ్మను ముందుగా తీసుకుని, హరివాసానికి వెళ్లి, విష్ణువును కలసి వృత్రుని సంహారం గురించి ఆలోచిద్దాం.
స శక్తశ్చ ఛలజ్ఞశ్చ బలవాన్బుద్ధిమత్తరః । శరణ్యశ్చ దయాబ్ధిశ్చ వాసుదేవో జనార్దనః
వాసుదేవుడు, జనార్దనుడు, శక్తిశాలి, మాయలో నిపుణుడు, బలవంతుడు, తెలివైనవాడు, శరణు కోరేవారికి ఆశ్రయం, కరుణాసముద్రుడు.
వినా తం దేవదేవేశం నార్థసిద్ధిర్భవిష్యతి । తస్మాత్తత్ర చ గన్తవ్యం సర్వకార్యార్థసిద్ధయే
ఆ దేవదేవుడి సహాయం లేకుండా మన కార్యసిద్ధి జరగదు. అందుకే, మన లక్ష్యాల సాధన కోసం అక్కడికి వెళ్లాలి.
వ్యాస ఉవాచ ఇతి సఞ్చిన్త్య తే సర్వే బ్రహ్మా శక్రః సశఙ్కరః । జగ్ముర్విష్ణోః క్షయం దేవాః శరణ్యం భక్తవత్సలమ్
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: ఇలా నిర్ణయించుకుని, బ్రహ్మ, ఇంద్రుడు, శంకరుడు మరియు దేవతలు అందరూ భక్తులకు శరణ్యుడైన విష్ణువుని వాసానికి వెళ్లారు.
గత్వా విష్ణుపదం దేవాస్తుష్టువుః పరమేశ్వరమ్ । హరిం పురుషసూక్తేన వేదోక్తేన జగద్గురుమ్
విష్ణువుని వాసానికి చేరిన దేవతలు, వేదాలలో చెప్పిన పురుషసూక్తంతో జగద్గురువైన హరిని మహిమచెప్పి స్తుతించారు.
ప్రత్యక్షోఽభూజ్జగన్నాథస్తేషాం స కమలాపతిః । సమ్మాన్య చ సురాన్సర్వానిత్యువాచ పురఃస్థితః
కమలాపతియైన జగన్నాథుడు ప్రత్యక్షమై, అక్కడ ఉన్న దేవతలందరినీ సత్కరించి, వారి ముందే మాట్లాడాడు.
కిమాగతాః స్మ లోకేశా హరబ్రహ్మసమన్వితాః । కారణం కథయధ్వం వః సర్వేషాం సురసత్తమాః
హర, బ్రహ్మతో కలిసి వచ్చిన లోకాధిపతులారా! మీరు ఎందుకు వచ్చారు? మిమ్మల్ని ఇక్కడికి తీసుకొచ్చిన కారణం చెప్పండి, ఉత్తమ దేవతలారా!
వ్యాస ఉవాచ ఇతి శ్రుత్వా హరేర్వాక్యం నోచుర్దేవా రమాపతిమ్ । చిన్తావిష్టాః స్థితాః ప్రాయః సర్వేప్రాఞ్జలయస్తథా
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: హరివాక్యాలు విన్న దేవతలు, రమాపతికి సమాధానం చెప్పలేదు. వారందరూ ఎక్కువగా ఆందోళనతో, చేతులు జోడించి నిలబడ్డారు.
దేవీసమారాధనాయ దేవకృతస్తుతివర్ణనమ్ వ్యాస ఉవాచ తథా చిన్తాతురాన్వీక్ష్య సర్వాన్మర్వార్థతత్త్వవిత్ । ప్రాహ ప్రేమభరోద్భ్రాన్తాన్మాధవో మేదినీపతే
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: అలా ఆందోళనతో ఉన్న వారిని చూసి, సర్వజ్ఞుడైన మాధవుడు ప్రేమతో ఉప్పొంగిపోతూ, రాజా! వారితో ఇలా అన్నాడు.
విష్ణురువాచ కిం మౌనమాశ్రితా యూయం బ్రువన్తు కారణం సురాః । సదసద్వాపి యచ్ఛ్రుత్వా యతిష్యే తన్నివారణే
విష్ణువు ఇలా అన్నాడు: మీరు ఎందుకు మౌనంగా ఉన్నారు? దేవతలారా! మీకు వచ్చిన కారణాన్ని చెప్పండి. అది మంచిదైనా, చెడ్డదైనా, విని దాన్ని తొలగించేందుకు ప్రయత్నిస్తాను.
దేవా ఊచుః కిమజ్ఞాతం తవ విభో త్రిషు లోకేషు వర్తతే । సర్వం వేద భవాన్కార్యం కిం పృచ్ఛసి పునః పునః
దేవతలు ఇలా అన్నారు: ప్రభూ! మూడు లోకాలలో మీకు తెలియని విషయం ఏదైనా ఉందా? చేయవలసినదంతా మీకు తెలుసు. మరి మళ్లీ మళ్లీ ఎందుకు అడుగుతున్నారు?
త్వయా పూర్వం బలిర్బద్ధః శక్రో దేవాధిపః కృతః । వామనం వపురాస్థాయ క్రాన్తం త్రిభువనం పదైః
నీవు ముందుగా బలిని బంధించావు, ఇంద్రుడిని దేవతల అధిపతిగా మళ్లీ స్థాపించావు. వామనుని రూపంలో మూడు అడుగులతో మూడు లోకాలను నడిచావు.
అమృతం త్వాహృతం విష్ణో దైత్యాశ్చ వినిపాతితాః । త్వం ప్రభుః సర్వదేవానాం సర్వాపద్వినివారణే
నీవే అమృతాన్ని తీసుకొచ్చావు, విష్ణువా! దానవులను నాశనం చేసావు. నీవే అన్ని దేవతలకు అధిపతి, అన్నీ అపాయాలను తొలగించేవాడవు.
విష్ణురువాచ న భేతవ్యం సురవరా వేద్మ్యుపాయం సుసమ్మతమ్ । తద్వధాయ ప్రవక్ష్యామి యేన సౌఖ్యం భవిష్యతి
విష్ణువు ఇలా అన్నాడు: ఓ ఉత్తమ దేవతలారా, భయపడవద్దు. నాకు మంచి మార్గం తెలుసు. అతన్ని సంహరించడానికి ఒక ఉపాయాన్ని చెబుతాను, దాంతో అందరికీ సుఖం కలుగుతుంది.
అవశ్యం కరణీయం మే భవతాం హితమాత్మనా । బుద్ధ్యా బలేన చార్థేన యేన కేనచ్ఛలేన వా
మీ మేలు కోసం తప్పక నేను ఏదో చేయాలి. అది బుద్ధితోనైనా, బలంతోనైనా, ధనంతోనైనా, లేక ఏదైనా యుక్తితోనైనా కావచ్చు.
ఉపాయాః ఖలు చత్వారః కథితాస్తత్త్వదర్శిభిః । సామాదయః సుహృత్స్వేవ దుర్హృదేషు విశేషతః
నిజంగా, సత్యాన్ని గ్రహించిన వారు నాలుగు మార్గాలు చెప్పారు — సాంత్వనం మొదలైనవి. ఇవి ముఖ్యంగా చెడ్డవారికి, అలాగే మిత్రులకు కూడా ఉపయోగించాలి.
బ్రహ్మణాస్య వరో దత్తస్తపసాఽఽరాధితేన చ । దుర్జయత్వం చ సమ్ప్రాప్తం వరదానప్రభావతః
బ్రహ్మదేవుడు అతనికి వరం ఇచ్చాడు, అతను తపస్సుతో పూజించాడని. ఆ వరప్రభావంతో అతనికి జయాన్ని దాటి ఉండే శక్తి లభించింది.
అజేయః సర్వభూతానాం త్వష్ట్రా సముపపాదితః । తతో బలేన వృద్ధిం స ప్రాప్తః పరపురఞ్జయః
త్వష్టృ అతనిని అన్ని జీవులకు అజేయుడిగా చేశాడు. అందువల్ల, పరుల పట్టణాలను జయించిన వాడు మరింత బలవంతుడయ్యాడు.
దుఃసాధ్యోఽసౌ సురాః శత్రుర్వినా సామప్రతారణమ్ । ప్రలోభ్య వశమానేయో హన్తవ్యస్తు తతః పరమ్
దేవతలారా, ఆ శత్రువును సాంత్వనంతో మోసం చేయకుండా జయించడం కష్టం. అతన్ని మాయతో ఆకర్షించి, వశపరిచి, తర్వాత సంహరించాలి.
గచ్ఛధ్వం సర్వగన్ధర్వా యత్రాస్తి బలవత్తరః । సామ తస్య ప్రయుఞ్జధ్వం తత ఏనం విజేష్యథ
మీ అందరూ గంధర్వులు బలవంతుడు ఉన్న చోటికి వెళ్లండి. అతనితో సాంత్వనం ఉపయోగించండి, అప్పుడు మీరు అతనిని జయించగలుగుతారు.
సఙ్గమ్య శపథాత్కృత్వా విశ్వాస్య సమయేన హి । మిత్రత్వం చ సమాధాయ హన్తవ్యః ప్రబలో రిపుః
అతనిని కలిసిన తర్వాత ప్రమాణం చేసి, ఒప్పందంతో విశ్వాసాన్ని పొందండి. మిత్రత్వాన్ని స్థాపించి, ఆ బలవంతమైన శత్రువును సంహరించాలి.