అసృజన్త మహాసత్త్వాం జృమ్భికాం రిపునాశినీమ్ । తతో విజృమ్భమాణః స వ్యావృతాస్యో బభూవ హ
వారు శత్రువులను నాశనం చేసే గొప్ప శక్తిగల జంభిక అనే ప్రాణిని సృష్టించారు. అప్పుడు వృత్రుడు జంభించగా, అతని నోరు విప్పింది.
విజృమ్భమాణస్య తతో వృత్రస్యాస్యాదవాపతత్ । స్వాన్యఙ్గాన్యపి సంక్షిప్య నిష్క్రాన్తో బలసూదనః
వృత్రుడు జంభిస్తున్నప్పుడు, బలాసురుని సంహారకుడు తన అవయవాలను మడిచుకుని, ఆ శత్రువు నోటిలోంచి బయటపడ్డాడు.
తతః ప్రభృతి లోకేషు జృమ్భికా ప్రాణిసంస్థితా । జహృషుశ్చ సురాః సర్వే శక్రం దృష్ట్వా వినిర్గతమ్
అప్పటి నుంచి లోకాల్లోని ప్రాణులందరిలో జంభిక ఉండిపోయింది. ఇంద్రుడు బయటకు వచ్చినప్పుడు అందరు దేవతలు ఆనందించారు.
తతః ప్రవవృతే యుద్ధం తయోర్లోకభయప్రదమ్ । వర్షాణామయుతం యావద్దారుణం లోమహర్షణమ్
ఆ తరువాత ఇద్దరి మధ్య భయంకరమైన, లోకాలను భయపెట్టే, పది వేల సంవత్సరాలు కొనసాగిన, రోమాలు నిక్కబొడిచే యుద్ధం మొదలైంది.
ఏకతశ్చ సురాః సర్వే యుద్ధాయ సముపస్థితాః । ఏకతో బలవాంస్త్వాష్ట్రః సంగ్రామే సమవర్తత
ఒకవైపు అందరు దేవతలు యుద్ధానికి చేరారు. మరోవైపు బలవంతుడైన త్వష్టృ కుమారుడు యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యాడు.
యదా వ్యవర్ధత రణే వృత్రో వరమదావృతః । పరాజితస్తదా శక్రస్తేజసా తస్య ధర్షితః
వృత్రుడు వరదానంతో రణంలో బలవంతుడవగా, ఇంద్రుడు అతని తేజస్సుతో ఓడిపోయాడు.
వివ్యథే మఘవా యుద్ధే తతః ప్రాప్య పరాజయమ్ । విషాదమగమన్దేవా దృష్ట్వా శక్రం పరాజితమ్
మఘవంతుడు యుద్ధంలో ఓడిపోయి బాధపడ్డాడు. ఇంద్రుడు ఓడిపోయినదాన్ని చూసి దేవతలు నిరాశలో పడిపోయారు.
జగ్ముస్త్యక్త్వా రణం సర్వే దేవా ఇన్ద్రపురోగమాః । గృహీతం దేవసదనం వృత్రేణాగత్య రంహసా
అందరు దేవతలు, ఇంద్రుడు ముందుండగా, యుద్ధాన్ని వదిలేసి వెళ్లిపోయారు. వృత్రుడు వేగంగా వచ్చి దేవతల లోకాన్ని ఆక్రమించాడు.
దేవోద్యానానిసర్వాణి భుఙ్క్తేఽసౌ దానవో బలాత్ । ఐరావతోఽపి దైత్యేన గృహీతోఽసౌ గజోత్తమః
ఆ దానవుడు బలవంతంగా అన్ని దేవతల ఉద్యానవనాలను అనుభవించాడు. గొప్ప ఏనుగు అయిన ఐరావతుడిని కూడా ఆ దైత్యుడు పట్టుకున్నాడు.
విమానాని చ సర్వాణి గృహీతాని విశామ్పతే । ఉచ్చైఃశ్రవా హయవరో జాతస్తస్య వశే తదా
అన్ని విమానాలను కూడా అతడు స్వాధీనం చేసుకున్నాడు, నరేంద్రా! ఉత్తమమైన గుర్రమైన ఉచ్చైశ్రవ కూడా అప్పటికి అతని వశంలోకి వెళ్లింది.
కామధేనుః పారిజాతో గణశ్చాప్సరసాం తథా । గృహీతం రత్నమాత్రం తు తేన త్వష్ట్టసుతేన హ
కామధేను, పారిజాత వృక్షం, అప్సరసల సమూహం — అందరు విలువైన రత్నాలను త్వష్టృ కుమారుడు స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
స్థానభ్రష్టాః సురాః సర్వే గిరిదుర్గేషు సంస్థితాః । దుఃఖమాపుః పరిభ్రష్టా యజ్ఞభాగాత్సురాలయాత్
అందరు దేవతలు తమ స్థానాలు కోల్పోయి, కొండ కోటల్లో ఆశ్రయం పొందారు. యజ్ఞఫలం, స్వర్గలోకం కోల్పోయి, వారు తీవ్రమైన దుఃఖాన్ని అనుభవించారు.
వృత్రః సురపదం ప్రాప్య బభూవ మదగర్వితః । త్వష్టాతీవ సుఖం ప్రాప్య ముమోద సుతసంయుతః
వృత్రుడు దేవతల స్థానాన్ని పొందిన తర్వాత, అతని గర్వం పెరిగింది. త్వష్ట నుండి గొప్ప ఆనందాన్ని పొందుతూ తన కుమారుడితో కలిసి సంతోషంగా ఉన్నాడు.
అమన్త్రయన్హితం దేవా మునిభిః సహ భారత । కిం కర్తవ్యమితి ప్రాప్తే విచిన్త్య భయమోహితాః
భారతా! భయంతో మునిగిపోయిన దేవతలు, ఋషులతో కలిసి, ఇప్పుడు మనం ఏమి చేయాలో ఆలోచిస్తూ పరస్పరం మాట్లాడుకున్నారు.
జగ్ముః కైలాసమచలం సురాః శక్రసమన్వితాః । మహాదేవం ప్రణమ్యోచుః ప్రహ్వాః ప్రాఞ్జలయో భృశమ్
ఇంద్రునితో కలిసి దేవతలు కైలాస పర్వతానికి వెళ్లారు. అక్కడ మహాదేవుని ముందు చేతులు జోడించి, వినయంగా నమస్కరించి మాట్లాడారు.
దేవదేవ మహాదేవ కృపాసిన్ధో మహేశ్వర । రక్షాస్మాన్భయభీతాంస్తు వృత్రేణాతిపరాజితాన్
దేవదేవా! మహాదేవా! కరుణాసముద్రా! మహేశ్వరా! వృత్రుని చేతిలో భయంతో ఓడిపోయిన మమ్మల్ని రక్షించు.
గృహీతం దేవసదనం తేన దేవ బలీయసా । కిం కర్తవ్యమతః శమ్భో బ్రూహి సత్యం శివాద్య నః
ఆ బలవంతుడు దేవతల లోకాన్ని ఆక్రమించాడు. శంభూ! ఇప్పుడు మేము ఏమి చేయాలో నిజంగా చెప్పు, శివా!
కిం కుర్మః క్వ చ గచ్ఛామః స్థానభ్రష్టా మహేశ్వర । దుఃఖస్య నాధిగచ్ఛామో వినాశోపాయమీశ్వర
మహేశ్వరా! మన స్థానం పోయింది. ఇప్పుడు మేము ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి వెళ్లాలి? ఈ బాధకు ముగింపు ఏదీ కనిపించడం లేదు, ప్రభూ!
సాహాయ్యం కురు భూతేశ వ్యథితాః స్మ కృపానిధే । వృత్రం జహి మదోత్సిక్తం వరదానబలాద్విభో
భూతేశ్వరా! కరుణానిధీ! మేము చాలా బాధపడుతున్నాం, మాకు సహాయం చేయు. వరప్రభావంతో గర్వంగా ఉన్న వృత్రుని నాశనం చేయు, ప్రభో!
శివ ఉవాచ బ్రహ్మాణం పురతః కృత్వా వయం సర్వే హరేః క్షయమ్ । గత్వా సమేత్య తం విష్ణుం చిన్తయామో వధోద్యమమ్
శివుడు ఇలా అన్నాడు: మనమందరం బ్రహ్మను ముందుగా తీసుకుని, హరివాసానికి వెళ్లి, విష్ణువును కలసి వృత్రుని సంహారం గురించి ఆలోచిద్దాం.
స శక్తశ్చ ఛలజ్ఞశ్చ బలవాన్బుద్ధిమత్తరః । శరణ్యశ్చ దయాబ్ధిశ్చ వాసుదేవో జనార్దనః
వాసుదేవుడు, జనార్దనుడు, శక్తిశాలి, మాయలో నిపుణుడు, బలవంతుడు, తెలివైనవాడు, శరణు కోరేవారికి ఆశ్రయం, కరుణాసముద్రుడు.
వినా తం దేవదేవేశం నార్థసిద్ధిర్భవిష్యతి । తస్మాత్తత్ర చ గన్తవ్యం సర్వకార్యార్థసిద్ధయే
ఆ దేవదేవుడి సహాయం లేకుండా మన కార్యసిద్ధి జరగదు. అందుకే, మన లక్ష్యాల సాధన కోసం అక్కడికి వెళ్లాలి.
వ్యాస ఉవాచ ఇతి సఞ్చిన్త్య తే సర్వే బ్రహ్మా శక్రః సశఙ్కరః । జగ్ముర్విష్ణోః క్షయం దేవాః శరణ్యం భక్తవత్సలమ్
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: ఇలా నిర్ణయించుకుని, బ్రహ్మ, ఇంద్రుడు, శంకరుడు మరియు దేవతలు అందరూ భక్తులకు శరణ్యుడైన విష్ణువుని వాసానికి వెళ్లారు.
గత్వా విష్ణుపదం దేవాస్తుష్టువుః పరమేశ్వరమ్ । హరిం పురుషసూక్తేన వేదోక్తేన జగద్గురుమ్
విష్ణువుని వాసానికి చేరిన దేవతలు, వేదాలలో చెప్పిన పురుషసూక్తంతో జగద్గురువైన హరిని మహిమచెప్పి స్తుతించారు.
ప్రత్యక్షోఽభూజ్జగన్నాథస్తేషాం స కమలాపతిః । సమ్మాన్య చ సురాన్సర్వానిత్యువాచ పురఃస్థితః
కమలాపతియైన జగన్నాథుడు ప్రత్యక్షమై, అక్కడ ఉన్న దేవతలందరినీ సత్కరించి, వారి ముందే మాట్లాడాడు.
కిమాగతాః స్మ లోకేశా హరబ్రహ్మసమన్వితాః । కారణం కథయధ్వం వః సర్వేషాం సురసత్తమాః
హర, బ్రహ్మతో కలిసి వచ్చిన లోకాధిపతులారా! మీరు ఎందుకు వచ్చారు? మిమ్మల్ని ఇక్కడికి తీసుకొచ్చిన కారణం చెప్పండి, ఉత్తమ దేవతలారా!
వ్యాస ఉవాచ ఇతి శ్రుత్వా హరేర్వాక్యం నోచుర్దేవా రమాపతిమ్ । చిన్తావిష్టాః స్థితాః ప్రాయః సర్వేప్రాఞ్జలయస్తథా
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: హరివాక్యాలు విన్న దేవతలు, రమాపతికి సమాధానం చెప్పలేదు. వారందరూ ఎక్కువగా ఆందోళనతో, చేతులు జోడించి నిలబడ్డారు.
దేవీసమారాధనాయ దేవకృతస్తుతివర్ణనమ్ వ్యాస ఉవాచ తథా చిన్తాతురాన్వీక్ష్య సర్వాన్మర్వార్థతత్త్వవిత్ । ప్రాహ ప్రేమభరోద్భ్రాన్తాన్మాధవో మేదినీపతే
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: అలా ఆందోళనతో ఉన్న వారిని చూసి, సర్వజ్ఞుడైన మాధవుడు ప్రేమతో ఉప్పొంగిపోతూ, రాజా! వారితో ఇలా అన్నాడు.
విష్ణురువాచ కిం మౌనమాశ్రితా యూయం బ్రువన్తు కారణం సురాః । సదసద్వాపి యచ్ఛ్రుత్వా యతిష్యే తన్నివారణే
విష్ణువు ఇలా అన్నాడు: మీరు ఎందుకు మౌనంగా ఉన్నారు? దేవతలారా! మీకు వచ్చిన కారణాన్ని చెప్పండి. అది మంచిదైనా, చెడ్డదైనా, విని దాన్ని తొలగించేందుకు ప్రయత్నిస్తాను.
దేవా ఊచుః కిమజ్ఞాతం తవ విభో త్రిషు లోకేషు వర్తతే । సర్వం వేద భవాన్కార్యం కిం పృచ్ఛసి పునః పునః
దేవతలు ఇలా అన్నారు: ప్రభూ! మూడు లోకాలలో మీకు తెలియని విషయం ఏదైనా ఉందా? చేయవలసినదంతా మీకు తెలుసు. మరి మళ్లీ మళ్లీ ఎందుకు అడుగుతున్నారు?