ఏవం పరస్పరం యుద్ధే సన్దీప్తే భయదే భృశమ్ । ఆకూతం దేవతాః ప్రాపుర్దైత్యాశ్చ పరమాం ముదమ్
అలా ఇద్దరి మధ్య భయంకరంగా, ఉత్కంఠగా యుద్ధం జరుగుతుండగా, దేవతలు ఆందోళన చెందారు, దైత్యులు మాత్రం పరమానందంగా ఉన్నారు.
తోమరైర్భిన్దిపాలైశ్చ ఖడ్గైః పరశుపట్టిశైః । జఘ్నుః పరస్పరం దేవదైత్యా స్వస్వవరాయుధైః
కోడాళ్లు, ముద్గరాలు, ఖడ్గాలు, పరశువులు, పటిషాలు — ఇలా తమ ఇష్టాయుధాలతో దేవతలు, దానవులు పరస్పరం యుద్ధం చేశారు.
ఏవం యుద్ధే వర్తమానే దారుణే లోమహర్షణే । శక్రం జగ్రాహ సహసా వృత్రః క్రోధసమన్వితః
అలా భయంకరమైన, రోమాంచకరమైన యుద్ధం జరుగుతుండగా, కోపంతో ఉన్న వృత్రుడు అకస్మాత్తుగా ఇంద్రుణ్ని పట్టుకున్నాడు.
అపావృత్య ముఖే క్షిప్త్వా స్థితో వృత్రః శతక్రతుమ్ । ముదితోఽభూన్మహారాజ పూర్వవైరమనుస్మరన్
తన నోరు విప్పి, శతక్రతువును లోపల వేసి, వృత్రుడు అక్కడ నిలబడి, పూర్వ వైరం గుర్తు చేసుకుంటూ ఆనందించాడు.
శక్రే గ్రస్తేఽథ వృత్రేణ సంభ్రాన్తా నిర్జరాస్తదా । చుక్రుశః పరమార్తాస్తే హా శక్రేతి ముహుర్ముహుః
ఇంద్రుడు వృత్రాసురుని చేతిలో పడిపోయినప్పుడు, ఆ అమరులు భయంతో కలవరపడి, తీవ్రమైన బాధతో, 'హాయ్ ఇంద్రా!' అని మళ్లీ మళ్లీ అరవడం మొదలుపెట్టారు.
అపావృతం ముఖే శక్రం జ్ఞాత్వా సర్వే దివౌకసః । బృహస్పతిం ప్రణమ్యోచుర్దీనా వ్యథితచేతసః
అందరూ దేవతలు ఇంద్రుడు ఆ తెరిచిన నోటిలో ఉన్నాడని చూసి, బృహస్పతిని నమస్కరించి, మనసు కలవరంతో, విచారంతో ఆయనతో ఇలా అన్నారు.
కిం కర్తవ్యం ద్విజశ్రేష్ఠ త్వమస్మాకం గురుః పరః । శక్రో గ్రస్తస్తు వృత్రేణ రక్షితో దేవతాన్తరైః
మహర్షీ! మనకు ఇప్పుడు ఏం చేయాలో చెప్పండి. మీరు మా గురువు. వృత్రుడు ఇతర దేవతలు కాపాడుతున్నా కూడా ఇంద్రుణ్ని మింగేశాడు.
వినా శక్రేణ కిం కుర్మః సర్వే హీనపరాక్రమాః । అభిచారం కురు విభో సత్వరః శక్రముక్తయే
ఇంద్రుడు లేకుండా మనం ఏం చేయగలం? అందరం బలహీనులమయ్యాం. ప్రభూ! త్వరగా ఇంద్రుని విడుదల కోసం ఏదైనా ఉపాయం చేయండి.
బృహస్పతిరువాచ కిం కర్తవ్యం సురాః క్షిప్తో ముఖమధ్యేఽస్తి వాసవః । వృత్రేణోత్సాదితో జీవన్నస్తి కోష్ఠాన్తరే రిపోః
బృహస్పతి ఇలా అన్నాడు: దేవతలారా! ఇప్పుడు ఏం చేయాలి? వాసవుడు వృత్రుడు నోటిలో బతికే ఉన్నాడు, శత్రువు పొట్టలో చిక్కుకున్నాడు.
వ్యాస ఉవాచ దేవాశ్చిన్తాతురాః సర్వే తురాసాహం తథాకృతమ్ । దృష్ట్వా విమృశ్య తరసా చక్రుర్యత్నం విముక్తయే
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: అందరు దేవతలు ఆందోళనతో బాధపడుతూ, తురాసాహుడు అలా చిక్కుకున్నాడని చూసి, త్వరగా ఆ ఇంద్రుని విడుదల కోసం యత్నాలు చేశారు.
అసృజన్త మహాసత్త్వాం జృమ్భికాం రిపునాశినీమ్ । తతో విజృమ్భమాణః స వ్యావృతాస్యో బభూవ హ
వారు శత్రువులను నాశనం చేసే గొప్ప శక్తిగల జంభిక అనే ప్రాణిని సృష్టించారు. అప్పుడు వృత్రుడు జంభించగా, అతని నోరు విప్పింది.
విజృమ్భమాణస్య తతో వృత్రస్యాస్యాదవాపతత్ । స్వాన్యఙ్గాన్యపి సంక్షిప్య నిష్క్రాన్తో బలసూదనః
వృత్రుడు జంభిస్తున్నప్పుడు, బలాసురుని సంహారకుడు తన అవయవాలను మడిచుకుని, ఆ శత్రువు నోటిలోంచి బయటపడ్డాడు.
తతః ప్రభృతి లోకేషు జృమ్భికా ప్రాణిసంస్థితా । జహృషుశ్చ సురాః సర్వే శక్రం దృష్ట్వా వినిర్గతమ్
అప్పటి నుంచి లోకాల్లోని ప్రాణులందరిలో జంభిక ఉండిపోయింది. ఇంద్రుడు బయటకు వచ్చినప్పుడు అందరు దేవతలు ఆనందించారు.
తతః ప్రవవృతే యుద్ధం తయోర్లోకభయప్రదమ్ । వర్షాణామయుతం యావద్దారుణం లోమహర్షణమ్
ఆ తరువాత ఇద్దరి మధ్య భయంకరమైన, లోకాలను భయపెట్టే, పది వేల సంవత్సరాలు కొనసాగిన, రోమాలు నిక్కబొడిచే యుద్ధం మొదలైంది.
ఏకతశ్చ సురాః సర్వే యుద్ధాయ సముపస్థితాః । ఏకతో బలవాంస్త్వాష్ట్రః సంగ్రామే సమవర్తత
ఒకవైపు అందరు దేవతలు యుద్ధానికి చేరారు. మరోవైపు బలవంతుడైన త్వష్టృ కుమారుడు యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యాడు.
యదా వ్యవర్ధత రణే వృత్రో వరమదావృతః । పరాజితస్తదా శక్రస్తేజసా తస్య ధర్షితః
వృత్రుడు వరదానంతో రణంలో బలవంతుడవగా, ఇంద్రుడు అతని తేజస్సుతో ఓడిపోయాడు.
వివ్యథే మఘవా యుద్ధే తతః ప్రాప్య పరాజయమ్ । విషాదమగమన్దేవా దృష్ట్వా శక్రం పరాజితమ్
మఘవంతుడు యుద్ధంలో ఓడిపోయి బాధపడ్డాడు. ఇంద్రుడు ఓడిపోయినదాన్ని చూసి దేవతలు నిరాశలో పడిపోయారు.
జగ్ముస్త్యక్త్వా రణం సర్వే దేవా ఇన్ద్రపురోగమాః । గృహీతం దేవసదనం వృత్రేణాగత్య రంహసా
అందరు దేవతలు, ఇంద్రుడు ముందుండగా, యుద్ధాన్ని వదిలేసి వెళ్లిపోయారు. వృత్రుడు వేగంగా వచ్చి దేవతల లోకాన్ని ఆక్రమించాడు.
దేవోద్యానానిసర్వాణి భుఙ్క్తేఽసౌ దానవో బలాత్ । ఐరావతోఽపి దైత్యేన గృహీతోఽసౌ గజోత్తమః
ఆ దానవుడు బలవంతంగా అన్ని దేవతల ఉద్యానవనాలను అనుభవించాడు. గొప్ప ఏనుగు అయిన ఐరావతుడిని కూడా ఆ దైత్యుడు పట్టుకున్నాడు.
విమానాని చ సర్వాణి గృహీతాని విశామ్పతే । ఉచ్చైఃశ్రవా హయవరో జాతస్తస్య వశే తదా
అన్ని విమానాలను కూడా అతడు స్వాధీనం చేసుకున్నాడు, నరేంద్రా! ఉత్తమమైన గుర్రమైన ఉచ్చైశ్రవ కూడా అప్పటికి అతని వశంలోకి వెళ్లింది.
కామధేనుః పారిజాతో గణశ్చాప్సరసాం తథా । గృహీతం రత్నమాత్రం తు తేన త్వష్ట్టసుతేన హ
కామధేను, పారిజాత వృక్షం, అప్సరసల సమూహం — అందరు విలువైన రత్నాలను త్వష్టృ కుమారుడు స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
స్థానభ్రష్టాః సురాః సర్వే గిరిదుర్గేషు సంస్థితాః । దుఃఖమాపుః పరిభ్రష్టా యజ్ఞభాగాత్సురాలయాత్
అందరు దేవతలు తమ స్థానాలు కోల్పోయి, కొండ కోటల్లో ఆశ్రయం పొందారు. యజ్ఞఫలం, స్వర్గలోకం కోల్పోయి, వారు తీవ్రమైన దుఃఖాన్ని అనుభవించారు.
వృత్రః సురపదం ప్రాప్య బభూవ మదగర్వితః । త్వష్టాతీవ సుఖం ప్రాప్య ముమోద సుతసంయుతః
వృత్రుడు దేవతల స్థానాన్ని పొందిన తర్వాత, అతని గర్వం పెరిగింది. త్వష్ట నుండి గొప్ప ఆనందాన్ని పొందుతూ తన కుమారుడితో కలిసి సంతోషంగా ఉన్నాడు.
అమన్త్రయన్హితం దేవా మునిభిః సహ భారత । కిం కర్తవ్యమితి ప్రాప్తే విచిన్త్య భయమోహితాః
భారతా! భయంతో మునిగిపోయిన దేవతలు, ఋషులతో కలిసి, ఇప్పుడు మనం ఏమి చేయాలో ఆలోచిస్తూ పరస్పరం మాట్లాడుకున్నారు.
జగ్ముః కైలాసమచలం సురాః శక్రసమన్వితాః । మహాదేవం ప్రణమ్యోచుః ప్రహ్వాః ప్రాఞ్జలయో భృశమ్
ఇంద్రునితో కలిసి దేవతలు కైలాస పర్వతానికి వెళ్లారు. అక్కడ మహాదేవుని ముందు చేతులు జోడించి, వినయంగా నమస్కరించి మాట్లాడారు.
దేవదేవ మహాదేవ కృపాసిన్ధో మహేశ్వర । రక్షాస్మాన్భయభీతాంస్తు వృత్రేణాతిపరాజితాన్
దేవదేవా! మహాదేవా! కరుణాసముద్రా! మహేశ్వరా! వృత్రుని చేతిలో భయంతో ఓడిపోయిన మమ్మల్ని రక్షించు.
గృహీతం దేవసదనం తేన దేవ బలీయసా । కిం కర్తవ్యమతః శమ్భో బ్రూహి సత్యం శివాద్య నః
ఆ బలవంతుడు దేవతల లోకాన్ని ఆక్రమించాడు. శంభూ! ఇప్పుడు మేము ఏమి చేయాలో నిజంగా చెప్పు, శివా!
కిం కుర్మః క్వ చ గచ్ఛామః స్థానభ్రష్టా మహేశ్వర । దుఃఖస్య నాధిగచ్ఛామో వినాశోపాయమీశ్వర
మహేశ్వరా! మన స్థానం పోయింది. ఇప్పుడు మేము ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి వెళ్లాలి? ఈ బాధకు ముగింపు ఏదీ కనిపించడం లేదు, ప్రభూ!
సాహాయ్యం కురు భూతేశ వ్యథితాః స్మ కృపానిధే । వృత్రం జహి మదోత్సిక్తం వరదానబలాద్విభో
భూతేశ్వరా! కరుణానిధీ! మేము చాలా బాధపడుతున్నాం, మాకు సహాయం చేయు. వరప్రభావంతో గర్వంగా ఉన్న వృత్రుని నాశనం చేయు, ప్రభో!
శివ ఉవాచ బ్రహ్మాణం పురతః కృత్వా వయం సర్వే హరేః క్షయమ్ । గత్వా సమేత్య తం విష్ణుం చిన్తయామో వధోద్యమమ్
శివుడు ఇలా అన్నాడు: మనమందరం బ్రహ్మను ముందుగా తీసుకుని, హరివాసానికి వెళ్లి, విష్ణువును కలసి వృత్రుని సంహారం గురించి ఆలోచిద్దాం.