కృతమిన్ద్రేణ హరిణా కిమేతత్సూత సాహసమ్ । మహాన్తోఽపి చ మోహేన వఞ్చితాః పాపబుద్ధయః
ఇంద్రుడు, హరిద్వార కలిసి చేసిన ఈ సాహసం ఏమిటి, సూతా? గొప్పవారు కూడా మోహంతో, చెడు మనసుతో మోసపోతారు.
అన్యాయవర్తినోఽత్యర్థం భవన్తి సురసత్తమాః । సదాచారేణ యుక్తేన దేవాః శిష్టత్వమాగతాః
దేవతల్లో శ్రేష్ఠులు కూడా చాలాసార్లు అన్యాయంగా ప్రవర్తిస్తారు; అయినా మంచి ఆచరణ వల్ల దేవతలు శ్రేష్ఠతను సాధించారు.
ఏవం విశిష్టధర్మేణ శిష్టత్వం కీదృశం పునః । హత్వా వృత్రం తు విశ్వస్తం శక్రేణ ఛద్మనా పునః
ఇలాంటి విశిష్టమైన ధర్మంతో శ్రేష్ఠత అంటే ఏమిటి? ఎందుకంటే ఇంద్రుడు మాయతో నమ్మిన వృత్రుని చంపాడు.
ప్రాప్తం పాపఫలం నో వా బ్రహ్మహత్యాసముద్భవమ్ । కిం చ త్వయా పురా ప్రోక్తం వృత్రాసురవధః కృతః
బ్రాహ్మణ హత్య వల్ల కలిగే పాపఫలం వచ్చింది లేదా రాలేదా? ఇంకా, నువ్వు ముందుగా వృత్రాసురుని వధ జరిగినట్టు చెప్పావు.
శ్రీదేవ్యా ఇతి తచ్చాపి చిత్తం మోహయతీహ నః । సూత ఉవాచ శృణ్వన్తు మునయో వృత్తం వృత్రాసురవధాశ్రయమ్
అది కూడా దేవీ వల్ల జరిగిందన్న ఆలోచన మాకు ఇక్కడ మోహాన్ని కలిగిస్తోంది. సూతుడు చెప్పాడు: వృత్రాసురుని వధకు సంబంధించిన కథను మునులు వినండి.
యథేన్ద్రేణ చ సమ్ప్రాప్తం దుఃఖం హత్యాసముద్భవమ్ । ఏవమేవ పురా పృష్టో వ్యాసః సత్యవతీసుతః
ఇంద్రుడికి హత్య వల్ల కలిగిన బాధ ఎలా వచ్చిందో, అలాగే పురాతన కాలంలో సత్యవతీ కుమారుడు వ్యాసుడిని కూడా అడిగారు.
పారీక్షితేన రాజ్ఞాపి స యదాహ చ తద్బ్రువే । జనమేజయ ఉవాచ కథం వృత్రాసురః పూర్వం హతో మఘవతా మునే
పారిక్షితి మహారాజు అడిగిన ప్రశ్నకు వ్యాసుడు ఇచ్చిన సమాధానాన్ని ఇప్పుడు చెబుతాను.
సహాయం విష్ణుమాసాద్య ఛద్మనా సాత్త్వికేన హ । కథం చ దేవ్యా నిహతో దైత్యోఽసౌ కేన హేతునా
విష్ణువును సహాయంగా పొందిన తర్వాత, సత్వమయమైన మాయతో వృత్రాసురుని మఘవంతుడు ఎలా చంపాడో, ఆ రాక్షసుని దేవీ ఎందుకు చంపిందో చెప్పండి, మునివరా.
కథమేకవధో ద్వాభ్యాం కృతః స్యాన్మునిపుఙ్గవ । తదేతచ్ఛ్రోతుమిచ్ఛామి పరం కౌతూహలం హి మే
ఒకరిని ఇద్దరు కలిసి ఎలా చంపగలిగారు, మునిశ్రేష్ఠా? నేను దీని గురించి వినాలని చాలా ఆసక్తిగా ఉన్నాను.
మహతాం చరితం శృణ్వన్ కో విరజ్యేత మానవః । కథయామ్బావైభవం త్వం వృత్రాసురవధాశ్రితమ్
మహానుభావుల చరిత్రలు వింటే ఎవరు విరక్తి చెందగలరు? కాబట్టి వృత్రాసురుని వధకు సంబంధించిన అమ్మవారి వైభవాన్ని వివరించండి.
వ్యాస ఉవాచ ధన్యోఽసి రాజంస్తవ బుద్ధిరీదృశీ జాతా పురాణశ్రవణేఽతిసాదరా । పీత్వామృతం దేవవరాస్తు సర్వథా పానే వితృష్ణాః ప్రభవన్తి వై పునః
వ్యాసుడు చెప్పాడు: రాజా! నీవు పురాణాలను వినడంలో ఇంత ఆసక్తి చూపించడమంతే నీకు గొప్ప అదృష్టం. దేవతలు అమృతాన్ని సేవించినప్పుడు మళ్లీ దాహం లేకుండా పోయినట్లే,
దినే దినే తేఽధికభక్తిభావః కథాసు రాజన్ మహనీయకీర్తేః । శ్రోతా యదైకప్రవణః శృణోతి వక్తా తదా ప్రీతమనా బ్రవీతి
ప్రతిరోజూ నీకు మహనీయుల కథలపై భక్తి మరింత పెరుగుతోంది, రాజా! వినేవాడు పూర్తిగా శ్రద్ధతో వింటే, చెప్పేవాడికి హృదయం ఆనందంతో నిండిపోతుంది.
యుద్ధం పురా వాసవవృత్రయోర్యద్ వేదే ప్రసిద్ధం చ తథా పురాణే । దుఃఖం సురేన్ద్రేణ తథైవ లబ్ధం హత్వా రిపుం త్వాష్ట్రమపాపమేవ
వాసవుడు, వృత్రుడు యుద్ధం చేసిన సంగతి వేదాల్లో, పురాణాల్లో ప్రసిద్ధి. త్వష్టృ కుమారుడైన పాపం లేని శత్రువును చంపిన తర్వాత దేవేంద్రుడు పొందిన బాధ కూడా అలాగే ఉంది.
చిత్రం కిమత్ర నృపతే హరివజ్రభృద్భ్యాం యచ్ఛద్మనా వినిహతస్త్రిశిరోఽథ వృత్రః । మాయాబలేన మునయోఽపి విమోహితాస్తే చక్రుశ్చ నిన్ద్యమనిశం కిల పాపభీతాః
రాజా! హరి, వజ్రాయుధాన్ని ధరించిన ఇంద్రుడు మాయతో త్రిశిర, వృత్రులను చంపినదానిలో ఏమి ఆశ్చర్యం? మునులు కూడా వారి మాయాబలంతో మోహించబడి, పాపభయంతో వారిని ఎప్పుడూ నిందించేవారు.
విష్ణుః సదైవ కపటేన జఘాన దైత్యాన్ సత్త్వాత్మమూర్తిరపి మోహమవాప్య కామమ్ । కోఽన్యోఽస్తి తాం భగవతీం మనసాపి జేతుం శక్తః సమస్తజనమోహకరీం భవానీమ్
సత్యస్వరూపుడైన విష్ణువు కూడా ఎప్పుడూ మాయతోనే దానవులను సంహరించాడు; ఆయనకూడా మోహం, కామానికి లోనయ్యాడు. అందరికీ మోహాన్ని కలిగించే ఆ భగవతి భవానిని మనసులోకైనా జయించగలిగేది ఇంకెవరు ఉన్నారు?
మత్స్యాదియోనిషు సహస్రయుగేషు సద్యః సాక్షాద్భవత్యపి యయా వినియోజితోఽత్ర । నారాయణో నరసఖో భగవాననన్తః కార్యం కరోతి విహితావిహితం కదాచిత్
ఆ అమ్మవారి వల్లే నారాయణుడు, నిత్యుడైన భగవంతుడు, మానవులకు మిత్రుడు, వేల యుగాలుగా మత్స్యాది జన్మలు ఎత్తాడు. ఆయన కొన్నిసార్లు నిబంధనలకు అనుగుణంగా, మరికొన్నిసార్లు విరుద్ధంగా కూడా పనులు చేశాడు.
దేహం ధనం గృహమిదం స్వజనా మదీయం పుత్రాః కలత్రమితి మోహముపేత్య సర్వః । పుణ్యం కరోత్యథ చ పాపచయం కరోతి మాయాగుణైరతిబలైర్వికలీకృతో యత్
ప్రతి ఒక్కరూ మోహానికి లోనై, 'ఈ శరీరం, ఈ ధనం, ఈ ఇల్లు, నా బంధువులు, నా పిల్లలు, భార్య—all నా వారే' అని భావిస్తారు. అలా మాయా గుణాల బలానికి లోనై, వారు పుణ్యమైన పనులు చేయడమో, పాపాలు చేయడమో చేస్తారు.
న జాతు మోహం క్షపితుం నరః క్షమః కశ్చిద్భవేద్భూప పరావరార్థవిత్ । విమోహితస్తైస్త్రిభిరేవ మూలతో వశీకృతాత్మా జగతీతలే భృశమ్
ఓ రాజా! పైకి క్రిందికి అన్నీ తెలిసినవాడు అయినా, ఎవరూ మోహాన్ని పూర్తిగా తొలగించలేరు. ఆ మూడు గుణాల వల్ల మోహపడి, భూమిపై మనిషి పూర్తిగా వాటి ఆధీనంలో పడిపోతాడు.
అథ తౌ మాయయా విష్ణువాసవౌ మోహితౌ భృశమ్ । జఘ్నతుశ్ఛద్మనా వృత్రం స్వార్థసాధనతత్పరౌ
ఆ తర్వాత విష్ణువు, ఇంద్రుడు ఇద్దరూ మాయ వల్ల బాగా మోహించబడి, తమ స్వార్థాన్ని సాధించేందుకు వృత్రాసురుణ్ని మోసంతో చంపారు.
తదహం సమ్ప్రవక్ష్యామి వృత్తాన్తమవనీపతే । కారణం పూర్వవైరస్య వృత్రవాసవయోర్మిథః
ఓ భూమిపాలకా! ఇప్పుడు నేను వృత్రుడు, ఇంద్రుల మధ్య పూర్వ వైరం ఎలా ఏర్పడిందో ఆ కథను వివరంగా చెబుతాను.
త్వష్టా ప్రజాపతిర్హ్యాసీద్దేవశ్రేష్ఠో మహాతపాః । దేవానాం కార్యకర్తా చ నిపుణో బ్రాహ్మణప్రియః
త్వష్టా అనే ప్రజాపతి, దేవతల్లో శ్రేష్ఠుడు, మహాతపస్వి, దేవతల పనుల్లో నిపుణుడు, బ్రాహ్మణులకు ప్రియమైనవాడు.
స పుత్రం వై త్రిశిరసమిన్ద్రద్వేషాత్కిలాసృజత్ । విశ్వరూపేతి విఖ్యాతం నామ్నా రూపేణ మోహనమ్
అతడు ఇంద్రునిపై ద్వేషంతో త్రిశిర అనే కుమారుణ్ని సృష్టించాడు. అతడు విశ్వరూపుడు అనే పేరుతో, రూపంలోనూ పేరులోనూ అందరినీ ఆకట్టుకున్నాడు.
త్రిభిః స వదనైః శ్రేష్ఠైర్వ్యరోచత మనోహరైః । త్రిభిర్భిన్నాని కార్యాణి ముఖైః సమకరోన్మునిః
ఆ త్రిశిరుడు మూడు అందమైన ముఖాలతో ప్రకాశించాడు. ఆ మూడు ముఖాలతో వేర్వేరు పనులు చేసేవాడు.
వేదానేకేన సోఽధీతే సురాం చైకేన సోఽపిబత్ । తృతీయేన దిశః సర్వా యుగపచ్చ నిరీక్షతే
ఒక ముఖంతో వేదాలు చదివేవాడు, ఇంకొక ముఖంతో సోమపానం చేసేవాడు, మూడవ ముఖంతో అన్ని దిశల్నీ ఒకేసారి చూచేవాడు.
త్రిశిరా భోగముత్సృజ్య తపశ్చక్రే సుదుష్కరమ్ । తపస్వీ స మృదుర్దాన్తో ధర్మమేవ సమాశ్రితః
త్రిశిరుడు భోగాలను వదిలిపెట్టి, కఠినమైన తపస్సు చేశాడు. అతడు మృదువైనవాడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు, ధర్మాన్ని మాత్రమే ఆశ్రయించాడు.
పఞ్చాగ్నిసాధనం కాలే పాదపాగ్రే నివేశనమ్ । జలమధ్యే నివాసం చ హేమన్తే శిశిరే తథా
అతడు ఐదు అగ్నుల మధ్య తపస్సు చేశాడు, చెట్టు కింద నివసించాడు, నీటిలో ఉండేవాడు, హేమంతం, శిశిరకాలంలో చలిని తట్టుకుని ఉండేవాడు.
నిరాహారో జితాత్మాసౌ త్యక్తసర్వపరిగ్రహః । తపశ్చచార మేధావీ దుష్కరం మన్దబుద్ధిభిః
ఆ త్రిశిరుడు అన్నీ వదిలిపెట్టి, ఆహారం కూడా తీసుకోకుండా, తక్కువ బుద్ధిగలవాళ్లకు అసాధ్యమైన తపస్సు చేశాడు.
తం చ దృష్ట్వా తపస్యన్తం ఖేదమాప శచీపతిః । విషాదమగమత్తత్ర శక్రోఽయం మాస్మభూదితి
అతడు తపస్సు చేస్తున్నదాన్ని చూసి, ఇంద్రుడు మనసులో బాధపడి, 'ఇది నాకు హానికరం కాకూడదు' అని నిరాశలో పడ్డాడు.
దృష్ట్వా తస్య తపో వీర్యం సత్యం చామితతేజసః । చిన్తాం చ మహతీం ప్రాప హ్యనిశం పాకశాసనః
త్రిశిరుని తపస్సు శక్తిని, నిజాయితీని, అపారమైన తేజస్సును చూసి, ఇంద్రుడు రాత్రింబవళ్ళు పెద్ద ఆందోళనకు లోనయ్యాడు.
వివర్ధమానస్త్రిశిరా మామయం శాతయిష్యతి । నోపేక్ష్యః సర్వథా శత్రుర్వర్ధమానబలో బుధైః
'త్రిశిరుడు బలవంతుడవుతూ పోతే, నన్ను నాశనం చేస్తాడు. శత్రువు బలపడుతుంటే, తెలివైనవాడు ఎప్పుడూ నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు' అని భావించాడు.