మధ్యస్థః సర్వదా కార్యో వివాదేఽస్మిన్ద్వయోరిహ । ఋషిరువాచ। తచ్ఛ్రుత్వా వచనం దివ్యం సజ్జీభూతౌ కృతోద్యమౌ
ఈ వాదనలో మీ ఇద్దరిలో మధ్యలో ఉన్నవాడు ఎప్పుడూ సాక్షిగా ఉండాలి.
జగ్మతుర్మాతుమగ్రస్థం లిఙ్గమద్భుతదర్శనమ్ । పాతాలమగమద్విష్ణుర్బ్రహ్మాఽప్యాకాశమేవ చ
మహర్షి చెప్పాడు: ఆ దివ్య వాక్యాన్ని విని, ఇద్దరూ అప్రమత్తమై, ఆ అద్భుతమైన లింగాన్ని కొలవడానికి సిద్ధమయ్యారు.
పరిమాతుం మహాలిఙ్గం స్వమహత్త్వవివృద్ధయే । విష్ణుర్గత్వా కియద్దేశం శ్రాన్తః సర్వాత్మనా యతః
తమ గొప్పతనాన్ని చూపించేందుకు, ఆ మహా లింగాన్ని కొలవడానికి, విష్ణువు క్రిందికి పాతాళానికి వెళ్లాడు, బ్రహ్మా పైకి ఆకాశానికి వెళ్లాడు.
న ప్రాపాంతం స లింగస్య పరివృత్య యయౌ స్థలమ్ । బ్రహ్మాఽగచ్ఛత్తతశ్చోర్ధ్వం పతితం కేతకీదలమ్
విష్ణువు ఎంతో దూరం ప్రయాణించి, పూర్తిగా అలసిపోయాడు. అయినా, లింగానికి అంతు కనిపించలేదు. అందుకే తిరిగి పైకి వచ్చాడు.
శివస్య మస్తకాత్ప్రాప్య పరావృత్తో ముదావృతః । ఆగత్య తరసా బ్రహ్మా విష్ణవే కేతకీదలమ
బ్రహ్మా పైకి ఎక్కుతూ పోతూ, శివుని తల నుండి పడుతున్న ఒక కెతకీ దళాన్ని చూశాడు. ఆనందంతో తిరిగి వచ్చాడు.
దర్శయిత్వా చ వితథమువాచ మదమోహితః । లిఙ్గస్య మస్తకాదేతద్గృహీతం కేతకీదలమ్
తన గర్వం, మాయతో మత్తులో ఉన్న బ్రహ్మా, ఆ కెతకీ దళాన్ని విష్ణువుకు చూపిస్తూ, 'ఇది లింగం పై భాగం నుండి తీసుకున్నదే' అని అబద్ధంగా చెప్పాడు.
అభిజ్ఞానాయ చానీతం తవ చిత్తప్రశాన్తయే । శ్రుత్వా తద్బ్రహ్మణో వాక్యం దృష్ట్వా చ కేతకీదలమ్
'నిజానికి ఇది సాక్ష్యంగా తీసుకొచ్చాను. నీ మనస్సు శాంతించేందుకు.' అని బ్రహ్మా చెప్పడం, కెతకీ దళాన్ని చూపించడం చూసి—
హరిస్తం ప్రత్యువాచేదం సాక్షీ క: కథయాధునా । యథార్థవాదీ మేధావీ సదాచారః శుచిః సమః
హరి ఇలా అన్నాడు: 'ఇప్పుడు దీనికి సాక్షి ఎవరు? ఎవడు నిజాయితీగా, జ్ఞానంతో, మంచి స్వభావంతో, పవిత్రంగా, సమంగా ఉంటాడో, వాడే ఎప్పుడూ సాక్షి.'
సాక్షీ భవతి సర్వత్ర వివాదే సముపస్థితే । బ్రహ్మోవాచ। దూరదేశాత్సమాయాతి సాక్షీ కః సమయేఽధునా
'ఏ వాదన వచ్చినా, సాక్షి ఎప్పుడూ అక్కడే ఉంటాడు.' బ్రహ్మా అన్నాడు: 'ఇప్పుడు దూరం నుండి ఎవరు సాక్షిగా రావచ్చు?'
యత్సత్యం తద్వచః సేయం కేతకీ కథయిష్యతి । ఇత్యుక్త్వా ప్రేరితా తత్ర బ్రహ్మణా కేతకీ స్ఫుటమ్
'ఏది నిజమో, ఆ కెతకీ చెప్పాలి.' అని బ్రహ్మా చెప్పి, అక్కడ ఉన్న కెతకీ పువ్వును స్పష్టంగా చెప్పమని ప్రేరేపించాడు.
వచనం ప్రాహ తరసా శార్ఙ్గిణం ప్రత్యబోధయత్ । శివమూర్ధ్ని స్థితాం బ్రహ్మా గృహీత్వా మాం సమాగతః
ఆమె వెంటనే ఇలా చెప్పింది, శారంగాన్ని ధరించినవారిని మేల్కొలిపింది: 'శివుని తలపై ఉన్న నన్ను బ్రహ్మా తీసుకొని ఇక్కడికి వచ్చాడు.'
సన్దేహోఽత్ర న కర్తవ్యస్త్వయా విష్ణో కదాచన । మమ వాక్యం ప్రమాణం హి బ్రహ్మా పారఙ్గతోఽస్య హ
విష్ణువూ, ఇక్కడ నీకు ఎప్పుడూ సందేహం ఉండకూడదు. నా మాటే నమ్మకం; బ్రహ్మా నిజంగా దీని అంతముకు చేరుకున్నాడు.
గృహీత్వా మాం సమాయాతః శివభక్తైః సమర్పితామ్ । కేతక్యా వచనం శ్రుత్వా హరిరాహ స్మయనివ
శివభక్తులు సమర్పించిన నన్ను బ్రహ్మా తీసుకొని వచ్చాడు. కేతకీ మాట విని హరి చిరునవ్వుతో ఇలా అన్నాడు.
మహాదేవః ప్రమాణం మే యద్యసౌ వచనం వదేత్ । ఋషిరువాచ। తదాకర్ణ్య హరేర్వాక్యం మహాదేవ: సనాతనః
మహాదేవుడు తానే ఈ మాటను అంగీకరిస్తే, అది నాకు నమ్మకం. అప్పుడు హరివాక్యాన్ని వినగానే, శాశ్వతమైన మహాదేవుడు—
కుపితః కేతకీం ప్రాహ మిథ్యావాదిని మా వద । గచ్ఛతో మధ్యతః ప్రాప్తా పతితా మస్తకాన్మమ
కోపంతో కేతకీని చూచి ఇలా అన్నాడు: 'అబద్ధం చెప్పే వాడివి, ఇక మాటాడవద్దు. బ్రహ్మా మధ్యలో వెళ్తుండగా నువ్వు నా తల నుండి పడిపోయావు.'
మిథ్యాభిభాషిణీ త్యక్తా మయా త్వం సర్వదేవ హి । బ్రహ్మా లజ్జాపరో భూత్వా ననామ మధుసూదనమ్
'నువ్వు అబద్ధం చెప్పినందుకు నేను, అన్ని దేవతలు కూడా నిన్ను వదిలేశాం.' బ్రహ్మా సిగ్గుతో తల వంచి మధుసూదనుని నమస్కరించాడు.
శివేన కేతకీ త్యక్తా తద్దినాత్కుసుమేషు వై । ఏవం మాయాబలం విద్ధి జ్ఞానినామపి మోహదమ్
ఆ రోజు నుండి కేతకీని శివుడు, పుష్పాలలో కూడా వదిలేశాడు. ఇలా మాయా శక్తి జ్ఞానులకు కూడా మోహం కలిగించగలదని తెలుసుకో.
అన్యేషాం ప్రాణినాం రాజన్కా వార్తా విభ్రమం ప్రతి । దేవానాం కార్యసిద్ధ్యర్థం సర్వదేవ రమాపతిః
రాజా, ఇతర ప్రాణుల మాయలో పడడాన్ని గురించి ఏమి చెప్పాలి? దేవతల కార్యసిద్ధికోసం లక్ష్మీపతి కూడా—
దైత్యాన్వఞ్చయతే చాశు త్యక్త్వా పాపభయం హరిః । అవతారకరో దేవో నానాయోనిషు మాధవః
పాపభయం లేకుండా హరి రాక్షసులను మోసం చేస్తాడు; మాధవుడు దేవుడు అనేక జన్మలు తీసుకుంటాడు.
త్యక్త్వాఽఽనన్దసుఖం దైత్యైర్యుద్ధం చైవాకరోద్విభుః । నూనం మాయాబలం చైతన్మాధవేఽపి జగద్గురౌ
ఆనందాన్ని, సుఖాన్ని వదిలిపెట్టి, ప్రభువు రాక్షసులతో యుద్ధం చేశాడు. ఇదంతా మాయా శక్తి ప్రభావమే, జగద్గురువైన మాధవునిలో కూడా.
సర్వజ్ఞే దేవకార్యాంశే కా వార్తాఽన్యస్య భూపతే । జ్ఞానినామపి చేతాంసి పరమా ప్రకృతిః కిల
రాజా, సర్వజ్ఞులైనవారు కూడా దేవకార్యాల్లో ఇలానే మాయలో పడతారు. జ్ఞానుల మనస్సులను కూడా పరమ ప్రకృతి మోహింపజేస్తుంది.
బలాదాకృష్య మోహాయ ప్రయచ్ఛతి మహీపతే । యయా వ్యాప్తమిదం సర్వం భగవత్యా చరాచరమ్
రాజా, ఆమె బలవంతంగా మాయలో పడేస్తుంది; ఆ భగవతివల్లనే ఈ జగత్తు మొత్తం, చరాచరమూ నిండిపోయింది.
మోహదా జ్ఞానదా సైవ బన్ధమోక్షప్రదా సదా । రాజోవాచ। భగవన్బ్రూహి మే తస్యాః స్వరూపం బలముత్తమమ్
ఆమెనే మోహాన్ని, జ్ఞానాన్ని ఇస్తుంది; ఎప్పుడూ బంధనాన్ని, మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.
ఉత్పత్తికారణం చాపి స్థానం పరమకం చ యత్ । ఋషిరువాచ। న చోత్పత్తిరనాదిత్వాన్నృప తస్యాః కదాచన
రాజా అడిగాడు: 'భగవన్, ఆమె స్వరూపం, గొప్ప శక్తి, ఉత్పత్తి కారణం, పరమ స్థానం చెప్పండి.' ఋషి చెప్పాడు: 'రాజా, ఆమెకు ఎప్పుడూ ఆది లేదు, ఆమెకు జననం లేదు.'
నిత్యైవ సా పరా దేవీ కారణానాం చ కారణమ్ । వర్తతే సర్వభూతేషు శక్తిః సర్వాత్మనా నృప
ఆమె శాశ్వతమైన పరాశక్తి, అన్ని కారణాలకు కారణం. రాజా, ఆమె అన్ని భూతాలలో శక్తిగా ఉంటుంది.
శవవచ్ఛక్తిహీనస్తు ప్రాణీ భవతి సర్వథా । చిచ్ఛక్తిః సర్వభూతేషు రూపం తస్యాస్తదేవ హి
శక్తిలేని ప్రాణి శవంలా అయిపోతాడు. అన్ని జీవుల్లో ఉన్న చైతన్యమే ఆమె స్వరూపం.
ఆవిర్భావతిరోభావౌ దేవానాం కార్యసిద్ధయే । యదా స్తువంతి తాం దేవా మనుజాశ్చ విశాంపతే
దేవతల కార్యసిద్ధికోసం ఆమె ఆవిర్భవిస్తుంది, తిరిగి అంతర్ధానమవుతుంది. దేవతలు, మనుషులు ఆమెను స్తుతిస్తే, రాజా, ఆమె ప్రత్యక్షమవుతుంది.
ప్రాదుర్భవతి భూతానాం దుఃఖనాశాయ చామ్బికా । నానారూపధరా దేవీ నానాశక్తిసమన్వితా
అంబికా భూతాల బాధలు తొలగించడానికి అనేక రూపాలు ధరించి, అనేక శక్తులతో ప్రదర్శించబడుతుంది.
ఆవిర్భవతి కార్యార్థం స్వేచ్ఛయా పరమేశ్వరీ । దైవాధీనా న సా దేవీ యథా సర్వే సురా నృప
పారమేశ్వరీ తన పని కోసం తన ఇష్టానుసారం ప్రత్యక్షమవుతుంది, రాజా! ఆమె ఇతర దేవతలవలె విధికి లోబడినది కాదు.
న కాలవశగా నిత్యం పురుషార్థప్రవర్తినీ । అకర్తా పురుషో ద్రష్టా దృశ్యం సర్వమిదం జగత్
ఆమె ఎప్పుడూ కాలానికి లోబడదు, ఎల్లప్పుడూ మనుషుల సంకల్పాలకు తోడ్పడుతుంది. ఈ లోకంలో ఉన్నవన్నీ చూడబడేవే, మనిషి చేయువాడు కాదు, కేవలం వీక్షించేవాడు మాత్రమే.