గజాశ్చ తురగాః సర్వే దుర్బలా భక్ష్యవర్జితాః । జాతాః స్యుర్నాత్ర సందేహః శత్రుణా పరిపీడితాః
"నా ఏనుగులు, గుర్రాలు అన్నీ శత్రువుల చేతిలో బాధపడుతూ, తినడానికి తగినది లేక బలహీనమవుతాయి. దీనిలో సందేహం లేదు."
సేవకా మమ సర్వే తే శత్రూణాం వశవర్తినః । దుఃఖితా ఏవ జాతాః స్యుః పాలితా యే మయా పురా ॥ ధనం మే సుదురాచారైరసద్వ్యయపరైః పరైః । ద్యూతాసవభుజిష్యాదిస్థానే స్యాత్ప్రాపితం కిల
"నా సేవకులందరూ ఇప్పుడు శత్రువుల ఆధీనంలో ఉన్నారు. నేను రక్షించిన వారు బాధపడతారు. నా ధనం చెడు అలవాట్లు ఉన్నవారు, జూదం, మద్యం వంటి వాటిలో ఖర్చు చేస్తారు."
కోశక్షయం కరిష్యన్తి వ్యసనైః పాపబుద్ధయః । న పాత్రదాననిపుణా మ్లేచ్ఛాస్తే మన్త్రిణోఽపి మే
"పాపబుద్ధులు వారి చెడు అలవాట్లతో కోశాన్ని ఖాళీ చేస్తారు. నా మంత్రులు కూడా మ్లేచ్ఛులై, యోగ్యులకు దానం చేయడంలో నిపుణులు కాదు."
ఇతి చిన్తాపరో రాజా వృక్షమూలస్థితో యదా । తదాజగామ వైశ్యస్తు కశ్చిదార్తిపరస్తథా
ఇలా ఆ రాజు వృక్షమూలంలో కూర్చొని ఆందోళనలో ఉండగా, ఇంకొక వాణిజుడు కూడా బాధతో అక్కడికి వచ్చాడు.
నృపేణ పురతో దృష్టః పార్శ్వే తత్రోపవేశితః । పప్రచ్ఛ తం నృపః కోఽసి కుత ఏవాగతో వనమ్
రాజు అతన్ని చూసి పక్కన కూర్చోమని చెప్పాడు. "నీవెవరు? ఈ అరణ్యంలో ఎక్కడి నుంచి వచ్చావు?" అని అడిగాడు.
కోఽసి కస్మాచ్చ దీనోఽసి హరితః శోకపీడితః । బ్రూహి సత్యం మహాభాగ మైత్రీ సాప్తపదీ మతా
"నీవెవరు? ఎందుకు ఇంత దుఃఖంగా, మిగుల వాడిపోయి, శోకంతో బాధపడుతున్నావు? నిజం చెప్పు సోదరా, మనం కలసి ఏడడుగులు నడిచాం కదా, అది స్నేహానికి చిహ్నం."
వ్యాస ఉవాచ। తచ్ఛ్రుత్వా వచనం రాజ్ఞస్తమువాచ విశోత్తమః । ఉపవిశ్య స్థిరో భూత్వా మత్వా సాధుసమాగమమ్
వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు: రాజు మాటలు విని, ఆ గొప్ప జ్ఞాని అతనిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు. బలంగా కూర్చొని, ఈ కలయిక మంచిదని గ్రహించి మాట్లాడాడు.
వైశ్య ఉవాచ। మిత్రాహం వైశ్యజాతీయః సమాధిర్నామ విశ్రుతః । ధనవాన్ధర్మనిపుణ: సత్యవాగనసూయకః
వైశ్యుడు ఇలా అన్నాడు: నేను నీ స్నేహితుడిని, వ్యాపారి వంశంలో పుట్టినవాడిని, సమాధి అని పేరు ప్రఖ్యాతి పొందాను. నాకు ధనం ఉంది, ధర్మంలో నైపుణ్యం ఉంది, నిజాయితీగా మాట్లాడుతాను, మోసపూరితంగా ఉండను.
పుత్రదారైర్నిరస్తోఽహం ధనలుబ్ధైరసాధుభిః । “కృపణేతి మిషం కృత్వా త్యక్త్వా మాయాం సుదుస్త్యజామ్” స్వజనేన చ సంత్యక్తః ప్రాప్తోఽస్మి వనమాశు వై
నా కుమారులు, భార్య ధనానికి ఆశపడి, దుర్మార్గంగా నన్ను వదిలేశారు. నన్ను 'బాధపడే వాడివి' అని అబద్ధంగా చెప్పి, విడిచిపెట్టారు. ఆ మాయను కూడా విడిచిపెట్టారు. నా సొంతవారు నన్ను వదిలేసి, నేను త్వరగా ఈ అడవికి వచ్చాను.
కోఽసి త్వం భాగ్యవాన్భాసి కథయస్వ ప్రియాధునా । రాజోవాచ। సురథో నామ రాజాఽహం దస్యుభిః పీడితోఽభవమ్
నీవెవరు? నీ ముఖంలో అదృష్టం మెరిసిపోతుంది. దయచేసి నీ గురించి చెప్పు. రాజు ఇలా అన్నాడు: నేను సురథ అనే రాజును, దొంగల చేత బాధపడుతున్నాను.
ప్రాప్తోఽస్మి గతరాజ్యోఽత్ర మంత్రిభిః పరివంచితః । దిష్ట్యా త్వమత్ర మిత్రం మే మిలితోఽసి విశోత్తమ
నా రాజ్యాన్ని కోల్పోయి, మంత్రుల చేత మోసపోయి ఇక్కడికి వచ్చాను. అదృష్టవశాత్తు, ఓ జ్ఞానిశ్రేష్ఠా, నువ్వు నాకు స్నేహితుడివిగా ఇక్కడ కలిశావు.
సుఖేన విహరిష్యావో వనేఽత్ర శుభపాదపే । శోకం త్యజ మహాబుద్ధే స్వస్థో భవ విశోత్తమ
ఈ అడవిలో, ఈ మంగళకరమైన చెట్ల నీడలో మనం సంతోషంగా జీవించుదాం. మహాజ్ఞానివా, బాధను వదిలిపెట్టు, మనసు ప్రశాంతంగా ఉంచు.
"అత్రైవ చ యథాకామం సుఖం తిష్ఠ మయా సహ । " వైశ్య ఉవాచ। కుటుమ్బం మే నిరాలంబం మయా హీనం సుదుఃఖితమ్ । భవిష్యతి చ చిన్తార్తం వ్యాధిశోకోపతాపితమ్
ఇక్కడ నాతో కావాలనుకున్నంతకాలం సుఖంగా ఉండు. వైశ్యుడు ఇలా అన్నాడు: నా కుటుంబం నాపై ఆధారపడకుండా, నన్ను కోల్పోయి, ఎంతో దుఃఖపడుతుంది. వారు ఆందోళన, వ్యాధి, బాధలతో బాధపడతారు.
భార్యాదేహే సుఖం నో వా పుత్రదేహే న వా సుఖమ్ । ఇతి చిన్తాతురం చేతో న మే శామ్యతి భూమిప
నా భార్య దగ్గరా, నా కుమారుడి దగ్గరా నాకు ఆనందం లేదు. ఇలా ఆలోచనలతో బాధపడుతూ నా మనసు ప్రశాంతంగా ఉండడం లేదు, ఓ రాజా.
కదా ద్రక్ష్యే సుతం భార్యాం గృహం స్వజనమేవ చ । స్వస్థం న మన్మనో రాజన్గృహచిన్తాకులం భృశమ్
ఎప్పుడు నా కుమారుణ్ని, భార్యను, ఇంటిని, సొంతవారిని చూస్తానో అని నా మనసు తడబడుతోంది. ఇంటి ఆలోచనతో నా మనసు బాగా కలవరపడుతోంది, రాజా.
రాజోవాచ। యైర్నిరస్తోఽసి పుత్రాద్యైరసద్వృత్తైః సుబాలిశైః । తాన్దృష్ట్వా కిం సుఖం తేఽద్య భవిష్యతి మహామతే
రాజు ఇలా అన్నాడు: నిన్ను వదిలేసిన నీ కుమారులు, ఇతరులు చెడ్డ ప్రవర్తనతో, మూర్ఖత్వంతో ఉన్నారు. వారిని మళ్లీ చూసి నీవు ఇప్పుడు ఏ ఆనందాన్ని పొందగలవు, మహాజ్ఞానివా?
హితకారీ వరః శత్రుర్దుఃఖదాః సుహృదః కుతః । తస్మాత్స్థిరం మనః కృత్వా విహరస్వ మయా సహ
శత్రువు మంచిది చేస్తే మంచిదే, బాధ కలిగించే స్నేహితులు ఎక్కడ ఉన్నారు? అందుకే మనసు ధృడంగా ఉంచుకుని నాతో ఇక్కడ ఉండు.
వైశ్య ఉవాచ। మనో మే న స్థిరం రాజన్భవత్యద్య సుదుఃఖితమ్ । చిన్తయాఽత్ర కుటుమ్బస్య దుస్త్యజస్య దురాత్మభిః
వైశ్యుడు ఇలా అన్నాడు: రాజా, నా మనసు స్థిరంగా లేదు, ఈరోజు చాలా బాధపడుతోంది. నా కుటుంబాన్ని, విడిచిపెట్టలేని వారిని, వారు చెడ్డవారైనా, ఆలోచిస్తూ ఉన్నాను.
రాజోవాచ। మమాపి రాజ్యజం దుఃఖం దునోతి కిల మానసమ్ । పృచ్ఛావోఽద్య మునిం శాంతం శోకనాశనమౌషధమ్
రాజు ఇలా అన్నాడు: నా రాజ్యాన్ని కోల్పోయిన బాధ కూడా నా మనసును బాధిస్తోంది. ఈరోజు మనం ఆ శాంతియుత మునిని అడదాం, దుఃఖాన్ని పోగొట్టే ఔషధాన్ని తెలుసుకుందాం.
వ్యాస ఉవాచ। ఇతి కృత్వా మతిం తౌ తు రాజా వైశ్యశ్చ జగ్మతుః । మునిం తౌ వినయోపేతౌ ప్రష్టుం శోకస్య కారణమ్
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: ఇలా నిర్ణయించుకుని, రాజు, వైశ్యుడు ఇద్దరూ వెళ్లారు. వినయంతో మునిని చేరి, తమ దుఃఖానికి కారణం ఏమిటో అడగాలని ఉద్దేశించారు.
గత్వా తం ప్రణిపత్యాహ రాజా ఋషిమనుత్తమమ్ । ఆసీనం సమ్యగాసీనః శాంతం శాంతిముపాగతః
వారు అక్కడికి వెళ్లి, నమస్కరించి, రాజు ఆ శ్రేష్ఠ మునిని ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు. ఆ ముని సరిగ్గా కూర్చొని, ప్రశాంతంగా, శాంతిలో నిలిచివున్నాడు.
అథ త్రయస్త్రింశోఽధ్యాయః రాజోవాచ। మునే వైశ్యోఽయమధునా వనే మే మిత్రతాం గతః । పుత్రదారైర్నిరస్తోఽయం ప్రాప్తోఽత్ర మమ సంగమమ్
రాజు ఇలా అన్నాడు: మునివరా, ఈ వైశ్యుడు ఇప్పుడు అడవిలో నాకు స్నేహితుడయ్యాడు. తన కుమారులు, భార్య వదిలేసి, ఇక్కడికి వచ్చి నన్ను కలిశాడు.
నిష్కారణం చ మే చింతా హృదయాన్న నివర్తతే । హయా మే దుర్బలాః స్యుః కిం గజాః శత్రువశం గతాః
ఎందుకో తెలియదు, నా హృదయం నుంచి ఆందోళన పోవడం లేదు. నా గుర్రాలు బలహీనపడతాయేమో, నా ఏనుగులు శత్రువుల చేతికి పోతాయేమో అని భయపడుతున్నాను.
భృత్యవర్గస్తథా దుఃఖీ జాతః స్యాత్తు మయా వినా । కోశక్షయం కరిష్యంతి రిపవోఽతిబలాత్క్షణాత్
అలాగే, నా సేవకులు కూడా నన్ను లేకుండా బాధపడతారు. నా శత్రువులు బలంగా ఉండి, నా ధనాన్ని వెంటనే నశింపజేస్తారేమో అని భయమేస్తోంది.
ఇత్యేవం చింతయానస్య చ మే నిద్రా తనౌ సుఖమ్ । జానామీదం జగన్మిథ్యా స్వప్నవత్సర్వమేవ హి
ఇలా ఆలోచిస్తూ ఉండగా నిద్ర నన్ను మృదువుగా ఆవరించింది. ఈ లోకమంతా కలలాంటిదే, అసలు నిజం కాదు అని నాకు బాగా తెలుసు.
జానతోఽపి మనో భ్రాంతం న స్థిరం భవతి ప్రభో । కోఽహం కేఽశ్వా గజాః కేఽమీ న తే మే చ సహోదరాః ॥ న పుత్రా న చ మిత్రాణి యేషాం దుఃఖం దునోతి మామ్ । భ్రమోఽయమితి జానామి తథాపి మమ మానసః
ఇది తెలిసినా నా మనసు గందరగోళంగా ఉంది, స్థిరంగా ఉండడం లేదు ప్రభూ. నేనెవరు? ఇవే గుర్రాలు, ఏనుగులు, ఇతరులు ఎవరు? వీళ్ళు నా అన్నదమ్ములు కాదు, నా పిల్లలు కాదు, స్నేహితులు కూడా కాదు. వీళ్ళ బాధ నన్ను బాధపెడుతోంది. ఇది మాయ అని నాకు తెలుసు, అయినా నా మనసు ఇలానే ఉంది.
మోహో నైవాపసరతి కిం తత్కారణమద్భుతమ్ । స్వామింస్త్వమసి సర్వజ్ఞః సర్వసంశయనాశకృత్
ఈ మాయ పోవడం లేదు, దీని కారణం ఏమిటో ఆశ్చర్యంగా ఉంది. స్వామీ, నువ్వు అన్నీ తెలిసినవాడివి, అన్ని సందేహాలను తొలగించేవాడివి.
కారణం బ్రూహి మోహస్య మమాస్య చ దయానిధే । వ్యాస ఉవాచ। ఇతి పృష్టస్తదా రాజ్ఞా సుమేధా మునిసత్తమః
దయామయుడా, నా మాయకు కారణం చెప్పు. వ్యాసుడు చెప్పెను: రాజు అడిగినప్పుడు, మునిశ్రేష్ఠుడు సుమేధుడు ఇలా చెప్పాడు.
తమువాచ పరం జ్ఞానం శోకమోహవినాశనమ్ । ఋషిరువాచ। శృణు రాజన్ప్రవక్ష్యామి కారణం బన్ధమోక్షయోః
ఆయన పరమ జ్ఞానం చెప్పాడు, అది శోకమూ మాయను పోగొడుతుంది. ఋషి ఇలా అన్నాడు: రాజా, విను, బంధనమూ విముక్తి కారణాన్ని నేను చెప్పబోతున్నాను.
మహామాయేతి విఖ్యాతా సర్వేషాం ప్రాణినామిహ । బ్రహ్మా విష్ణుస్తథేశానస్తురాషాడ్వరుణోఽనిలః
ఈ లోకంలోని అన్నీ ప్రాణులకు మహామాయ అనే పేరుతో ఆమె ప్రసిద్ధి చెందింది. బ్రహ్మ, విష్ణు, ఈశానుడు, దిక్పాలకులు, వరుణుడు, వాయువు—అందరూ ఆమె ఆధీనంలోనే ఉన్నారు.