పప్రచ్ఛాత్ర కుతః ప్రాప్తః కస్త్వం చింతాపరః కథమ్ । కథయస్వ యథాకామం సంవృత్తం కారణం త్విహ
అతను అడిగాడు: "నీవు ఎక్కడి నుంచి వచ్చావు? నీవెవరు, ఇంత ఆలోచనలో మునిగిపోయావు? నీకు ఇక్కడికి రావడానికి ఏ కారణమో, నీవు చెప్పగలవా?"
కిమాగమనకృత్యం తే బ్రూహి కార్యం మనోగతమ్ । కరిష్యే వాంఛితం కామమసాధ్యమపి యత్తవ
"నీవు ఇక్కడికి వచ్చిన ఉద్దేశ్యం ఏమిటి? నీ మనసులో ఉన్న కోరిక ఏమిటో చెప్పు. అది ఎంత కష్టం అయినా, నీ కోరికను నెరవేర్చుతాను."
రాజోవాచ। సురథో నామ రాజాఽహం శత్రుభిశ్చ పరాజితః । త్యక్త్వా రాజ్యం గృహం భార్యామహం తే శరణం గతః
రాజు ఇలా అన్నాడు: "నేను సురథ అనే రాజును. శత్రువుల చేతిలో ఓడిపోయాను. రాజ్యం, ఇల్లు, భార్యను వదిలి, నీ ఆశ్రయానికి వచ్చాను."
యదాజ్ఞాపయసే బ్రహ్మంస్తదహం భక్తితత్పరః । కరిష్యామి న మే త్రాతా త్వదన్యః పృథివీతలే
"బ్రహ్మన్, మీరు ఏది ఆజ్ఞాపిస్తే, దాన్ని నేను భక్తితో చేయగలను. ఈ భూమిపై నాకు మీరు తప్ప మరొకరెవ్వరూ రక్షకులు లేరు."
శత్రుభ్యో మే భయం ఘోరం ప్రాప్తోఽస్మ్యద్య తవాంతికమ్ । త్రాయస్వ మునిశార్దూల శరణాగతవత్సల
"శత్రువుల భయంతో నేను నేడు మీ వద్దకు వచ్చాను. ఆశ్రయానికి వచ్చినవారిని కాపాడే మునీశ్వరా, దయచేసి నన్ను రక్షించండి."
ఋషిరువాచ। నిర్భయం వస రాజేంద్ర నాత్ర తే శత్రవః కిల । ఆగమిష్యంతి బలినో నిశ్చయం తపసో బలాత్
ముని ఇలా అన్నాడు: "రాజేంద్రా, ఇక్కడ నీవు భయపడాల్సిన అవసరం లేదు. నీ శత్రువులు ఇక్కడ లేరు. తపస్సు శక్తితో శక్తివంతులు ఇక్కడికి రానున్నారు."
నాత్ర హింసా ప్రకర్తవ్యా వనవృత్త్యా నృపోత్తమ । కర్తవ్యం జీవనం శస్తైర్నీవారఫలమూలకైః
"ఇక్కడ ఎవరినీ హింసించకూడదు, రాజా. అరణ్య జీవన విధానాన్ని అనుసరించి, మంచి పండ్లు, ధాన్యాలు, కందులతో జీవించాలి."
వ్యాస ఉవాచ। ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా నిర్భయః స నృపస్తదా । ఉవాసాశ్రమ ఏవాసౌ ఫలమూలాశనః శుచిః
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: ఆ మాటలు విని, రాజు భయాన్ని విడిచిపెట్టి, ఆశ్రమంలోనే ఉండి, శుద్ధుడై, పండ్లు కందులతో జీవించసాగాడు.
కదాచిత్స నృపస్తత్ర వృక్షచ్ఛాయాం సమాశ్రితః । చిన్తయామాస చింతార్తో గృహ ఏవ గతాశయః
ఒకసారి ఆ రాజు, చెట్టు నీడలో కూర్చొని, మనసు ఆందోళనతో, ఇంటి విషయాలు ఆలోచిస్తూ ఉండిపోయాడు.
రాజ్యం మే శత్రుభిః ప్రాప్తం మ్లేచ్ఛైః పాపరతైః సదా । సంపీడితాః స్యుర్లోకాస్తైర్దురాచారైర్గతత్రపైః
"నా రాజ్యాన్ని పాపాత్ములు, మ్లేచ్ఛులు ఆక్రమించారు. అలాంటి దురాచారులు ప్రజలను బాధిస్తారు, అందులో సందేహం లేదు."
గజాశ్చ తురగాః సర్వే దుర్బలా భక్ష్యవర్జితాః । జాతాః స్యుర్నాత్ర సందేహః శత్రుణా పరిపీడితాః
"నా ఏనుగులు, గుర్రాలు అన్నీ శత్రువుల చేతిలో బాధపడుతూ, తినడానికి తగినది లేక బలహీనమవుతాయి. దీనిలో సందేహం లేదు."
సేవకా మమ సర్వే తే శత్రూణాం వశవర్తినః । దుఃఖితా ఏవ జాతాః స్యుః పాలితా యే మయా పురా ॥ ధనం మే సుదురాచారైరసద్వ్యయపరైః పరైః । ద్యూతాసవభుజిష్యాదిస్థానే స్యాత్ప్రాపితం కిల
"నా సేవకులందరూ ఇప్పుడు శత్రువుల ఆధీనంలో ఉన్నారు. నేను రక్షించిన వారు బాధపడతారు. నా ధనం చెడు అలవాట్లు ఉన్నవారు, జూదం, మద్యం వంటి వాటిలో ఖర్చు చేస్తారు."
కోశక్షయం కరిష్యన్తి వ్యసనైః పాపబుద్ధయః । న పాత్రదాననిపుణా మ్లేచ్ఛాస్తే మన్త్రిణోఽపి మే
"పాపబుద్ధులు వారి చెడు అలవాట్లతో కోశాన్ని ఖాళీ చేస్తారు. నా మంత్రులు కూడా మ్లేచ్ఛులై, యోగ్యులకు దానం చేయడంలో నిపుణులు కాదు."
ఇతి చిన్తాపరో రాజా వృక్షమూలస్థితో యదా । తదాజగామ వైశ్యస్తు కశ్చిదార్తిపరస్తథా
ఇలా ఆ రాజు వృక్షమూలంలో కూర్చొని ఆందోళనలో ఉండగా, ఇంకొక వాణిజుడు కూడా బాధతో అక్కడికి వచ్చాడు.
నృపేణ పురతో దృష్టః పార్శ్వే తత్రోపవేశితః । పప్రచ్ఛ తం నృపః కోఽసి కుత ఏవాగతో వనమ్
రాజు అతన్ని చూసి పక్కన కూర్చోమని చెప్పాడు. "నీవెవరు? ఈ అరణ్యంలో ఎక్కడి నుంచి వచ్చావు?" అని అడిగాడు.
కోఽసి కస్మాచ్చ దీనోఽసి హరితః శోకపీడితః । బ్రూహి సత్యం మహాభాగ మైత్రీ సాప్తపదీ మతా
"నీవెవరు? ఎందుకు ఇంత దుఃఖంగా, మిగుల వాడిపోయి, శోకంతో బాధపడుతున్నావు? నిజం చెప్పు సోదరా, మనం కలసి ఏడడుగులు నడిచాం కదా, అది స్నేహానికి చిహ్నం."
వ్యాస ఉవాచ। తచ్ఛ్రుత్వా వచనం రాజ్ఞస్తమువాచ విశోత్తమః । ఉపవిశ్య స్థిరో భూత్వా మత్వా సాధుసమాగమమ్
వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు: రాజు మాటలు విని, ఆ గొప్ప జ్ఞాని అతనిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు. బలంగా కూర్చొని, ఈ కలయిక మంచిదని గ్రహించి మాట్లాడాడు.
వైశ్య ఉవాచ। మిత్రాహం వైశ్యజాతీయః సమాధిర్నామ విశ్రుతః । ధనవాన్ధర్మనిపుణ: సత్యవాగనసూయకః
వైశ్యుడు ఇలా అన్నాడు: నేను నీ స్నేహితుడిని, వ్యాపారి వంశంలో పుట్టినవాడిని, సమాధి అని పేరు ప్రఖ్యాతి పొందాను. నాకు ధనం ఉంది, ధర్మంలో నైపుణ్యం ఉంది, నిజాయితీగా మాట్లాడుతాను, మోసపూరితంగా ఉండను.
పుత్రదారైర్నిరస్తోఽహం ధనలుబ్ధైరసాధుభిః । “కృపణేతి మిషం కృత్వా త్యక్త్వా మాయాం సుదుస్త్యజామ్” స్వజనేన చ సంత్యక్తః ప్రాప్తోఽస్మి వనమాశు వై
నా కుమారులు, భార్య ధనానికి ఆశపడి, దుర్మార్గంగా నన్ను వదిలేశారు. నన్ను 'బాధపడే వాడివి' అని అబద్ధంగా చెప్పి, విడిచిపెట్టారు. ఆ మాయను కూడా విడిచిపెట్టారు. నా సొంతవారు నన్ను వదిలేసి, నేను త్వరగా ఈ అడవికి వచ్చాను.
కోఽసి త్వం భాగ్యవాన్భాసి కథయస్వ ప్రియాధునా । రాజోవాచ। సురథో నామ రాజాఽహం దస్యుభిః పీడితోఽభవమ్
నీవెవరు? నీ ముఖంలో అదృష్టం మెరిసిపోతుంది. దయచేసి నీ గురించి చెప్పు. రాజు ఇలా అన్నాడు: నేను సురథ అనే రాజును, దొంగల చేత బాధపడుతున్నాను.
ప్రాప్తోఽస్మి గతరాజ్యోఽత్ర మంత్రిభిః పరివంచితః । దిష్ట్యా త్వమత్ర మిత్రం మే మిలితోఽసి విశోత్తమ
నా రాజ్యాన్ని కోల్పోయి, మంత్రుల చేత మోసపోయి ఇక్కడికి వచ్చాను. అదృష్టవశాత్తు, ఓ జ్ఞానిశ్రేష్ఠా, నువ్వు నాకు స్నేహితుడివిగా ఇక్కడ కలిశావు.
సుఖేన విహరిష్యావో వనేఽత్ర శుభపాదపే । శోకం త్యజ మహాబుద్ధే స్వస్థో భవ విశోత్తమ
ఈ అడవిలో, ఈ మంగళకరమైన చెట్ల నీడలో మనం సంతోషంగా జీవించుదాం. మహాజ్ఞానివా, బాధను వదిలిపెట్టు, మనసు ప్రశాంతంగా ఉంచు.
"అత్రైవ చ యథాకామం సుఖం తిష్ఠ మయా సహ । " వైశ్య ఉవాచ। కుటుమ్బం మే నిరాలంబం మయా హీనం సుదుఃఖితమ్ । భవిష్యతి చ చిన్తార్తం వ్యాధిశోకోపతాపితమ్
ఇక్కడ నాతో కావాలనుకున్నంతకాలం సుఖంగా ఉండు. వైశ్యుడు ఇలా అన్నాడు: నా కుటుంబం నాపై ఆధారపడకుండా, నన్ను కోల్పోయి, ఎంతో దుఃఖపడుతుంది. వారు ఆందోళన, వ్యాధి, బాధలతో బాధపడతారు.
భార్యాదేహే సుఖం నో వా పుత్రదేహే న వా సుఖమ్ । ఇతి చిన్తాతురం చేతో న మే శామ్యతి భూమిప
నా భార్య దగ్గరా, నా కుమారుడి దగ్గరా నాకు ఆనందం లేదు. ఇలా ఆలోచనలతో బాధపడుతూ నా మనసు ప్రశాంతంగా ఉండడం లేదు, ఓ రాజా.
కదా ద్రక్ష్యే సుతం భార్యాం గృహం స్వజనమేవ చ । స్వస్థం న మన్మనో రాజన్గృహచిన్తాకులం భృశమ్
ఎప్పుడు నా కుమారుణ్ని, భార్యను, ఇంటిని, సొంతవారిని చూస్తానో అని నా మనసు తడబడుతోంది. ఇంటి ఆలోచనతో నా మనసు బాగా కలవరపడుతోంది, రాజా.
రాజోవాచ। యైర్నిరస్తోఽసి పుత్రాద్యైరసద్వృత్తైః సుబాలిశైః । తాన్దృష్ట్వా కిం సుఖం తేఽద్య భవిష్యతి మహామతే
రాజు ఇలా అన్నాడు: నిన్ను వదిలేసిన నీ కుమారులు, ఇతరులు చెడ్డ ప్రవర్తనతో, మూర్ఖత్వంతో ఉన్నారు. వారిని మళ్లీ చూసి నీవు ఇప్పుడు ఏ ఆనందాన్ని పొందగలవు, మహాజ్ఞానివా?
హితకారీ వరః శత్రుర్దుఃఖదాః సుహృదః కుతః । తస్మాత్స్థిరం మనః కృత్వా విహరస్వ మయా సహ
శత్రువు మంచిది చేస్తే మంచిదే, బాధ కలిగించే స్నేహితులు ఎక్కడ ఉన్నారు? అందుకే మనసు ధృడంగా ఉంచుకుని నాతో ఇక్కడ ఉండు.
వైశ్య ఉవాచ। మనో మే న స్థిరం రాజన్భవత్యద్య సుదుఃఖితమ్ । చిన్తయాఽత్ర కుటుమ్బస్య దుస్త్యజస్య దురాత్మభిః
వైశ్యుడు ఇలా అన్నాడు: రాజా, నా మనసు స్థిరంగా లేదు, ఈరోజు చాలా బాధపడుతోంది. నా కుటుంబాన్ని, విడిచిపెట్టలేని వారిని, వారు చెడ్డవారైనా, ఆలోచిస్తూ ఉన్నాను.
రాజోవాచ। మమాపి రాజ్యజం దుఃఖం దునోతి కిల మానసమ్ । పృచ్ఛావోఽద్య మునిం శాంతం శోకనాశనమౌషధమ్
రాజు ఇలా అన్నాడు: నా రాజ్యాన్ని కోల్పోయిన బాధ కూడా నా మనసును బాధిస్తోంది. ఈరోజు మనం ఆ శాంతియుత మునిని అడదాం, దుఃఖాన్ని పోగొట్టే ఔషధాన్ని తెలుసుకుందాం.
వ్యాస ఉవాచ। ఇతి కృత్వా మతిం తౌ తు రాజా వైశ్యశ్చ జగ్మతుః । మునిం తౌ వినయోపేతౌ ప్రష్టుం శోకస్య కారణమ్
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: ఇలా నిర్ణయించుకుని, రాజు, వైశ్యుడు ఇద్దరూ వెళ్లారు. వినయంతో మునిని చేరి, తమ దుఃఖానికి కారణం ఏమిటో అడగాలని ఉద్దేశించారు.