బహువృక్షసమాయుక్తం నదీ పులిన సంశ్రితమ్ । నిర్వైరశ్వాపదాకీర్ణం కోకిలారావమండితమ్
ఆ ఆశ్రమం ఎన్నో చెట్లతో, నది ఒడ్డున, క్రూరమృగాలు లేని స్థలంగా, కోయిలలు మధురంగా కూస్తూ ఉండేది.
శిష్యాధ్యయనశబ్దాఢ్యం మృగయూథశతావృతమ్ । నీవారాన్నసుపక్వాఢ్యం సుపుష్పఫలపాదపమ్
అక్కడ శిష్యులు చదువుతున్న శబ్దాలు వినిపించేవి, అనేక జింకల గుంపులతో, బాగా ఉడికిన అడవి అన్నంతో, అందమైన పువ్వులు, పండ్లతో ఉన్న చెట్లతో అలంకరించబడింది.
హోమధూమసుగంధేన ప్రీతిదం ప్రాణినాం సదా । వేదధ్వనిసమాక్రాంతం స్వర్గాదపి మనోహరమ్
హోమధూపం పరిమళంతో ఎప్పుడూ ప్రాణులకు ఆనందాన్ని ఇచ్చేది, వేదమంత్రాల ధ్వనితో నిండినది, స్వర్గానికి కూడా మించిన ఆకర్షణ కలిగినది.
దృష్ట్వా తమాశ్రమం రాజా బభూవాసౌ ముదాన్వితః । భయం త్యక్త్వా మతిం చక్రే విశ్రామాయ ద్విజాశ్రమే
ఆ ఆశ్రమాన్ని చూసి రాజు ఆనందంతో నిండిపోయాడు. భయం వదిలేసి, బ్రాహ్మణుల ఆశ్రమంలో విశ్రాంతి తీసుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
ఆసజ్య పాదపేఽశ్వం తు జగామ వినయాన్వితః । దృష్ట్వా తం మునిమాసీనం సాలచ్ఛాయాసు సంశ్రితమ్
తన గుర్రాన్ని ఒక చెట్టుకు కట్టేసి, వినయంతో ముందుకు వెళ్లి, సాలవృక్షం నీడలో కూర్చున్న మునిని చూశాడు.
మృగాజినాసనం శాంతం తపసాఽతికృశం ఋజుమ్ । అధ్యాపయంతం శిష్యాంశ్చ వేదశాస్త్రార్థదర్శినమ్
ఆ ముని మృగచర్మంపై కూర్చొని, తపస్సుతో క్షీణించి, నేరుగా ఉండి, శిష్యులకు బోధిస్తూ, వేదాలు, శాస్త్రాల అర్థాన్ని గ్రహిస్తూ ఉండేవాడు.
రహితం క్రోధలోభాద్యైర్ద్వంద్వాతీతం విమత్సరమ్ । ఆత్మజ్ఞానరతం సత్యవాదినం శమసంయుతమ్
ఆ మునికి కోపం, లోభం లేవు, ద్వంద్వాలు లేవు, అసూయ లేదు, ఆత్మజ్ఞానంలో నిమగ్నుడై, సత్యవాది, శాంతితో నిండినవాడు.
తం వీక్ష్య భూపతిర్భూమౌ పపాత దణ్డవత్తదా । తదగ్రే ఽశ్రుజలాపూర్ణనయనః ప్రేమసంయుతః
ఆ మునిని చూసి రాజు భూమిపై దండంగా పడి నమస్కరించాడు. ప్రేమతో కన్నీళ్లు కన్నుల్లో నిండిపోయాయి.
ఉత్తిష్ఠోత్తిష్ఠ భద్రం తే తమువాచ తదా మునిః । శిష్యో దదౌ బృసీం తస్మై గురుణా నోదితస్తదా
ఆ ముని, "లేచి రా, నీకు మంగళం కలుగుగాక" అని చెప్పాడు. శిష్యుడు గురువు చెప్పకపోయినా, అతనికి ఆసనం ఇచ్చాడు.
ఉత్థాయ నృపతిస్తస్యాం సమాసీనస్తదాజ్ఞయా । అర్ఘ్యపాద్యార్హణం చక్రే సుమేధా విధిపూర్వకమ్
రాజు లేచి, అతని today అనుసరించి అక్కడ కూర్చున్నాడు. సుమేధుడు విధిగా పాద్యార్ఘ్యాదులు చేసి, అతనికి యథావిధిగా సత్కారం చేశాడు.
పప్రచ్ఛాత్ర కుతః ప్రాప్తః కస్త్వం చింతాపరః కథమ్ । కథయస్వ యథాకామం సంవృత్తం కారణం త్విహ
అతను అడిగాడు: "నీవు ఎక్కడి నుంచి వచ్చావు? నీవెవరు, ఇంత ఆలోచనలో మునిగిపోయావు? నీకు ఇక్కడికి రావడానికి ఏ కారణమో, నీవు చెప్పగలవా?"
కిమాగమనకృత్యం తే బ్రూహి కార్యం మనోగతమ్ । కరిష్యే వాంఛితం కామమసాధ్యమపి యత్తవ
"నీవు ఇక్కడికి వచ్చిన ఉద్దేశ్యం ఏమిటి? నీ మనసులో ఉన్న కోరిక ఏమిటో చెప్పు. అది ఎంత కష్టం అయినా, నీ కోరికను నెరవేర్చుతాను."
రాజోవాచ। సురథో నామ రాజాఽహం శత్రుభిశ్చ పరాజితః । త్యక్త్వా రాజ్యం గృహం భార్యామహం తే శరణం గతః
రాజు ఇలా అన్నాడు: "నేను సురథ అనే రాజును. శత్రువుల చేతిలో ఓడిపోయాను. రాజ్యం, ఇల్లు, భార్యను వదిలి, నీ ఆశ్రయానికి వచ్చాను."
యదాజ్ఞాపయసే బ్రహ్మంస్తదహం భక్తితత్పరః । కరిష్యామి న మే త్రాతా త్వదన్యః పృథివీతలే
"బ్రహ్మన్, మీరు ఏది ఆజ్ఞాపిస్తే, దాన్ని నేను భక్తితో చేయగలను. ఈ భూమిపై నాకు మీరు తప్ప మరొకరెవ్వరూ రక్షకులు లేరు."
శత్రుభ్యో మే భయం ఘోరం ప్రాప్తోఽస్మ్యద్య తవాంతికమ్ । త్రాయస్వ మునిశార్దూల శరణాగతవత్సల
"శత్రువుల భయంతో నేను నేడు మీ వద్దకు వచ్చాను. ఆశ్రయానికి వచ్చినవారిని కాపాడే మునీశ్వరా, దయచేసి నన్ను రక్షించండి."
ఋషిరువాచ। నిర్భయం వస రాజేంద్ర నాత్ర తే శత్రవః కిల । ఆగమిష్యంతి బలినో నిశ్చయం తపసో బలాత్
ముని ఇలా అన్నాడు: "రాజేంద్రా, ఇక్కడ నీవు భయపడాల్సిన అవసరం లేదు. నీ శత్రువులు ఇక్కడ లేరు. తపస్సు శక్తితో శక్తివంతులు ఇక్కడికి రానున్నారు."
నాత్ర హింసా ప్రకర్తవ్యా వనవృత్త్యా నృపోత్తమ । కర్తవ్యం జీవనం శస్తైర్నీవారఫలమూలకైః
"ఇక్కడ ఎవరినీ హింసించకూడదు, రాజా. అరణ్య జీవన విధానాన్ని అనుసరించి, మంచి పండ్లు, ధాన్యాలు, కందులతో జీవించాలి."
వ్యాస ఉవాచ। ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా నిర్భయః స నృపస్తదా । ఉవాసాశ్రమ ఏవాసౌ ఫలమూలాశనః శుచిః
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: ఆ మాటలు విని, రాజు భయాన్ని విడిచిపెట్టి, ఆశ్రమంలోనే ఉండి, శుద్ధుడై, పండ్లు కందులతో జీవించసాగాడు.
కదాచిత్స నృపస్తత్ర వృక్షచ్ఛాయాం సమాశ్రితః । చిన్తయామాస చింతార్తో గృహ ఏవ గతాశయః
ఒకసారి ఆ రాజు, చెట్టు నీడలో కూర్చొని, మనసు ఆందోళనతో, ఇంటి విషయాలు ఆలోచిస్తూ ఉండిపోయాడు.
రాజ్యం మే శత్రుభిః ప్రాప్తం మ్లేచ్ఛైః పాపరతైః సదా । సంపీడితాః స్యుర్లోకాస్తైర్దురాచారైర్గతత్రపైః
"నా రాజ్యాన్ని పాపాత్ములు, మ్లేచ్ఛులు ఆక్రమించారు. అలాంటి దురాచారులు ప్రజలను బాధిస్తారు, అందులో సందేహం లేదు."
గజాశ్చ తురగాః సర్వే దుర్బలా భక్ష్యవర్జితాః । జాతాః స్యుర్నాత్ర సందేహః శత్రుణా పరిపీడితాః
"నా ఏనుగులు, గుర్రాలు అన్నీ శత్రువుల చేతిలో బాధపడుతూ, తినడానికి తగినది లేక బలహీనమవుతాయి. దీనిలో సందేహం లేదు."
సేవకా మమ సర్వే తే శత్రూణాం వశవర్తినః । దుఃఖితా ఏవ జాతాః స్యుః పాలితా యే మయా పురా ॥ ధనం మే సుదురాచారైరసద్వ్యయపరైః పరైః । ద్యూతాసవభుజిష్యాదిస్థానే స్యాత్ప్రాపితం కిల
"నా సేవకులందరూ ఇప్పుడు శత్రువుల ఆధీనంలో ఉన్నారు. నేను రక్షించిన వారు బాధపడతారు. నా ధనం చెడు అలవాట్లు ఉన్నవారు, జూదం, మద్యం వంటి వాటిలో ఖర్చు చేస్తారు."
కోశక్షయం కరిష్యన్తి వ్యసనైః పాపబుద్ధయః । న పాత్రదాననిపుణా మ్లేచ్ఛాస్తే మన్త్రిణోఽపి మే
"పాపబుద్ధులు వారి చెడు అలవాట్లతో కోశాన్ని ఖాళీ చేస్తారు. నా మంత్రులు కూడా మ్లేచ్ఛులై, యోగ్యులకు దానం చేయడంలో నిపుణులు కాదు."
ఇతి చిన్తాపరో రాజా వృక్షమూలస్థితో యదా । తదాజగామ వైశ్యస్తు కశ్చిదార్తిపరస్తథా
ఇలా ఆ రాజు వృక్షమూలంలో కూర్చొని ఆందోళనలో ఉండగా, ఇంకొక వాణిజుడు కూడా బాధతో అక్కడికి వచ్చాడు.
నృపేణ పురతో దృష్టః పార్శ్వే తత్రోపవేశితః । పప్రచ్ఛ తం నృపః కోఽసి కుత ఏవాగతో వనమ్
రాజు అతన్ని చూసి పక్కన కూర్చోమని చెప్పాడు. "నీవెవరు? ఈ అరణ్యంలో ఎక్కడి నుంచి వచ్చావు?" అని అడిగాడు.
కోఽసి కస్మాచ్చ దీనోఽసి హరితః శోకపీడితః । బ్రూహి సత్యం మహాభాగ మైత్రీ సాప్తపదీ మతా
"నీవెవరు? ఎందుకు ఇంత దుఃఖంగా, మిగుల వాడిపోయి, శోకంతో బాధపడుతున్నావు? నిజం చెప్పు సోదరా, మనం కలసి ఏడడుగులు నడిచాం కదా, అది స్నేహానికి చిహ్నం."
వ్యాస ఉవాచ। తచ్ఛ్రుత్వా వచనం రాజ్ఞస్తమువాచ విశోత్తమః । ఉపవిశ్య స్థిరో భూత్వా మత్వా సాధుసమాగమమ్
వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు: రాజు మాటలు విని, ఆ గొప్ప జ్ఞాని అతనిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు. బలంగా కూర్చొని, ఈ కలయిక మంచిదని గ్రహించి మాట్లాడాడు.
వైశ్య ఉవాచ। మిత్రాహం వైశ్యజాతీయః సమాధిర్నామ విశ్రుతః । ధనవాన్ధర్మనిపుణ: సత్యవాగనసూయకః
వైశ్యుడు ఇలా అన్నాడు: నేను నీ స్నేహితుడిని, వ్యాపారి వంశంలో పుట్టినవాడిని, సమాధి అని పేరు ప్రఖ్యాతి పొందాను. నాకు ధనం ఉంది, ధర్మంలో నైపుణ్యం ఉంది, నిజాయితీగా మాట్లాడుతాను, మోసపూరితంగా ఉండను.
పుత్రదారైర్నిరస్తోఽహం ధనలుబ్ధైరసాధుభిః । “కృపణేతి మిషం కృత్వా త్యక్త్వా మాయాం సుదుస్త్యజామ్” స్వజనేన చ సంత్యక్తః ప్రాప్తోఽస్మి వనమాశు వై
నా కుమారులు, భార్య ధనానికి ఆశపడి, దుర్మార్గంగా నన్ను వదిలేశారు. నన్ను 'బాధపడే వాడివి' అని అబద్ధంగా చెప్పి, విడిచిపెట్టారు. ఆ మాయను కూడా విడిచిపెట్టారు. నా సొంతవారు నన్ను వదిలేసి, నేను త్వరగా ఈ అడవికి వచ్చాను.
కోఽసి త్వం భాగ్యవాన్భాసి కథయస్వ ప్రియాధునా । రాజోవాచ। సురథో నామ రాజాఽహం దస్యుభిః పీడితోఽభవమ్
నీవెవరు? నీ ముఖంలో అదృష్టం మెరిసిపోతుంది. దయచేసి నీ గురించి చెప్పు. రాజు ఇలా అన్నాడు: నేను సురథ అనే రాజును, దొంగల చేత బాధపడుతున్నాను.