చింతయామాస మేధావీ రాజా నీతివిచక్షణః । ప్రధానాన్విమనా దృష్ట్వా శత్రుపక్షసమాశ్రితాన్
రాజు, మంచి తెలివిగలవాడు, రాజనీతి నిపుణుడు, తన ప్రధానులు మనసు స్థిరంగా లేకపోయి శత్రువులవైపు వెళ్లినట్టు చూసి లోలోపల ఆలోచించసాగాడు.
స్థానం గృహీత్వా విపులం పరిఖాదుర్గమండితమ్ । కాలప్రతీక్షా కర్తవ్యా కిం వా యుద్ధం వరం మతమ్
విపులమైన, చుట్టూ కాలువలతో బలమైన స్థలాన్ని ఆక్రమించుకున్నాను. ఇప్పుడు సరైన సమయం కోసం వేచి ఉండాలా, లేక యుద్ధమే మంచిదా అని ఆలోచించాడు.
మంత్రిణః శత్రువశగా మంత్రయోగ్యా న తే కిల । కిం కరోమీతి మనసా భూపతిః సమచింతయత్
మంత్రులు ఇప్పుడు శత్రువులవశమై, సలహా చెప్పడానికి పనికిరారు. 'ఇప్పుడు నేను ఏం చేయాలి?' అని రాజు మనసులో తలచుకున్నాడు.
కదాచిత్తే గృహీత్వా మాం పాపాచారాః పరాశ్రితాః । శత్రుభ్యోఽథ ప్రదాస్యంతి తదా కిం వా భవిష్యతి
ఎప్పుడైనా చెడు మార్గంలో ఉన్నవారు నన్ను పట్టుకుని శత్రువులకు అప్పగిస్తే, అప్పుడు ఏమవుతుందో అని రాజు ఆందోళనపడ్డాడు.
పాపబుద్ధిషు విశ్వాసో న కర్తవ్యః కదాచన । కిం తే వై ప్రకుర్వన్తి యే లోభవశగా నరాః
చెడువారు ఎప్పుడూ నమ్మకానికి అర్హులు కారు. లోభంతో నడిచే మనుషులు నిజంగా ఏమి చేస్తారు?
భ్రాతరం పితరం మిత్రం సుహృదం బాంధవం తథా । గురుం పూజ్యం ద్విజం ద్వేష్టి లోభావిష్టః సదా నరః
లోభం పట్టినవాడు తన అన్న, తండ్రి, స్నేహితుడు, బంధువు, గురువు, పూజ్యుడు, బ్రాహ్మణుడిని కూడా ద్వేషిస్తాడు.
తస్మాన్మయా న కర్తవ్యో విశ్వాసః సర్వథాఽధునా । మంత్రివర్గేఽతిపాపిష్ఠే శత్రుపక్షసమాశ్రితే
కాబట్టి, ఇప్పుడు నేను ఈ మంత్రివర్గాన్ని, వారు చాలా చెడ్డవారు, శత్రువులవైపు ఉన్నారు కనుక, ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ నమ్మకాన్ని పెట్టకూడదు.
ఇతి సంచింత్య మనసా రాజా పరమదుర్మనాః । ఏకాకీ హయమారుహ్య నిర్జగామ పురాత్తత్తః
ఇలా మనసులో ఆలోచిస్తూ, రాజు చాలా బాధతో ఒంటరిగా గుర్రాన్ని ఎక్కి పట్టణం నుంచి బయలుదేరాడు.
అసహాయోఽథ నిర్గత్య గహనం వనమాశ్రితః । చిన్తయామాస మేధావీ క్వ గంతవ్యం మయా పునః
ఎవరూ తోడు లేకుండా, రాజు దట్టమైన అడవిలోకి వెళ్లి ఆశ్రయం తీసుకున్నాడు. 'ఇప్పుడు నేను ఎక్కడికి పోవాలి?' అని ఆ తెలివైన రాజు ఆలోచించాడు.
యోజనత్రయమాత్రే తు మునేరాశ్రమముత్తమమ్ । జ్ఞాత్వా జగామ భూపాలస్తాపసస్య సుమేధసః
మహర్షి సుమేధసుని ఆశ్రమం మూడు యోజనల దూరంలో ఉందని తెలుసుకుని, ఆ రాజు అక్కడికి వెళ్లాడు.
బహువృక్షసమాయుక్తం నదీ పులిన సంశ్రితమ్ । నిర్వైరశ్వాపదాకీర్ణం కోకిలారావమండితమ్
ఆ ఆశ్రమం ఎన్నో చెట్లతో, నది ఒడ్డున, క్రూరమృగాలు లేని స్థలంగా, కోయిలలు మధురంగా కూస్తూ ఉండేది.
శిష్యాధ్యయనశబ్దాఢ్యం మృగయూథశతావృతమ్ । నీవారాన్నసుపక్వాఢ్యం సుపుష్పఫలపాదపమ్
అక్కడ శిష్యులు చదువుతున్న శబ్దాలు వినిపించేవి, అనేక జింకల గుంపులతో, బాగా ఉడికిన అడవి అన్నంతో, అందమైన పువ్వులు, పండ్లతో ఉన్న చెట్లతో అలంకరించబడింది.
హోమధూమసుగంధేన ప్రీతిదం ప్రాణినాం సదా । వేదధ్వనిసమాక్రాంతం స్వర్గాదపి మనోహరమ్
హోమధూపం పరిమళంతో ఎప్పుడూ ప్రాణులకు ఆనందాన్ని ఇచ్చేది, వేదమంత్రాల ధ్వనితో నిండినది, స్వర్గానికి కూడా మించిన ఆకర్షణ కలిగినది.
దృష్ట్వా తమాశ్రమం రాజా బభూవాసౌ ముదాన్వితః । భయం త్యక్త్వా మతిం చక్రే విశ్రామాయ ద్విజాశ్రమే
ఆ ఆశ్రమాన్ని చూసి రాజు ఆనందంతో నిండిపోయాడు. భయం వదిలేసి, బ్రాహ్మణుల ఆశ్రమంలో విశ్రాంతి తీసుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
ఆసజ్య పాదపేఽశ్వం తు జగామ వినయాన్వితః । దృష్ట్వా తం మునిమాసీనం సాలచ్ఛాయాసు సంశ్రితమ్
తన గుర్రాన్ని ఒక చెట్టుకు కట్టేసి, వినయంతో ముందుకు వెళ్లి, సాలవృక్షం నీడలో కూర్చున్న మునిని చూశాడు.
మృగాజినాసనం శాంతం తపసాఽతికృశం ఋజుమ్ । అధ్యాపయంతం శిష్యాంశ్చ వేదశాస్త్రార్థదర్శినమ్
ఆ ముని మృగచర్మంపై కూర్చొని, తపస్సుతో క్షీణించి, నేరుగా ఉండి, శిష్యులకు బోధిస్తూ, వేదాలు, శాస్త్రాల అర్థాన్ని గ్రహిస్తూ ఉండేవాడు.
రహితం క్రోధలోభాద్యైర్ద్వంద్వాతీతం విమత్సరమ్ । ఆత్మజ్ఞానరతం సత్యవాదినం శమసంయుతమ్
ఆ మునికి కోపం, లోభం లేవు, ద్వంద్వాలు లేవు, అసూయ లేదు, ఆత్మజ్ఞానంలో నిమగ్నుడై, సత్యవాది, శాంతితో నిండినవాడు.
తం వీక్ష్య భూపతిర్భూమౌ పపాత దణ్డవత్తదా । తదగ్రే ఽశ్రుజలాపూర్ణనయనః ప్రేమసంయుతః
ఆ మునిని చూసి రాజు భూమిపై దండంగా పడి నమస్కరించాడు. ప్రేమతో కన్నీళ్లు కన్నుల్లో నిండిపోయాయి.
ఉత్తిష్ఠోత్తిష్ఠ భద్రం తే తమువాచ తదా మునిః । శిష్యో దదౌ బృసీం తస్మై గురుణా నోదితస్తదా
ఆ ముని, "లేచి రా, నీకు మంగళం కలుగుగాక" అని చెప్పాడు. శిష్యుడు గురువు చెప్పకపోయినా, అతనికి ఆసనం ఇచ్చాడు.
ఉత్థాయ నృపతిస్తస్యాం సమాసీనస్తదాజ్ఞయా । అర్ఘ్యపాద్యార్హణం చక్రే సుమేధా విధిపూర్వకమ్
రాజు లేచి, అతని today అనుసరించి అక్కడ కూర్చున్నాడు. సుమేధుడు విధిగా పాద్యార్ఘ్యాదులు చేసి, అతనికి యథావిధిగా సత్కారం చేశాడు.
పప్రచ్ఛాత్ర కుతః ప్రాప్తః కస్త్వం చింతాపరః కథమ్ । కథయస్వ యథాకామం సంవృత్తం కారణం త్విహ
అతను అడిగాడు: "నీవు ఎక్కడి నుంచి వచ్చావు? నీవెవరు, ఇంత ఆలోచనలో మునిగిపోయావు? నీకు ఇక్కడికి రావడానికి ఏ కారణమో, నీవు చెప్పగలవా?"
కిమాగమనకృత్యం తే బ్రూహి కార్యం మనోగతమ్ । కరిష్యే వాంఛితం కామమసాధ్యమపి యత్తవ
"నీవు ఇక్కడికి వచ్చిన ఉద్దేశ్యం ఏమిటి? నీ మనసులో ఉన్న కోరిక ఏమిటో చెప్పు. అది ఎంత కష్టం అయినా, నీ కోరికను నెరవేర్చుతాను."
రాజోవాచ। సురథో నామ రాజాఽహం శత్రుభిశ్చ పరాజితః । త్యక్త్వా రాజ్యం గృహం భార్యామహం తే శరణం గతః
రాజు ఇలా అన్నాడు: "నేను సురథ అనే రాజును. శత్రువుల చేతిలో ఓడిపోయాను. రాజ్యం, ఇల్లు, భార్యను వదిలి, నీ ఆశ్రయానికి వచ్చాను."
యదాజ్ఞాపయసే బ్రహ్మంస్తదహం భక్తితత్పరః । కరిష్యామి న మే త్రాతా త్వదన్యః పృథివీతలే
"బ్రహ్మన్, మీరు ఏది ఆజ్ఞాపిస్తే, దాన్ని నేను భక్తితో చేయగలను. ఈ భూమిపై నాకు మీరు తప్ప మరొకరెవ్వరూ రక్షకులు లేరు."
శత్రుభ్యో మే భయం ఘోరం ప్రాప్తోఽస్మ్యద్య తవాంతికమ్ । త్రాయస్వ మునిశార్దూల శరణాగతవత్సల
"శత్రువుల భయంతో నేను నేడు మీ వద్దకు వచ్చాను. ఆశ్రయానికి వచ్చినవారిని కాపాడే మునీశ్వరా, దయచేసి నన్ను రక్షించండి."
ఋషిరువాచ। నిర్భయం వస రాజేంద్ర నాత్ర తే శత్రవః కిల । ఆగమిష్యంతి బలినో నిశ్చయం తపసో బలాత్
ముని ఇలా అన్నాడు: "రాజేంద్రా, ఇక్కడ నీవు భయపడాల్సిన అవసరం లేదు. నీ శత్రువులు ఇక్కడ లేరు. తపస్సు శక్తితో శక్తివంతులు ఇక్కడికి రానున్నారు."
నాత్ర హింసా ప్రకర్తవ్యా వనవృత్త్యా నృపోత్తమ । కర్తవ్యం జీవనం శస్తైర్నీవారఫలమూలకైః
"ఇక్కడ ఎవరినీ హింసించకూడదు, రాజా. అరణ్య జీవన విధానాన్ని అనుసరించి, మంచి పండ్లు, ధాన్యాలు, కందులతో జీవించాలి."
వ్యాస ఉవాచ। ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా నిర్భయః స నృపస్తదా । ఉవాసాశ్రమ ఏవాసౌ ఫలమూలాశనః శుచిః
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: ఆ మాటలు విని, రాజు భయాన్ని విడిచిపెట్టి, ఆశ్రమంలోనే ఉండి, శుద్ధుడై, పండ్లు కందులతో జీవించసాగాడు.
కదాచిత్స నృపస్తత్ర వృక్షచ్ఛాయాం సమాశ్రితః । చిన్తయామాస చింతార్తో గృహ ఏవ గతాశయః
ఒకసారి ఆ రాజు, చెట్టు నీడలో కూర్చొని, మనసు ఆందోళనతో, ఇంటి విషయాలు ఆలోచిస్తూ ఉండిపోయాడు.
రాజ్యం మే శత్రుభిః ప్రాప్తం మ్లేచ్ఛైః పాపరతైః సదా । సంపీడితాః స్యుర్లోకాస్తైర్దురాచారైర్గతత్రపైః
"నా రాజ్యాన్ని పాపాత్ములు, మ్లేచ్ఛులు ఆక్రమించారు. అలాంటి దురాచారులు ప్రజలను బాధిస్తారు, అందులో సందేహం లేదు."