రక్తబీజో మహాశూరః సోఽపి నాశం గతో యదా । తదాహం కీర్తిముత్సృజ్య జీవితాశాం కరోమి కిమ్
రక్తబీజుడు ఎంత ధైర్యవంతుడైనా, అతడూ నాశనం అయ్యాడు. అలాంటప్పుడు, నా కీర్తిని వదిలేసి ప్రాణం ఆశించడంలో ప్రయోజనం ఏముంది?
ప్రాప్తే కాలే స్వయం బ్రహ్మా పరార్ధద్వయసంమితే । నిధనం యాతి తరసా జగత్కర్తా స్వయం ప్రభుః
సమయం వచ్చినప్పుడు, రెండు పరార్ధాల ఆయుష్షు ఉన్న బ్రహ్మదేవుడే అయినా, ఈ జగత్తును సృష్టించినవాడే అయినా, త్వరగా అంతమవుతాడు.
చతుర్యుగసహస్రం తు బ్రహ్మణో దివసే కిల । పతంతి భవనాత్పంచ నవ చేంద్రాస్తథా పునః
బ్రహ్మదేవుని ఒక రోజు అంటే నాలుగు యుగాల వెయ్యి సమానంగా ఉంటుంది. ఆ రోజులో ఐదు ఇంద్రులు, తర్వాత తొమ్మిది ఇంద్రులు తమ స్థానాలనుండి పడిపోతారు.
తథైవ త్రిగుణే విష్ణుర్మరణాయోపకల్పతే । తథైవ ద్విగుణే కాలే శంకరః శాంతిమేతి చ
అలాగే, మూడు చక్రాలు పూర్తయ్యాక విష్ణువు మరణానికి గురవుతాడు; రెండు చక్రాలు పూర్తయ్యాక శంకరుడు కూడా లయవైపుకు చేరతాడు.
కా చింతా మరణే మూఢా నిశ్వలే దైవనిర్మితే । మహీ మహీధరాణాం చ నాశః సూర్యశశాంకయోః
ఓ మూర్ఖుడా, మరణం గురించి ఎందుకు ఆందోళన పడుతున్నావు? అది విధిచేత నిర్ణయించబడింది. ఈ భూమి, పర్వతాలు, సూర్యుడు, చంద్రుడు — ఇవన్నీ కూడా నాశనం అవుతాయి.
జాతస్య హి ధ్రువం మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ । అధ్రువేఽస్మిఞ్ఛరీరే తు రక్షణీయం యశః స్థిరమ్
పుట్టినవాడికి మరణం తప్పదు; మరణించినవాడికి మళ్లీ జననం తప్పదు. ఈ నిలకడ లేని శరీరంలో స్థిరమైన కీర్తిని కాపాడుకోవాలి.
రథో మే కల్ప్యతాం శీఘ్రం గమిష్యామి రణాజిరే । జయో వా మరణం వాపి భవత్వద్యైవ దైవతః
నా రథాన్ని త్వరగా సిద్ధం చేయండి; నేను యుద్ధభూమికి వెళ్తాను. ఈ రోజు విధిచేత నాకు విజయం లేదా మరణం కలుగుతుంది.
ఇత్యుక్త్వా సైనికాఞ్ఛుంభో రథమాస్థాయ సత్వరః । ప్రయయావంబికా యత్ర సంస్థితా తు హిమాచలే
ఇలా చెప్పి, శుంభుడు వెంటనే తన రథంపై ఎక్కి, హిమాచల పర్వతంపై నిలిచిన అంబికా దేవి ఉన్న చోటికి వెళ్లాడు.
సైన్యం ప్రచలితం తస్య సంగే తత్ర చతుర్విధమ్ । హస్త్యశ్వరథపాదాతిసంయుతం సాయుధం బహు
అతనితో పాటు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు, కాలాళ్లు కలిగిన నాలుగు రకాల సైన్యం ఆయుధాలతో సిద్ధంగా కదిలింది.
తత్ర గత్వాఽచలే శుమ్భః సంస్థితాం జగదమ్బికామ్ । త్రైలోక్యమోహినీ కాంతామపశ్యత్సింహవాహినీమ్
ఆ పర్వతానికి చేరుకుని, శుంభుడు మూడు లోకాలను మోహింపజేసే, సింహంపై కూర్చున్న అందమైన జగదంబికను చూశాడు.
సర్వాభరణభూషాఢ్యాం సర్వలక్షణసంయుతామ్ । స్తూయమానాం సురైః ఖస్థైర్గన్ధర్వయక్షకిన్నరైః
ఆమె అన్ని ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, శుభలక్షణాలతో నిండినవారిగా, ఆకాశంలో ఉన్న దేవతలు, గంధర్వులు, యక్షులు, కిన్నరులు ఆమెను స్తుతిస్తూ ఉన్నారు.
పుష్పైశ్చ పూజ్యమానాం చ మందారపాదపోద్భవైః । కుర్వాణాం శంఖనినదం ఘంటానాదం మనోహరమ్
మందారవృక్షపు పువ్వులతో ఆమెను పూజిస్తున్నారు; శంఖాలు, గంటలు మ్రోగుతూ, ఆ ధ్వని హృదయాన్ని ఆకట్టుకునేలా ఉంది.
దృష్ట్వా తాం మోహమగమచ్ఛుంభః కామవిమోహితః । పంచబాణాహతః కామం మనసా సమచింతయత్
ఆమెను చూసి, శుంభుడు మోహంలో పడిపోయాడు; కామదేవుడు ఐదు బాణాలతో తగిలించినట్టు, కోరికతో మత్తులో తలదూర్చి, మనసులో ఆమెను ఆలోచించాడు.
అహో రూపమిదం సమ్యగహో చాతుర్యమద్భుతమ్ । సుకుమారాఽతితన్వంగీ సద్యః ప్రకటయౌవనా । చిత్రమేతదసౌ బాలా కామభావవివర్జితా
అయ్యో! ఈ రూపం ఎంత సంపూర్ణంగా ఉంది! ఆమె చాతుర్యం ఎంత అద్భుతంగా ఉంది! ఎంత సున్నితమైన శరీరం, వెంటనే కనిపించే యవ్వనం — అయినా, ఈ బాలికలో కోరిక మాత్రం లేదు.
కామకాంతాసమా రూపే సర్వలక్షణలక్షితా । అమ్బికేయం కిమేతత్తు హంతి సర్వాన్మహాబలాన్
ఆమె అందంలో కామదేవుని ప్రియలకు సమానంగా ఉంది, అన్ని శుభలక్షణాలు కలిగి ఉంది. ఇదేనా అంబికా, అందరినీ సంహరించే శక్తి కలదా?
ఉపాయః కోఽత్ర కర్తవ్యో యేన మే వశగా భవేత్ । న మంత్రా వా మరాలాక్షీసాధనే సన్నిధౌ మమ
ఈమెను నా వశంలోకి తేవడానికి ఏ మార్గం ప్రయత్నించాలి? ఆమె ఎదుట నా మంత్రాలు, టంట్రాలు ఏవీ పనిచేయడం లేదు.
సర్వమంత్రమయీ హ్యేషా మోహినీ మదగర్వితా। సున్దరీయం కథం మే స్యాద్వశగా వరవర్ణినీ
ఈమె అన్ని మంత్రాల సారంగా, మాయచేయడంలో నిపుణురాలిగా, తన అందంపై గర్వంగా ఉంది. ఇలాంటి మహా చందమామ వంటి స్త్రీ నా ఆధీనంలోకి ఎలా వస్తుంది?
పాతాలగమనం మేఽత్ర న యుక్తం సమరాంగణాత్ । సామదానవిభేదైశ్చ నేయం సాధ్యా మహాబలా
పోరుబీదులోంచి పాతాళానికి వెళ్లడం నాకు సరికాదు. ఆమెను సామం, దానం, భేదం వంటివాటితో జయించలేను; ఆమె మహాబలవంతురాలు.
కిం కర్తవ్యం క్వ గంతవ్యం విషమే సముపస్థితే । మరణం నోత్తమం చాత్ర స్త్రీకృతం తు యశోఽపహృత్
ఇలాంటి కష్టసమయంలో నేను ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి వెళ్లాలి? ఇప్పుడు మరణించడం మంచిది కాదు, ఎందుకంటే నా కీర్తిని ఒక స్త్రీ చేతిలో కోల్పోయాను.
మరణం ఋషిభిః ప్రోక్తం సంగరే మంగలాస్పదమ్ । యత్తత్సమానబలయోర్యోధయోర్యుధ్యతోః కిల
ఋషులు పోరులో సమాన బలమున్న ఇద్దరు వీరులు ధైర్యంగా యుద్ధం చేస్తూ మరణిస్తే అది మంగళకరమని చెప్పారు.
ప్రాప్తేయం దైవరచితా నారీ నరశతోత్తమా । నాశాయాస్మత్కులస్యేహ సర్వథాఽతిబలాఽబలా
ఈమె విధి చేత ఏర్పడిన స్త్రీ, వందల మంది పురుషులను మించిపోయింది. ఆమె ఎంత బలమైనా, ఎంత బలహీనమైనా, ఏ విధంగానైనా మన వంశానికి నాశనం తెస్తుంది.
వృథా కిం సామవాక్యాని మయా యోజ్యాని సాంప్రతమ్ । హననాయాగతా హ్యేషా కిం ను సామ్నా ప్రసీదతి
ఇప్పుడు నేను వృథాగా సామబాషణలు ఎందుకు చేయాలి? ఆమె యుద్ధానికి వచ్చింది; మృదువైన మాటలతో ఆమె నిజంగా ప్రసన్నమవుతుందా?
న దానైశ్చాలితుం యోగ్యా నానాశస్త్రవిభూషితా । భేదస్తు విఫలః కామం సర్వదేవవశానుగా
అనేక ఆయుధాలతో అలంకరించబడిన ఈమెకు దానం ఇచ్చినా ప్రయోజనం లేదు. భేదం ప్రయత్నం కూడా వ్యర్థమే, ఎందుకంటే ఆమె అన్ని దేవతల సంకల్పానుసారంగా ఉంది.
తస్మాత్తు మరణం శ్రేయో న సంగ్రామే పలాయనమ్ । జయో వా మరణం వాఽద్య భవత్వేవ యథావిధి
అందువల్ల యుద్ధంలో పరారయ్యే కన్నా మరణించడమే మంచిది. ఈ రోజు విజయం గానీ, మరణం గానీ, విధి ఏదైతే అది జరగనీ.
వ్యాస ఉవాచ। ఇతి సంచింత్యమానః స శుమ్భః సత్త్వాశ్రితోఽభవత్ । యుద్ధాయ సుస్థిరో భూత్వా తామువాచ పురః స్థితామ్
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: ఇలా ఆలోచించిన శుంభుడు ధైర్యాన్ని ఆశ్రయించి, యుద్ధానికి দৃఢంగా నిలిచి, ఆమె ఎదుట నిలబడి ఇలా అన్నాడు.
దేవి యుధ్యస్వ కాన్తేఽద్య వృథాఽయం తే పరిశ్రమః । మూర్ఖాఽసి కిల నారీణాం నాయం ధర్మః కదాచన
దేవీ! అందాలవతీ! ఇప్పుడు యుద్ధం చేయు. నీ శ్రమ వృథా. నీవు స్త్రీలలో మూర్ఖురాలివి. ఇది స్త్రీలకు సరైన మార్గం కాదు.
నారీణాం లోచనే బాణా భ్రువావేవ శరాసనమ్ । హావభావాస్తు శస్త్రాణి పుమాఁల్లక్ష్యం విచక్షణః
స్త్రీలకు కళ్లే బాణాలు, కనుబొమ్మలే విల్లు, హావభావాలే ఆయుధాలు. తెలివైన పురుషుడే వారి లక్ష్యం.
సన్నాహశ్చాంగరాగోఽత్ర రథశ్చాపి మనోరథః । మన్దప్రజల్పితం భేరీశబ్దో నాన్యః కదాచన
వారు వేసుకునే అంగరాగమే కవచం, ఊహలే రథం, మృదువైన మాటలే బేరీ శబ్దం; ఇంకేం లేదు.
అన్యాస్త్రధారణం స్త్రీణాం స్త్రీణాం విడంబనమసంశయమ్ । లజ్జైవ భూషణం కాంతే న చ ధార్ష్ట్యం కదాచన
స్త్రీలు ఇతర ఆయుధాలు ధరించడం ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ హాస్యాస్పదమే. స్త్రీలకు లజ్జే అలంకారం, ధైర్యం కాదు, అందాలవతీ!
యుధ్యమానా వరా నారీ కర్కశేవాభిదృశ్యతే । స్తనౌ సంగోపనీయౌ వా ధనుషః కర్షణే కథమ్
యుద్ధం చేసే స్త్రీ కఠినంగా కనిపిస్తుంది, ఆకర్షణీయంగా కాదు. ఆమె ఎలా తన వక్షోజాలను కప్పి పెట్టుకొని విల్లు ఎక్కించగలదు?