తథా త్వమపి రాజేన్ద్ర వీక్ష్య కాలవశం జగత్ । పాతాలం గచ్ఛ తరసా జీవన్భద్రమవాప్స్యసి
అందుకే రాజేంద్ర! ఈ లోకమంతా కాలానికి లోబడి ఉందని తెలుసుకొని, నువ్వు త్వరగా పాతాళానికి వెళ్ళు. అలా చేస్తే బతికుండగానే రక్షణ పొందుతావు.
మృతే త్వయి మహారాజ శత్రవస్తే ముదాన్వితాః । మఙ్గలాని ప్రగాయన్తో విచరిష్యన్తి సర్వతః
మహారాజా! నువ్వు మరణిస్తే, నీ శత్రువులు ఆనందంతో మంగళగీతాలు పాడుకుంటూ ఎక్కడికక్కడ తిరుగుతారు.
అథైకత్రింశోఽధ్యాయః వ్యాస ఉవాచ। ఇతి తేషాం వచః శ్రుత్వా శుమ్భో దైత్యపతిస్తదా । ఉవాచ సైనికానాశు కోపాకులితలోచనః
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: ఆ మాటలు విన్న శుంభుడు, దైత్యాధిపతి, కోపంతో కళ్లు ఎర్రబెట్టుకొని తన సైనికులతో ఇలా అన్నాడు.
శుమ్భ ఉవాచ। జాల్మా: కిం బ్రూత దుర్వాచ్యం కృత్వా జీవితుముత్సహే । నిహత్య సచివాన్భ్రాతౄన్నిర్లజ్జో విచరామి కిమ్
శుంభుడు ఇలా అన్నాడు: ఇలాంటి చెడ్డ పనులు చేసి, నేను ఎలా బ్రతకగలను? నా మంత్రులు, అన్నదమ్ములను చంపి, నేను నిర్లజ్జగా ఎలా తిరుగగలను?
కాలః కర్తా శుభానాం వాఽశుభానాం బలవత్తరః । కా చింతా మమ దుర్వారే తస్మిన్నీశేఽప్యరూపకే
శుభం, అశుభానికి కారణమైన కాలం అందరికంటే శక్తివంతమైనది. అదికూడా ఆపలేని, రూపం లేని దానికి నేను ఎందుకు బాధపడాలి?
యద్భవతి తద్భవతు యత్కరోతి కరోతు తత్ । న మే చింతాఽస్తి కుత్రాపి మరణాజ్జీవనాత్తథా
ఏమి జరుగుతుందో అది జరగాలి, ఎవరు ఏం చేస్తారో వారు చేయాలి. నాకు మరణం అయినా, బ్రతకడం అయినా ఎక్కడా చింత లేదు.
స కాలోఽప్యన్యథా కర్తుం భావితో నేశతే క్వచిత్ । న వర్షతి చ పర్జన్యః శ్రావణే మాసి సర్వదా
ఆ కాలం కూడా ఎప్పుడూ తాను అనుకున్నట్లు చేయలేను. శ్రావణ మాసంలో మేఘం ఎప్పుడూ వర్షం కురిపించదు.
కదాచిన్మార్గశీర్షే వా పౌషే మాఘేఽథ ఫాల్గునే । అకాలే వర్షతీవాశు తస్మాన్ముఖ్యో న చాస్త్యయమ్
కొన్నిసార్లు మార్గశీర్షం, పౌష్యం, మాఘం లేదా ఫాల్గుణంలో వర్షం పడుతుంది. మరికొన్నిసార్లు కాలానికి అతీతంగా వర్షం కురుస్తుంది. కాబట్టి ఇదే ప్రధాన కారణం కాదు.
కాలో నిమిత్తమాత్రం తు దైవం హి బలవత్తరమ్ । దైవేన నిర్మితం సర్వం నాన్యథా భవతీత్యదః
కాలమే ఒక بہానా మాత్రమే; నిజంగా విధి చాలా శక్తివంతమైనది. ఈ లోకంలో జరిగేదంతా విధిచేతే ఏర్పడుతుంది; ఇంకేదీ వేరుగా జరగదు.
దైవమేవ పరం మన్యే ధిక్పోరుషమనర్థకమ్ । జేతా యః సర్వదేవానాం నిశుమ్భోఽప్యనయా హతః
నేను విధినే పరమమైనదిగా భావిస్తున్నాను; మనుషుల ప్రయత్నం వృథా, దానికి నిందే. అన్ని దేవతలను జయించిన నిశుంభుడిని కూడా ఆమె సంహరించింది.
రక్తబీజో మహాశూరః సోఽపి నాశం గతో యదా । తదాహం కీర్తిముత్సృజ్య జీవితాశాం కరోమి కిమ్
రక్తబీజుడు ఎంత ధైర్యవంతుడైనా, అతడూ నాశనం అయ్యాడు. అలాంటప్పుడు, నా కీర్తిని వదిలేసి ప్రాణం ఆశించడంలో ప్రయోజనం ఏముంది?
ప్రాప్తే కాలే స్వయం బ్రహ్మా పరార్ధద్వయసంమితే । నిధనం యాతి తరసా జగత్కర్తా స్వయం ప్రభుః
సమయం వచ్చినప్పుడు, రెండు పరార్ధాల ఆయుష్షు ఉన్న బ్రహ్మదేవుడే అయినా, ఈ జగత్తును సృష్టించినవాడే అయినా, త్వరగా అంతమవుతాడు.
చతుర్యుగసహస్రం తు బ్రహ్మణో దివసే కిల । పతంతి భవనాత్పంచ నవ చేంద్రాస్తథా పునః
బ్రహ్మదేవుని ఒక రోజు అంటే నాలుగు యుగాల వెయ్యి సమానంగా ఉంటుంది. ఆ రోజులో ఐదు ఇంద్రులు, తర్వాత తొమ్మిది ఇంద్రులు తమ స్థానాలనుండి పడిపోతారు.
తథైవ త్రిగుణే విష్ణుర్మరణాయోపకల్పతే । తథైవ ద్విగుణే కాలే శంకరః శాంతిమేతి చ
అలాగే, మూడు చక్రాలు పూర్తయ్యాక విష్ణువు మరణానికి గురవుతాడు; రెండు చక్రాలు పూర్తయ్యాక శంకరుడు కూడా లయవైపుకు చేరతాడు.
కా చింతా మరణే మూఢా నిశ్వలే దైవనిర్మితే । మహీ మహీధరాణాం చ నాశః సూర్యశశాంకయోః
ఓ మూర్ఖుడా, మరణం గురించి ఎందుకు ఆందోళన పడుతున్నావు? అది విధిచేత నిర్ణయించబడింది. ఈ భూమి, పర్వతాలు, సూర్యుడు, చంద్రుడు — ఇవన్నీ కూడా నాశనం అవుతాయి.
జాతస్య హి ధ్రువం మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ । అధ్రువేఽస్మిఞ్ఛరీరే తు రక్షణీయం యశః స్థిరమ్
పుట్టినవాడికి మరణం తప్పదు; మరణించినవాడికి మళ్లీ జననం తప్పదు. ఈ నిలకడ లేని శరీరంలో స్థిరమైన కీర్తిని కాపాడుకోవాలి.
రథో మే కల్ప్యతాం శీఘ్రం గమిష్యామి రణాజిరే । జయో వా మరణం వాపి భవత్వద్యైవ దైవతః
నా రథాన్ని త్వరగా సిద్ధం చేయండి; నేను యుద్ధభూమికి వెళ్తాను. ఈ రోజు విధిచేత నాకు విజయం లేదా మరణం కలుగుతుంది.
ఇత్యుక్త్వా సైనికాఞ్ఛుంభో రథమాస్థాయ సత్వరః । ప్రయయావంబికా యత్ర సంస్థితా తు హిమాచలే
ఇలా చెప్పి, శుంభుడు వెంటనే తన రథంపై ఎక్కి, హిమాచల పర్వతంపై నిలిచిన అంబికా దేవి ఉన్న చోటికి వెళ్లాడు.
సైన్యం ప్రచలితం తస్య సంగే తత్ర చతుర్విధమ్ । హస్త్యశ్వరథపాదాతిసంయుతం సాయుధం బహు
అతనితో పాటు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు, కాలాళ్లు కలిగిన నాలుగు రకాల సైన్యం ఆయుధాలతో సిద్ధంగా కదిలింది.
తత్ర గత్వాఽచలే శుమ్భః సంస్థితాం జగదమ్బికామ్ । త్రైలోక్యమోహినీ కాంతామపశ్యత్సింహవాహినీమ్
ఆ పర్వతానికి చేరుకుని, శుంభుడు మూడు లోకాలను మోహింపజేసే, సింహంపై కూర్చున్న అందమైన జగదంబికను చూశాడు.
సర్వాభరణభూషాఢ్యాం సర్వలక్షణసంయుతామ్ । స్తూయమానాం సురైః ఖస్థైర్గన్ధర్వయక్షకిన్నరైః
ఆమె అన్ని ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, శుభలక్షణాలతో నిండినవారిగా, ఆకాశంలో ఉన్న దేవతలు, గంధర్వులు, యక్షులు, కిన్నరులు ఆమెను స్తుతిస్తూ ఉన్నారు.
పుష్పైశ్చ పూజ్యమానాం చ మందారపాదపోద్భవైః । కుర్వాణాం శంఖనినదం ఘంటానాదం మనోహరమ్
మందారవృక్షపు పువ్వులతో ఆమెను పూజిస్తున్నారు; శంఖాలు, గంటలు మ్రోగుతూ, ఆ ధ్వని హృదయాన్ని ఆకట్టుకునేలా ఉంది.
దృష్ట్వా తాం మోహమగమచ్ఛుంభః కామవిమోహితః । పంచబాణాహతః కామం మనసా సమచింతయత్
ఆమెను చూసి, శుంభుడు మోహంలో పడిపోయాడు; కామదేవుడు ఐదు బాణాలతో తగిలించినట్టు, కోరికతో మత్తులో తలదూర్చి, మనసులో ఆమెను ఆలోచించాడు.
అహో రూపమిదం సమ్యగహో చాతుర్యమద్భుతమ్ । సుకుమారాఽతితన్వంగీ సద్యః ప్రకటయౌవనా । చిత్రమేతదసౌ బాలా కామభావవివర్జితా
అయ్యో! ఈ రూపం ఎంత సంపూర్ణంగా ఉంది! ఆమె చాతుర్యం ఎంత అద్భుతంగా ఉంది! ఎంత సున్నితమైన శరీరం, వెంటనే కనిపించే యవ్వనం — అయినా, ఈ బాలికలో కోరిక మాత్రం లేదు.
కామకాంతాసమా రూపే సర్వలక్షణలక్షితా । అమ్బికేయం కిమేతత్తు హంతి సర్వాన్మహాబలాన్
ఆమె అందంలో కామదేవుని ప్రియలకు సమానంగా ఉంది, అన్ని శుభలక్షణాలు కలిగి ఉంది. ఇదేనా అంబికా, అందరినీ సంహరించే శక్తి కలదా?
ఉపాయః కోఽత్ర కర్తవ్యో యేన మే వశగా భవేత్ । న మంత్రా వా మరాలాక్షీసాధనే సన్నిధౌ మమ
ఈమెను నా వశంలోకి తేవడానికి ఏ మార్గం ప్రయత్నించాలి? ఆమె ఎదుట నా మంత్రాలు, టంట్రాలు ఏవీ పనిచేయడం లేదు.
సర్వమంత్రమయీ హ్యేషా మోహినీ మదగర్వితా। సున్దరీయం కథం మే స్యాద్వశగా వరవర్ణినీ
ఈమె అన్ని మంత్రాల సారంగా, మాయచేయడంలో నిపుణురాలిగా, తన అందంపై గర్వంగా ఉంది. ఇలాంటి మహా చందమామ వంటి స్త్రీ నా ఆధీనంలోకి ఎలా వస్తుంది?
పాతాలగమనం మేఽత్ర న యుక్తం సమరాంగణాత్ । సామదానవిభేదైశ్చ నేయం సాధ్యా మహాబలా
పోరుబీదులోంచి పాతాళానికి వెళ్లడం నాకు సరికాదు. ఆమెను సామం, దానం, భేదం వంటివాటితో జయించలేను; ఆమె మహాబలవంతురాలు.
కిం కర్తవ్యం క్వ గంతవ్యం విషమే సముపస్థితే । మరణం నోత్తమం చాత్ర స్త్రీకృతం తు యశోఽపహృత్
ఇలాంటి కష్టసమయంలో నేను ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి వెళ్లాలి? ఇప్పుడు మరణించడం మంచిది కాదు, ఎందుకంటే నా కీర్తిని ఒక స్త్రీ చేతిలో కోల్పోయాను.
మరణం ఋషిభిః ప్రోక్తం సంగరే మంగలాస్పదమ్ । యత్తత్సమానబలయోర్యోధయోర్యుధ్యతోః కిల
ఋషులు పోరులో సమాన బలమున్న ఇద్దరు వీరులు ధైర్యంగా యుద్ధం చేస్తూ మరణిస్తే అది మంగళకరమని చెప్పారు.