రణభూర్భాతి భూయిష్ఠపతితాసురవర్ష్మకైః । రుధిరస్రావసంయుక్తైర్గజాశ్వదేహసంకులా
యుద్ధభూమి, ఎక్కువగా పడిపోయిన అసురుల శవాలతో, రక్తప్రవాహాలతో, ఏనుగులు, కుదిరిన గుర్రాల శరీరాలతో నిండిపోయి ప్రకాశించింది.
పతితాన్దానవాన్దృష్ట్వా నిశుమ్భోఽతిరుషాన్వితః । ప్రయయౌ చణ్డికాం తూర్ణం గదామాదాయ దారుణామ్
దానవులు పడిపోవడాన్ని చూసి, నిశుంభుడు తీవ్రమైన కోపంతో తన భయంకరమైన గదను పట్టుకొని చండికపై వేగంగా దూసుకొచ్చాడు.
సింహం జఘాన గదయా మస్తకే మదగర్వితః । ప్రహృత్య చ స్మితం కృత్వా పునర్దేవీమతాడయత్
అహంకారంతో మదమెక్కిన వాడు తన గదతో సింహాన్ని తలపై బలంగా కొట్టి, నవ్వుతూ మళ్లీ దేవిని దాడి చేశాడు.
సాపి తం కుపితాతీవ నిశుమ్భం పురతః స్థితమ్ । ప్రహరన్తం సమీక్ష్యాథ దేవీ వచనమబ్రవీత్
దేవిని ఎదుట నిలబడి కోపంతో దాడి చేస్తున్న నిశుంభుడిని చూసి, ఆ దేవి ఇలా పలికింది.
దేవ్యువాచ తిష్ఠ మన్దమతే తావద్యావత్ఖడ్గమిదం తవ । గ్రీవాయాం ప్రేరయామ్యస్మాద్ గన్తాసి యమసాదనమ్
దేవి చెప్పింది — "ఓ మూర్ఖుడా! నీవు ఆగు. నేను ఈ ఖడ్గాన్ని నీ మెడలో పొడిచి, నిన్ను యమలోకానికి పంపుతాను."
వ్యాస ఉవాచ ఇత్యుక్త్వా తరసా దేవీ కృపాణేన సమాహితా । చిచ్ఛేద మస్తకం తస్య నిశుమ్భస్యాథ చణ్డికా
అలా చెప్పి, ఆ దేవి ధైర్యంగా తన కఠిన ఖడ్గంతో నిశుంభుని తలను వెంటనే నరికింది.
సచ్ఛిన్నమస్తకో దేవ్యా కబన్ధోఽతీవ దారుణః । బభ్రామ చ గదాపాణిస్త్రాసయన్దేవతాగణాన్
దేవి తల నరికినప్పటికీ, భయంకరమైన ఆ తలరాని శరీరం గద పట్టుకుని దేవతలను భయపెట్టి తిరిగింది.
దేవీ తస్య శితైర్బాణైశ్చిచ్ఛేద చరణౌ కరౌ । పపాతోర్వ్యాం తతః పాపీ గతాసుః పర్వతోపమః
దేవి తన పదునైన బాణాలతో అతని చేతులు, కాళ్లను నరికింది. ఆ దుష్టుడు ప్రాణాలు విడిచినవాడిగా, పర్వతంలా నేలపై పడిపోయాడు.
తస్మిన్నిపతితే దైత్యే నిశుమ్భే భీమవిక్రమే । హాహాకారో మహానాసీత్తత్సైన్యే భయకమ్పితే
బలవంతుడైన నిశుంభుడు పడిపోయినప్పుడు, అతని సైన్యంలో భయంతో వణికిపోతూ పెద్ద అరుపు, కలకలం చెలరేగింది.
త్యక్త్వాఽఽయుధాని సర్వాణి సైనికాః క్షతజాప్లుతాః । జగ్ముర్బుమ్బారవం సర్వే కుర్వాణా రాజమన్దిరమ్
రక్తంలో తడిసి, అందరూ యోధులు ఆయుధాలు వదిలేసి, గట్టిగా అరుస్తూ రాజమందిరానికి పరుగెత్తారు.
తానాగతాన్సుసమ్ప్రేక్ష్య శుమ్భః శత్రునిషూదనః । పప్రచ్ఛ క్వ నిశుమ్భోఽసౌ కథం భగ్నాః పలాయితాః ॥ ౪౨ తచ్ఛ్రుత్వా వచనం రాజ్ఞస్తే ప్రోచుః ప్రణతా భృశమ్ । రాజంస్తే నిహతో భ్రాతా శేతే సమరమూర్ధని
వారు వచ్చి చేరినప్పుడు, శుంబుడు శత్రువులను సంహరించేవాడు, "నిశుంభుడు ఎక్కడ? మీరు ఎలా ఓడిపోయి పారిపోతున్నారు?" అని అడిగాడు.
తయా నిపాతితాః శూరా యే చ తేఽప్యనుజానుగాః । వయం త్వాం కథితుం సర్వం వృత్తాన్తం సముపాగతాః
ఆ రాజు మాటలు విని, వారు భయంతో నమస్కరించి, "రాజా! మీ తమ్ముడు యుద్ధభూమిలో పడిపోయాడు, చనిపోయాడు" అని చెప్పారు.
నిశుమ్భో నిహతస్తత్ర తయా చణ్డికయాధునా । న హి యుద్ధస్య కాలోఽద్య తవ రాజన్ రణాఙ్గణే
ఆయన వెంట వచ్చిన వీరులందరినీ ఆ దేవి సంహరించింది. జరిగిన సంగతులన్నీ చెప్పేందుకు మేము మీ వద్దకు వచ్చాము.
దేవకార్యం సముద్దిశ్య కాపీయం పరమాఙ్గనా । హన్తుం దైత్యకులం నూనం ప్రాప్తేతి పరిచిన్తయ
నిశుంభుడిని ఇప్పుడు చండికా సంహరించింది. రాజా! ఈ రోజు నీకు యుద్ధానికి సమయం కాదు.
నైషా ప్రాకృతయోషైవ దేవీ శక్తిరనుత్తమా । అచిన్త్యచరితా క్వాపి దుర్జ్ఞేయా దైవతైరపి
దేవతల పనిని చేయడానికి పరమశక్తి కలిగిన ఆ మహాదేవి, దానవ వంశాన్ని నాశనం చేయటానికి వచ్చిందని నీవు బాగా ఆలోచించు.
నానారూపధరాతీవ మాయామూలవిశారదా । విచిత్రభూషణా దేవీ సర్వాయుధధరా శుభా
ఆమె సాధారణ స్త్రీ కాదు; ఆమె అత్యుత్తమ శక్తి, ఆమె కార్యాలు దేవతలకు కూడా గ్రహించలేనివి, అర్థం చేయలేనివి.
గహనా గూఢచరితా కాలరాత్రిరివాపరా । అపారపారగా పూర్ణా సర్వలక్షణసంయుతా
ఆమె అనేక రూపాలు ధరించి, మాయలో నిపుణురాలు, అద్భుతమైన అలంకారాలతో, అన్ని ఆయుధాలు ధరించి, మంగళకరంగా వెలుగుతుంది.
అన్తరిక్షస్థితా దేవాస్తాం స్తువన్త్యకుతోభయాః । దేవకార్యఞ్చ కుర్వాణాం శ్రీదేవీం పరమాద్భుతామ్
ఆమె కార్యాలు లోతైనవి, రహస్యమైనవి, మరో కాలరాత్రిలా భయంకరంగా, అపారంగా, సంపూర్ణంగా, అన్ని లక్షణాలతో కూడినవిగా ఉంది.
పలాయనం పరో ధర్మః సర్వథా దేహరక్షణమ్ । రక్షితే కిల దేహేస్మిన్కాలేఽస్మత్సుఖతాఙ్గతే
దేవతలు భయమేమీ లేకుండా, ఆకాశంలో నిలబడి దేవతల పనిని చేస్తున్న ఆ మహాద్భుతమైన శ్రీదేవిని స్తుతిస్తున్నారు.
సంగ్రామే విజయో రాజన్ భవితా తే న సంశయః । కాలః కరోతి బలినం సమయే నిర్బలం క్వచిత్
దేహాన్ని కాపాడుకోవడం కోసం ఎప్పుడూ పారిపోవడమే గొప్ప ధర్మం. శరీరం ఉన్నంత కాలం మనకు సుఖం ఉంటుంది.
తం పునః సబలం కృత్వా జయాయోపదధాతి హి । దాతారం యాచకం కాలః కరోతి సమయే క్వచిత్
కాలం మళ్లీ అతనికి బలం ఇస్తుంది, విజయం కూడా కలిగిస్తుంది. దాత కూడా, భిక్షగాడు కూడా, కాలం వల్ల ఎప్పుడో ఒకప్పుడు మారిపోతారు.
భిక్షుకం ధనదాతారం కరోతి సమయాన్తరే । విష్ణుః కాలవశే నూనం బ్రహ్మా వా పార్వతీపతిః
మరో సమయంలో, కాలం భిక్షగాడిని ధనాన్ని ఇచ్చే వాడిగా మారుస్తుంది. విష్ణువు, బ్రహ్మ, పార్వతీపతి అయిన శివుడు కూడా కాలానికి లోబడే వారు.
ఇన్ద్రాద్యా నిర్జరాః సర్వే కాల ఏవ ప్రభుః స్వయమ్ । తస్మాత్కాలం ప్రతీక్షస్వ విపరీతం తవాధునా
ఇంద్రుడు మొదలైన అమరులు అందరూ కాలానికి మాత్రమే ఆధీనంగా ఉంటారు. అందుకే, ఇప్పుడు నీకు అనుకూలంగా లేని కాలాన్ని ఎదురుచూడాలి.
సమ్ముఖో దేవతానాఞ్చ దైత్యానాం నాశహేతుకః । ఏకైవ చ గతిర్నాస్తి కాలస్య కిల భూపతే
కాలమే దేవతలు, దానవుల ముందు నిలబడి వారి నాశానికి కారణమవుతుంది. రాజా! కాలం తప్ప మరే దారి లేదు.
నానారూపధరాప్యస్తి జ్ఞాతవ్యం తస్య చేష్టితమ్ । కదాచిత్సమ్భవో నౄణాం కదాచిత్ప్రలయస్తథా
కాలం ఎన్నో రూపాలు ధరించినా, దాని చర్యలు మనం తెలుసుకోవాలి. కొన్నిసార్లు మనుషులకు సృష్టిని, మరికొన్ని సార్లు లయాన్ని కలిగిస్తుంది.
ఉత్పత్తిహేతుః కాలోఽన్యః క్షయహేతుస్తథాపరః । ప్రత్యక్షం తే మహారాజ దేవాః సర్వే సవాసవాః
ఒక రకమైన కాలం సృష్టికి కారణం, ఇంకొకటి నాశానికి కారణం. మహారాజా! నువ్వు ప్రత్యక్షంగా ఇంద్రుడు సహా దేవతల పరిస్థితిని చూశావు.
కరదాస్తే కృతాః పూర్వం కాలేన సమ్ముఖేన చ । తేనైవ విముఖేనాద్య బలినోఽబలయాసురాః
మునుపు కాలం అనుకూలంగా ఉండగా దేవతలు పన్ను చెల్లించేవారు. ఇప్పుడు అదే కాలం ప్రతికూలంగా ఉండడంతో బలవంతమైన అసురులు బలహీనులయ్యారు.
నిహతా నితరాం కాలః కరోతి చ శుభాశుభమ్ । నైవాత్ర కారణం కాలీ నైవ దేవాః సనాతనాః
కాలం పూర్తిగా నాశనం చేస్తుంది, మంచి చెడు రెండింటినీ కలిగిస్తుంది. ఇక్కడ కారణం కాలీ కాదు, శాశ్వత దేవతలు కూడా కావు.
యథా తే రోచతే రాజంస్తథా కురు విమృశ్య చ । కాలోఽయం నాత్ర హేతుస్తే దానవానాం తథా పునః
రాజా! నీవు ఇష్టమైనట్లు, ఆలోచించి చేయి. ఇక్కడ కాలమే కారణం కాదు, దానవులకు కూడా కాదు.
త్వదగ్రతో గతః శక్రో భగ్నః సంఖ్యే నిరాయుధః । తథా విష్ణుస్తథా రుద్రో వరుణో ధనదో యమః
ఇంద్రుడు నీ ముందే యుద్ధంలో ఓడిపోయి ఆయుధాలు లేకుండా వెళ్లిపోయాడు. అలాగే విష్ణువు, రుద్రుడు, వరుణుడు, కుబేరుడు, యముడు కూడా.