తథా వేదేషు సర్వేషు గీతం నామ్నా త్రియమ్బకమ్ । కపర్దినం పఞ్చవక్త్రం గౌరీదేహార్ధధారిణమ్
అలాగే, అన్ని వేదాల్లో ఆయనను త్రయంబకుడు అని పాడుతారు. జటాధారి, ఐదు ముఖాలు కలవాడు, గౌరీ శరీరార్థాన్ని ధరించినవాడు.
కైలాసవాసనిరతం సర్వశక్తిసమన్వితమ్ । భూతవృన్దయుతం దేవం దక్షయజ్ఞవిఘాతకమ్
కైలాసంలో నివసిస్తూ, ధ్యానంలో లీనమై, అన్ని శక్తులతో కూడి, భూతగణాలతో కూడిన దేవుడు, దక్షయజ్ఞాన్ని భంగం చేసినవాడు.
తథా సూర్యం వేదవిదః సాయంప్రాతర్దినే దినే । మధ్యాహ్నే తు మహాభాగాః స్తువన్తి వివిధైః స్తవైః
అలాగే, వేదజ్ఞులు ప్రతి రోజు ఉదయం, సాయంత్రం, మధ్యాహ్నం సూర్యుని వివిధ స్తోత్రాలతో స్తుతిస్తారు.
తథా వేదేషు సర్వేషు సూర్యోపాసనముత్తమమ్ । పరమాత్మేతి విఖ్యాతం నామ తస్య మహాత్మనః
అలాగే, అన్ని వేదాల్లో సూర్యుని ఆరాధన అత్యుత్తమమైంది అని చెప్పబడింది. ఆ మహాత్ముడు పరమాత్మ అని ప్రసిద్ధి.
అగ్నిః సర్వత్ర వేదేషు సంస్తుతో వేదవిత్తమైః । ఇన్ద్రశ్చాపి త్రిలోకేశో వరుణశ్చ తథాపరః
వేదాలలో ఎక్కడ చూసినా, వేదాలను బాగా తెలిసిన వారు అగ్నిని ఎంతో పొగిడతారు. అలాగే మూడు లోకాలకు అధిపతైన ఇంద్రుడు, మరియూ వరుణుడు కూడా ప్రశంసలు పొందుతారు.
యథా గఙ్గా ప్రవాహైశ్చ బహుభిః పరివర్తతే । తథైవ సర్వదేవేషు విష్ణుః ప్రోక్తో మహర్షిభిః
ఎలా గంగా నది అనేక ప్రవాహాలతో తిరుగుతూ ప్రవహిస్తుందో, అలాగే మహర్షులు అన్ని దేవతల్లో విష్ణువును గొప్పదిగా ప్రకటించారు.
త్రీణ్యేవ హి ప్రమాణాని పఠితాని సుపణ్డితైః । ప్రత్యక్షం చానుమానం చ శాబ్దం చైవ తృతీయకమ్
నిజంగా, జ్ఞానులు మూడు ప్రధానమైన జ్ఞాన మార్గాలను నేర్పారు: ప్రత్యక్షం, అనుమానం, శబ్దప్రమాణం.
చత్వార్యేవేతరే ప్రాహురుపమానయుతాని చ । అర్థాపత్తియుతాన్యన్యే పఞ్చ ప్రాహుర్మహాధియః
ఇంకొంతమంది ఉపమానాన్ని కలిపి నాలుగు జ్ఞాన మార్గాలు అంటారు. మరికొంతమంది గొప్ప జ్ఞానులు అర్థాపత్తిని కలిపి ఐదు మార్గాలు అంటారు.
సప్త పౌరాణికాశ్చైవ ప్రవదన్తి మనీషిణః । ఏతైః ప్రమాణైర్దుర్జ్ఞేయం యద్బ్రహ్మ పరమం చ తత్
పురాణాలలో పండితులు ఏడు జ్ఞాన మార్గాలను చెబుతారు. అయితే, ఈ మార్గాలతో పరబ్రహ్మను తెలుసుకోవడం చాలా కష్టం.
వితర్కశ్చాత్ర కర్తవ్యో బుద్ధ్యా చైవాగమేన చ । నిశ్చయాత్మికయా యుక్త్యా విచార్య చ పునః పునః
ఇక్కడ మనం బుద్ధితో, శాస్త్రాలతో, స్పష్టమైన తర్కంతో, మళ్లీ మళ్లీ పరిశీలిస్తూ విచారించాలి.
ప్రత్యక్షతస్తు విజ్ఞానం చిన్త్యం మతిమతా సదా । దృష్టాన్తేనాపి సతతం శిష్టమార్గానుసారిణా
ప్రత్యక్ష జ్ఞానాన్ని జ్ఞానులు ఎప్పుడూ ఆలోచించాలి. ఉదాహరణలతో, మంచి మార్గాన్ని అనుసరిస్తూ, ఎప్పుడూ పరిశీలించాలి.
విద్వాంసోఽపి వదన్త్యేవం పురాణైః పరిగీయతే । ద్రుహిణే సృష్టిశక్తిశ్చ హరౌ పాలనశక్తితా
పండితులు కూడా పురాణాలలో చెప్పినట్టు ఇలా అంటారు: బ్రహ్మకు సృష్టి శక్తి ఉంది, హరికి రక్షణ శక్తి ఉంది.
హరే సంహారశక్తిశ్చ సూర్యే శక్తిః ప్రకాశికా । ధరాధరణశక్తిశ్చ శేషే కూర్మే తథైవ చ
హరికి లయశక్తి ఉంది, సూర్యునికి ప్రకాశించే శక్తి ఉంది, భూమిని మోయే శక్తి శేషునిలో, అలాగే కూర్మావతారంలో ఉంది.
సాద్యా శక్తిః పరిణతా సర్వస్మిన్యా ప్రతిష్ఠితా । దాహశక్తిస్తథా వహ్నౌ సమీరే ప్రేరణాత్మికా
ఆ ఆదిశక్తి అన్ని రూపాల్లో మారి, ప్రతిదానిలో స్థిరంగా ఉంది. అగ్నిలో దహనశక్తి, వాయువులో చలనం కలిగించే శక్తి ఉంది.
శివోఽపి శవతాం యాతి కుణ్డలిన్యా వివర్జితః । శక్తిహీనస్తు యః కశ్చిదసమర్థః స్మృతో బుధైః
కుండలినీ శక్తి లేకపోతే శివుడు కూడా శవంలా అవుతాడు. శక్తి లేని వాడిని జ్ఞానులు అసమర్థుడిగా భావిస్తారు.
ఏవం సర్వత్ర భూతేషు స్థావరేషు చరేషు చ । బ్రహ్మాదిస్తమ్బపర్యన్తం బ్రహ్మాణ్డేఽస్మిన్మహాతపాః
అలాగే, ఈ బ్రహ్మాండంలో బ్రహ్మ నుండి గడ్డి వరకు, స్థావర-జంగమమైన అన్ని జీవుల్లో కూడా శక్తి వ్యాపించి ఉంది, మహాతపస్వులారా!
శక్తిహీనం తు నిన్ద్యం స్యాద్వస్తుమాత్రం చరాచరమ్ । అశక్తః శత్రువిజయే గమనే భోజనే తథా
శక్తిలేని దాన్ని నిందించాలి. అది కేవలం పదార్థమే, అది చలించగలిగినదైనా, నిలిచిపోయినదైనా. శక్తిలేనివాడు శత్రువులను జయించడంలో, నడవడంలో, తినడంలో కూడా అసమర్థుడు.
ఏవం సర్వగతా శక్తిః సా బ్రహ్మేతి వివిచ్యతే । సోపాస్యా వివిధైః సమ్యగ్విచార్యా సుధియా సదా
ఇలా, సర్వవ్యాప్తమైన శక్తిని బ్రహ్మమని గుర్తించాలి. దాన్ని వివిధ విధాలుగా పూజిస్తూ, జ్ఞానులు ఎప్పుడూ బాగా పరిశీలించాలి.
విష్ణౌ చ సాత్త్వికీ శక్తిస్తయా హీనోఽప్యకర్మకృత్ । ద్రుహిణే రాజసీ శక్తిర్యయా హీనో హ్యసృష్టికృత్
విష్ణువులో సాత్విక శక్తి ఉంది. అది లేకపోతే ఆయన ఏ పని చేయలేడు. బ్రహ్మలో రాజస శక్తి ఉంది. అది లేకపోతే ఆయన సృష్టించలేడు.
శివే చ తామసీ శక్తిస్తయా సంహారకారకః । ఇత్యూహ్యం మనసా సర్వం విచార్య చ పునః పునః
శివునిలో తామస శక్తి ఉంది. ఆ శక్తితో ఆయన లయాన్ని చేస్తాడు. ఇలా, ఈ సంగతులన్నింటినీ మనసులో తర్కించి, మళ్లీ మళ్లీ విచారించాలి.
శక్తిః కరోతి బ్రహ్మాణ్డం సా వై పాలయతేఽఖిలమ్ । ఇచ్ఛయా సంహరత్యేషా జగదేతచ్చరాచరమ్
శక్తే ఈ బ్రహ్మాండాన్ని సృష్టిస్తుంది, అదే అన్నింటిని పోషిస్తుంది. తన సంకల్పంతో ఈ జగత్తును, చలించేవాటినీ, నిలిచిపోయినవాటినీ లయంచేస్తుంది.
న విష్ణుర్న హరః శక్రో న బ్రహ్మా న చ పావకః । న సూర్యో వరుణః శక్తః స్వే స్వే కార్యే కథఞ్చన
విష్ణువు, హరుడు, ఇంద్రుడు, బ్రహ్మ, అగ్ని, సూర్యుడు, వరుణుడు — వీరందరికీ తమ తమ పనులు చేయడంలో శక్తి లేకపోతే ఏ విధంగా అయినా సాధ్యం కాదు.
తయా యుక్తా హి కుర్వన్తి స్వాని కార్యాణి తే సురాః । సైవ కారణకార్యేషు ప్రత్యక్షేణావగమ్యతే
ఆమె శక్తితోనే దేవతలు తమ తమ పనులు చేస్తారు. కారణం, ఫలితాల్లో ఆమెను ప్రత్యక్షంగా చూడవచ్చు.
సగుణా నిర్గుణా సా తు ద్విధా ప్రోక్తా మనీషిభిః । సగుణా రాగిభిః సేవ్యా నిర్గుణా తు విరాగిభిః
పండితులు ఆమెను గుణాలతో కూడినదిగా, గుణరహితమైనదిగా రెండు విధాలుగా చెప్పారు. కోరికలు ఉన్నవారు గుణాలతో కూడినదిగా ఆరాధిస్తారు, కోరికలు లేని వారు గుణరహితమైనదిగా పూజిస్తారు.
ధర్మార్థకామమోక్షాణాం స్వామినీ సా నిరాకులా । దదాతి వాచ్ఛితాన్కామాన్పూజితా విధిపూర్వకమ్
ధర్మం, సంపద, కామం, మోక్షాలకు ఆమె యజమానురాలు. నియమంగా పూజిస్తే, కోరిన కోరికలను ఆమె నెరవేర్చుతుంది.
న జానన్తి జనా మూఢాస్తాం సదా మాయయావృతాః । జానన్తోఽపి నరాః కేచిన్మోహయన్తి పరానపి
అజ్ఞానులు ఎప్పుడూ ఆమె మాయలో మునిగి, ఆమెను తెలుసుకోరు. తెలిసినవారిలో కొందరు కూడా ఇతరులను తప్పుదోవ పట్టిస్తారు.
పణ్డితాః స్వోదరార్థం వై పాఖణ్డాని పూథక్పృథక్ । ప్రవర్తయన్తి కలినా ప్రేరితా మన్దచేతసః
కలియుగ ప్రభావంతో, కొందరు పండితులు తమ పొట్టకోసం, తప్పుడు మతాలను విడివిడిగా ప్రబోధిస్తున్నారు.
కలావస్మిన్మహాభాగా నానాభేదసముత్థితాః । నాన్యే యుగే తథా ధర్మా వేదబాహ్యాః కథఞ్చన
ఈ కలియుగంలో ఎన్నో కొత్త మతాలు పుట్టుకొచ్చాయి. ఇతర యుగాల్లో ఇలాంటి వేదబాహ్య ధర్మాలు ఎప్పుడూ లేవు.
విష్ణుశ్చరత్యసావుగ్ర తపో వర్షాణ్యనేకశః । బ్రహ్మా హరస్త్రయో దేవా ధ్యాయన్తః కమపి ధువమ్
విష్ణువు ఎన్నో సంవత్సరాలు ఘోరమైన తపస్సు చేస్తాడు. బ్రహ్మ, హరి, హరులు ముగ్గురు ఎప్పుడూ ఒక శాశ్వత తత్త్వాన్ని ధ్యానిస్తారు.
కామయానాః సదా కామం తే త్రయః సర్వదైవ హి । యజన్తి యజ్ఞాన్వివిధాన్బ్రహ్మవిష్ణుమహేశ్వరాః
ఆ ముగ్గురు దేవతలు ఎప్పుడూ కోరికలు కోరుతూ, విభిన్న యజ్ఞాలు నిర్వహిస్తారు.