నో వేత్తి విష్ణురధునా మమ దుఃఖమేత- జ్జానే త్వయాత్మవివశీకృతదేహయష్టిః । ముఞ్చాదిదేవమథవా జహి దానవేన్ద్రౌ యద్రోచతే తవ కురుష్వ మహానుభావే
ఇప్పుడు విష్ణువు కూడా నా బాధను తెలుసుకోలేడు, ఎందుకంటే నువ్వు ఆయన శరీరాన్ని బలహీనంగా చేసావు. నువ్వు ఇష్టమైతే ఆ ఆదిదేవుని విడుదల చేయి, లేదా ఆ ఇద్దరు దానవులను సంహరించు. మహాశక్తివంతురాలైన దేవీ! నువ్వు కోరినట్లు చేయు.
జానన్తి యే న తవ దేవి పరం ప్రభావం ధ్యాయన్తి తే హరిహరావపి మన్దచిత్తాః । జ్ఞాతం మయాద్య జనని ప్రకటం ప్రమాణం యద్విష్ణురప్యతితరాం వివశోఽథ శేతే
దేవీ! నీ పరమశక్తిని ఎవరూ తెలియకపోతే, వారు హరి లేదా హరిని మాత్రమే ధ్యానిస్తారు. అలాంటి వారు మూర్ఖులు. తల్లి! నేడు నాకు స్పష్టంగా తెలిసింది, ఎందుకంటే విష్ణువు కూడా పూర్తిగా బలహీనుడై ఇక్కడ పడుకున్నాడు.
సిన్ధూద్భవాపి న హరిం ప్రతిబోధితుం వై శక్తా పతిం తవ వశానుగమద్య శక్త్యా । మన్యే త్వయా భగవతి ప్రసభం రమాపి ప్రస్వాపితా న బుబుధే వివశీకృతేవ
సముద్రంలో పుట్టిన లక్ష్మీ కూడా నేడు నీ శక్తికి లోబడి తన భర్త విష్ణువును లేపలేకపోతుంది. భగవతీ! నువ్వు రమను బలవంతంగా నిద్రపుచ్చావని నేను అనుకుంటున్నాను. ఆమె కూడా బలహీనురాలై, లేపలేకపోయింది.
ధన్యాస్త ఏవ భువి భక్తిపరాస్తవాంఘ్రౌ త్యక్త్వాన్యదేవభజనం త్వయి లీనభావాః । కుర్వన్తి దేవి భజనం సకలం నికామం జ్ఞాత్వా సమస్తజననీం కిల కామధేనుమ్
ఈ భూమిపై నీ పాదాలకు భక్తిపరులు, ఇతర దేవతల పూజను వదిలి నీయందే లీనమై ఉన్నవారు ధన్యులు. సమస్త జననిని, కామధేనువును నీవని తెలుసుకొని, వారు హృదయపూర్వకంగా నిన్ను పూజిస్తారు.
ధీకాన్తికీర్తిశుభవృత్తిగుణాదయస్తే విష్ణోర్గుణాస్తు పరిహృత్య గతాః క్వ చాద్య । బన్దీకృతో హరిరసౌ నను నిద్రయాత్ర శక్త్యా తవైవ భగవత్యతిమానవత్యాః
విష్ణువుకు ఉన్న కీర్తి, శుభగుణాలు, మంచి ప్రవర్తన ఇవన్నీ ఇప్పుడు ఎక్కడ ఉన్నాయి? ఇవన్నీ పోయాయి. ఇక్కడ హరిదేవుడు కూడా నీ అపారశక్తికి లోబడి నిద్రలో బంధించబడ్డాడు, భగవతీ!
త్వం శక్తిరేవ జగతామఖిలప్రభావా త్వన్నిర్మితం చ సకలం ఖలు భావమాత్రమ్ । త్వం క్రీడసే నిజవినిర్మితమోహజాలే నాట్యే యథా విహరతే స్వకృతే నటో వై
నీవే జగత్తుకు శక్తి, సమస్త ప్రభావానికి మూలం. ఈ సృష్టిలో ఉన్నదంతా నీవే సృష్టించిన రూపం. నువ్వు నీ మాయాజాలంలో ఆటలాడుతావు, నటుడు తన నాటకంలో ఆనందించేలా.
విష్ణుస్త్వయా ప్రకటితః ప్రథమం యుగాదౌ దత్తా చ శక్తిరమలా ఖలు పాలనాయ । త్రాతం చ సర్వమఖిలం వివశీకృతోఽద్య యద్రోచతే తవ తథామ్బ కరోషి నూనమ్
యుగారంభంలో విష్ణువును నువ్వే ప్రकटింపజేసి, పాలన కోసం పవిత్రమైన శక్తిని ఇచ్చావు. ఇప్పుడు ఆయనను బలహీనుడిని చేసి, సమస్తాన్ని రక్షించావు. తల్లి! నువ్వు కోరినదాన్ని తప్పకుండా చేస్తావు.
సృష్ట్వాత్ర మాం భగవతి ప్రవినాశితుం చే- న్నేచ్ఛాస్తి తే కురు దయాం పరిహృత్య మౌనమ్ । కస్మాదిమౌ ప్రకటితౌ కిల కాలరూపౌ యద్వా భవాని హసితుం ను కిమిచ్ఛసే మామ్
భగవతీ! నీవు నన్ను సృష్టించావు కాబట్టి నాశనం చేయాలని అనుకోకూడదు. దయచూపించి మౌనాన్ని విడిచి మాట్లాడు. ఈ ఇద్దరు కాలరూపాలుగా ఎందుకు ప్రकटించబడ్డారు? లేక భవాని! నన్ను చూసి నవ్వాలని నీవు కోరుతున్నావా?
జ్ఞాతం మయా తవ విచేష్టితమద్భుతం వై కృత్వాఖిలం జగదిదం రమసే స్వతన్త్రా । లీనం కరోషి సకలం కిల మాం తథైవ హన్తుం త్వమిచ్ఛసి భవాని కిమత్ర చిత్రమ్
నీవు చేసే అద్భుత కార్యాలు నాకు తెలిసిపోయాయి. ఈ జగత్తంతా సృష్టించి, స్వేచ్ఛగా ఆనందిస్తావు. అలాగే నీవు సమస్తాన్ని లీనంచేయగలవు, నన్ను సంహరించగలవు. భవాని! ఇందులో ఏమాత్రం ఆశ్చర్యం లేదు.
కామం కురుష్వ వధమద్య మమైవ మాత- ర్దుఃఖం న మే మరణజం జగదమ్బికేఽత్ర । కర్తా త్వయైవ విహితః ప్రథమం స చాయం దైత్యాహతోఽథ మృత ఇత్యయశో గరిష్ఠమ్
తల్లి! నువ్వు కోరితే నేడు నన్ను సంహరించు. జగదంబికే! మరణం వల్ల నాకు బాధ లేదు. సృష్టికర్తను నువ్వే ముందుగా సృష్టించావు, ఇప్పుడు ఈయన దానవుని చేతిలో చనిపోవడం అతని పెద్ద అపకీర్తి.
ఉత్తిష్ఠ దేవి కురు రూపమిహాద్భుతం త్వం మాం వా త్విమౌ జహి యథేచ్ఛసి బాలలీలే । నో చేత్ప్రబోధయ హరిం నిహనేదిమౌ య- స్త్వత్సాధ్యమేతదఖిలం కిల కార్యజాతమ్
దేవీ! లేచి ఇక్కడ అద్భుతమైన రూపాన్ని ధరించు. బాలలీలగా నన్ను లేదా వీరిద్దరినైనా నీవు ఇష్టమైనవారిని సంహరించు. లేకపోతే హరిని లేపి, ఆయనతో వీరిద్దరినీ నశింపజేయించు. ఈ కార్యాలన్నీ నీవే చేయగలవు.
సూత ఉవాచ ఏవం స్తుతా తదా దేవీ తామసీ తత్ర వేధసా । నిఃసృత్య హరిదేహాత్తు సంస్థితా పార్శ్వతస్తదా
సూతుడు చెప్పాడు: ఇలా బ్రహ్మదేవుడు స్తుతించగా, ఆ తామసీ దేవి విష్ణువు శరీరం నుంచి బయటకు వచ్చి, అక్కడ ఆయన పక్కన నిలిచింది.
త్యక్త్వాఙ్గాని చ సర్వాణి విష్ణోరతులతేజసః । నిర్గతా యోగనిద్రా సా నాశాయ చ తయోస్తదా
అప్రతిమమైన తేజస్సు గల విష్ణువు శరీరంలోని అన్ని అవయవాలను వదిలి, ఆ యోగనిద్రా ఇద్దరిని నాశనం చేయడానికి బయటకు వచ్చింది.
విస్పన్దితశరీరోఽసౌ యదా జాతో జనార్దనః । ధాతా పరమికాం ప్రాప్తో ముదం దృష్ట్వా హరిం తతః
జనార్దనుని శరీరం కదలడం మొదలైనప్పుడు, హరిని చూసి బ్రహ్మదేవుడు పరమానందాన్ని పొందాడు.
ఆరాధ్యనిర్ణయవర్ణనమ్ ఋషయ ఊచుః సన్దేహోఽత్ర మహాభాగ కథాయాం తు మహాద్భుతః । వేదశాస్త్రపురాణైశ్చ నిశ్చితం తు సదా బుధైః
ఋషులు అన్నారు: మహాభాగ! ఈ కథలో ఒక అద్భుతమైన సందేహం కలిగింది. వేదాలు, శాస్త్రాలు, పురాణాల ద్వారా జ్ఞానులు ఎప్పుడూ దీనిని నిశ్చయంగా చెప్పారు.
బ్రహ్మా విష్ణుశ్చ రుద్రశ్చ త్రయో దేవాః సనాతనాః । నాతః పరతరం కిఞ్చిద్బ్రహ్మాణ్డేఽస్మిన్మహామతే
బ్రహ్మ, విష్ణువు, రుద్రుడు—ఈ ముగ్గురు దేవతలు శాశ్వతులు. మహామతివంతుడా! ఈ బ్రహ్మాండంలో వీరిని మించినది మరొకటి లేదు.
బ్రహ్మా సృజతి లోకాన్వై విష్ణుః పాత్యఖిలం జగత్ । రుద్రః సంహరతే కాలే త్రయ ఏతేఽత్ర కారణమ్
బ్రహ్మ ఈ లోకాలను సృష్టిస్తాడు, విష్ణువు మొత్తం జగత్తును కాపాడుతాడు, రుద్రుడు సమయానికి వాటిని సంహరిస్తాడు. ఈ ముగ్గురు దీనికి కారణములు.
ఏకా మూర్తిస్త్రయో దేవా బ్రహ్మవిష్ణుమహేశ్వరాః । రజఃసత్త్వతమోభిశ్చ సంయుతాః కార్యకారకాః
ఒకే రూపం ఉన్నా, బ్రహ్మ, విష్ణువు, మహేశ్వరుడు అనే ముగ్గురు దేవతలు ఉన్నారు. వీరు రజస్సు, సత్త్వం, తమస్సు అనే గుణాలతో కలసి, కార్యానికి కారణమవుతారు.
తేషాం మధ్యే హరిః శ్రేష్ఠో మాధవః పురుషోత్తమః । ఆదిదేవో జగన్నాథః సమర్థః సర్వకర్మసు
వీరిలో హరి అగ్రగణ్యుడు, మాధవుడు, పురుషోత్తముడు, ఆదిదేవుడు, జగన్నాథుడు, అన్ని కార్యాలలో సమర్థుడు.
నాన్యః కోఽపి సమర్థోఽస్తి విష్ణోరతులతేజసః । స కథం స్వాపితః స్వామీ వివశో యోగమాయయా
విష్ణువు లాంటి అపూర్వ తేజస్సు కలవాడి సమానంగా మరొకరు లేరు. అలాంటి ప్రభువు యోగమాయ వల్ల ఎలా నిద్రలో మునిగిపోయాడు? ఎలా బలహీనుడయ్యాడు?
క్వ గతం తస్య విజ్ఞానం జీవతశ్చేష్టితం కుతః । సన్దేహోఽయం మహాభాగ కథయస్వ యథాశుభమ్
ఆయన జ్ఞానం ఎక్కడికి పోయింది? జీవించి ఉండగానే ఆయన కార్యాలు ఎలా ఆగిపోయాయి? ఈ సందేహాన్ని నిజంగా చెప్పు, మహాభాగ.
కా సా శక్తిః పురా ప్రోక్తా యయా విష్ణుజితః ప్రభుః । కుతో జాతా కథం శక్తా కా శక్తిర్వద సువ్రత
ముందుగా చెప్పిన ఆ శక్తి ఏమిటి? దానివల్ల విష్ణువు ఎలా జయించబడ్డాడు? ఆ శక్తి ఎక్కడ నుంచి పుట్టింది? ఎలా శక్తివంతంగా ఉంది? దాని స్వరూపం ఏమిటి? సువ్రతా, నాకు చెప్పు.
యస్తు సర్వేశ్వరో విష్ణుర్వాసుదేవో జగద్గురుః । పరమాత్మా పరానన్దః సచ్చిదానన్దవిగ్రహః
అందరికీ అధిపతి అయిన విష్ణువు, వాసుదేవుడు, జగద్గురు, పరమాత్మ, పరానంద స్వరూపుడు, సచ్చిదానందమయుడు—
సర్వకృత్సర్వభృత్స్రష్టా విరజః సర్వగః శుచిః । స కథం నిద్రయా నీతః పరతన్త్రః పరాత్పరః
అన్ని కార్యాలు చేసేవాడు, అన్నింటిని పోషించేవాడు, సృష్టికర్త, మలినతలేని వాడు, అన్నిచోట్ల ఉన్నవాడు, పవిత్రుడు— అలాంటి పరాత్పరుడు నిద్రలోకి ఎలా వెళ్లాడు? ఎలా ఇతరుల ఆధీనమయ్యాడు?
ఏతదాశ్చర్యభూతో హి సన్దేహో నః పరన్తప । ఛిన్ధి జ్ఞానాసినా సూత వ్యాసశిష్య మహామతే
ఈ సందేహం నిజంగా ఆశ్చర్యకరం. శత్రువులను సంహరించే వాడా, వ్యాసశిష్యుడా, మహామతి! జ్ఞానఖడ్గంతో ఈ సందేహాన్ని తొలగించు.
సూత ఉవాచ కః సన్దేహం భినత్త్యేనం త్రైలోక్యే సచరాచరే । ముహ్యన్తి మునయః కామం బ్రహ్మపుత్రాః సనాతనాః
సూతుడు చెప్పాడు: ఈ మూడు లోకాలలో, చరాచరజీవులలో, ఈ సందేహాన్ని ఎవరు నివృత్తి చేయగలరు? బ్రహ్మపుత్రులు అయిన ప్రాచీన మునులు కూడా దీనిలో మాయలో పడతారు.
నారదః కపిలశ్చైవ ప్రశ్నేఽస్మిన్మునిసత్తమాః । కిం బ్రవీమి మహాభాగా దుర్ఘటేఽస్మిన్విమర్శనే
నారదుడు, కపిలుడు వంటి మునిశ్రేష్ఠులు కూడా ఈ ప్రశ్నలో ఉన్నారు. మహాభాగులారా, ఇంత క్లిష్టమైన విషయాన్ని నేను ఏమి చెప్పగలను?
దేవేషు విష్ణుః కథితః సర్వగః సర్వపాలకః । యతో విరాడిదం సర్వముత్పన్నం సచరాచరమ్
దేవతలలో విష్ణువు అన్నిచోట్ల ఉన్నవాడు, అన్నింటిని కాపాడేవాడు అని చెప్పబడతాడు. ఈ చరాచర జగత్తు అంతా ఆయన నుంచే పుట్టింది.
తే సర్వే సముపాసన్తే నత్వా దేవం పరాత్పరమ్ । నారాయణం హృషీకేశం వాసుదేవం జనార్దనమ్
వారు అందరూ పరాత్పరుడైన నారాయణుడు, హృషీకేశుడు, వాసుదేవుడు, జనార్దనుని నమస్కరించి ఆరాధిస్తారు.
తథా కేచిన్మహాదేవం శఙ్కరం శశిశేఖరమ్ । త్రినేత్రం పఞ్చవక్త్రం చ శూలపాణిం వృషధ్వజమ్
అలాగే, కొందరు మహాదేవుడు, శంకరుడు, చంద్రుడిని కిరీటంగా ధరించినవాడు, మూడు కన్నులు, ఐదు ముఖాలు ఉన్నవాడు, త్రిశూలాన్ని పట్టుకున్నవాడు, వృషభాన్ని ధ్వజంగా ఉంచినవాడిని ఆరాధిస్తారు.