దూత ఉవాచ సత్యం ప్రియం చ వక్తవ్యం తేన చిన్తాపరో హ్యహమ్ । సత్యం ప్రియం చ రాజేన్ద్ర వచనం దుర్లభం కిల
దూత చెప్పాడు: నిజమైనదీ, మధురమైనదీ మాట్లాడాలి. అందుకే నేను ఆందోళనతో ఉన్నాను. రాజేంద్రా, నిజమైన, మధురమైన మాటలు చాలా అరుదు.
అప్రియం వదతాం కామం రాజా కుప్యతి సర్వథా । సాక్షాత్కుతః సమాయాతా కస్య వా కింబలాబలా
ఎవరైనా కఠినంగా మాట్లాడితే, రాజు తప్పకుండా కోపపడతాడు. ఆమె ఎవరి దగ్గర నుంచి వచ్చింది? ఎందుకు వచ్చింది? ఆమెకు బలం లేదా బలహీనత ఏమిటి?
న జ్ఞానగోచరం కిఞ్చిత్కిం బ్రవీమి విచేష్టితమ్ । యుద్ధకామా మయా దృష్టా గర్వితా కటుభాషిణీ
ఆమె చేసిన పనులు నాకు తెలియవు. నేను ఏమి చెప్పగలను? నేను ఆమెను యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా, గర్వంగా, కఠినంగా మాట్లాడేవాడిగా చూశాను.
తయా యత్కథితం సమ్యక్ తచ్ఛృణుష్వ మహామతే । మయా బాల్యాత్ప్రతిజ్ఞేయం కృతా పూర్వం వినోదతః
మహామతివంతుడా, ఆమె నాకు చెప్పిన మాటలను నీవు శ్రద్ధగా విను. చిన్నప్పుడే నేను ఆనందంతో ఒక ప్రతిజ్ఞ చేశాను.
సఖీనాం పురతః కామం వివాహం ప్రతి సర్వథా । యో మాం యుద్ధే జయేదద్ధా దర్పఞ్చ విధునోతి వై
నా స్నేహితులందరి ముందే నేను ఇలా ప్రతిజ్ఞ చేశాను — ఎవరు నన్ను యుద్ధంలో ఓడించి, నా గర్వాన్ని తక్కువ చేస్తారో,
తం వరిష్యామ్యహం కామం పతిం సమబలం కిల । న మే ప్రతిజ్ఞా మిథ్యా సా కర్తవ్యా నృపసత్తమ
వారు నాకు సమాన బలమున్నవారు అయితే, నేను ఇష్టపడితే వారిని నా భర్తగా స్వీకరిస్తాను. నా మాట తప్పకూడదు, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా.
తస్మాద్యుధ్యస్వ ధర్మజ్ఞ జిత్వా మాం స్వవశం కురు । తయేతి వ్యాహృతం వాక్యం శ్రుత్వాహం సముపాగతః
కాబట్టి, నీతి తెలిసినవాడా, నాతో యుద్ధం చేయి. నన్ను జయించి, నన్ను నీదిగా చేసుకో. ఆమె ఈ మాటలు చెప్పినప్పుడు నేను ఆమె దగ్గరకు వెళ్లాను.
యథేచ్ఛసి మహారాజ తథా కురు తవ ప్రియమ్ । సా యుద్ధార్థం కృతమతిః సాయుధా సింహగామినీ
మహారాజా, నీకు నచ్చినట్లు చేయు. ఆ సింహనడకతో, ధైర్యంగా, ఆయుధాలతో సిద్ధంగా యుద్ధానికి తలపెట్టింది.
నిశ్చలా వర్తతే భూప యద్యోగ్యం తద్విధీయతామ్ । వ్యాస ఉవాచ ఇత్యాకర్ణ్య వచస్తస్య సుగ్రీవస్య నరాధిపః
రాజా, ఆమె కదలకుండా నిలబడింది. ఏది యోగ్యమో అదే చేయాలి. వ్యాసుడు చెప్పెను: సుగ్రీవుని మాటలు విని ఆ రాజు—
పప్రచ్ఛ భ్రాతరంశూరం సమీపస్థం మహాబలమ్ । శుమ్భ ఉవాచ భ్రాతః కిమత్ర కర్తవ్యం బ్రూహి సత్యం మహామతే
తన దగ్గర ఉన్న పరాక్రమశాలి తమ్ముడిని అడిగాడు. శుంభుడు ఇలా అన్నాడు:
నార్యేకా యోద్ధుకామాస్తి సమాహ్వయతి సామ్ప్రతమ్ । అహం గచ్ఛామి సంగ్రామే త్వం వా గచ్ఛ బలాన్వితః
తమ్ముడా, ఇక్కడ ఏమి చేయాలో చెప్పు. ఒక మహిళ యుద్ధం చేయాలని కోరుతోంది, మనలను పోరుకు పిలుస్తోంది. నేను పోతానా, లేదా నీవు బలవంతుడవుగా నీవు పోతావా?
యద్రోచతే నిశుమ్భాత్ర తత్కర్తవ్యం మయా కిల । నిశుమ్భ ఉవాచ న మయా న త్వయా వీర గన్తవ్యం రణమూర్ధని
ఇక్కడ నిశుంభుడికి నచ్చినదే నేను చేస్తాను. నిశుంభుడు అన్నాడు: వీరుడా, నేను గానీ నీవు గానీ యుద్ధానికి ముందుకు పోకూడదు.
ప్రేషయస్వ మహారాజ త్వరితం ధూమ్రలోచనమ్ । స గత్వా తాం రణే జిత్వా గృహీత్వా చారులోచనామ్
మహారాజా, వెంటనే ధూమ్రలోచనుడిని పంపించు. అతడు వెళ్లి యుద్ధంలో ఆమెను ఓడించి, అందమైన కళ్లవారిని తీసుకురావాలి.
ఆగమిష్యతి శుమ్భాత్ర వివాహః సంవిధీయతామ్ । వ్యాస ఉవాచ తన్నిశమ్య వచస్తస్య శుమ్భో భ్రాతుః కనీయసః ॥ ౩౫ కోపాత్సమ్ప్రేషయామాస పార్శ్వస్థం ధూమ్రలోచనమ్ । శుమ్భ ఉవాచ ధూమ్రలోచన గచ్ఛాశు సైన్యేన మహతాఽఽవృతః
అతడు ఇక్కడికి తిరిగి వస్తాడు, శుంభుడా, పెళ్లి ఏర్పాటుచేయాలి. వ్యాసుడు చెప్పెను: తమ్ముడి మాటలు విని, కోపంతో శుంభుడు పక్కనే ఉన్న ధూమ్రలోచనుడిని పిలిపించాడు. శుంభుడు అన్నాడు:
గృహీత్వాఽఽనయ తాం ముగ్ధాం స్వవీర్యమదమోహితామ్ । దేవో వా దానవో వాపి మనుష్యో వా మహాబలః
ధూమ్రలోచనా, పెద్ద సైన్యంతో త్వరగా వెళ్లి, తన బలంపై గర్వంతో ఉన్న ఆ అమాయకురాలిని పట్టుకుని తీసుకురా. దేవుడు అయినా, దానవుడు అయినా, మహాబలశాలి అయినా—
తత్పార్ష్ణిగ్రాహతాం ప్రాప్తో హన్తవ్యస్తరసా త్వయా । తత్పార్శ్వవర్తినీం కాలీం హత్వా సంగృహ్య తాం పునః
ఆమెకు సహాయం చేయడానికి ఎవరు వచ్చినా, నీవు వెంటనే వారిని సంహరించాలి. ఆమె పక్కన ఉన్న కాళిని చంపి, ఆ అమ్మవారిని పట్టుకుని వెంటనే తిరిగి రా.
శీఘ్రమత్ర సమాగచ్ఛ కృత్వా కార్యమనుత్తమమ్ । రక్షణీయా త్వయా సాధ్వీ ముఞ్చన్తీ మృదుమార్గణాన్
ఆ సతీమంతుణ్ణి నీవు జాగ్రత్తగా కాపాడాలి. ఆమె మృదువైన బాణాలు వదిలినా, ఆమెకు శరీరం మృదువుగా, నడుము సన్నగా ఉంది కాబట్టి, ఎంతో జాగ్రత్తగా చూడాలి.
యత్నేన మహతా వీర మృదుదేహా కృశోదరీ । తత్సహాయాశ్చ హన్తవ్యా యే రణే శస్త్రపాణయః
యుద్ధంలో ఆయుధాలు పట్టుకుని ఆమెకు సహాయం చేసే వారు అందరినీ సంహరించాలి. కానీ, ఆమెను మాత్రం ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ చంపకూడదు; ఎంతో జాగ్రత్తగా కాపాడాలి.
సర్వథా సా న హన్తవ్యా రక్షణీయా ప్రయత్నతః । వ్యాస ఉవాచ ఇత్యాదిష్టస్తదా రాజ్ఞా తరసా ధూమ్రలోచనః
వ్యాసుడు చెప్పెను: రాజు ఇలా ఆజ్ఞాపించగానే, ధూమ్రలోచనుడు వెంటనే—
ప్రణమ్య శుమ్భం సైన్యేన భూతః శీఘ్రం యయౌ రణే । అసాధూనాం సహస్రాణాం షష్ట్యా తేషాం వృతస్తథా
శుంభునికి నమస్కరించి, తన సైన్యంతో త్వరగా యుద్ధానికి బయలుదేరాడు. ఆరుబద్రులు అరువేలు మందితో కూడి వెళ్లాడు.
స దదర్శ తతో దేవీం రమ్యోపవనసంస్థితామ్ । దృష్ట్వా తాం మృగశావాక్షీం వినయేన సమన్వితః
అక్కడ అతడు ఒక అందమైన తోటలో నిలబడి ఉన్న దేవిని చూశాడు. ఆ మృగశావాక్షిని చూసి, వినయంగా ఇలా అన్నాడు—
ఉవాచ వచనం శ్లక్ష్ణం హేతుమద్రసభూషితమ్ । శృణు దేవి మహాభాగే శుమ్భస్త్వద్విరహాతురః
మృదువుగా, కారణంతో, గౌరవంగా మాటలాడుతూ ఇలా అన్నాడు: 'దేవీ, మహాభాగే, విను. శుంభుడు నీవు దూరంగా ఉన్నందుకు బాధపడుతున్నాడు.'
దూతం ప్రేషితవాన్పార్శ్వే తవ నీతివిశారదః । రసభఙ్గభయోద్విగ్నః సామపూర్వం త్వయి స్వయమ్
నీ దగ్గరకు నైపుణ్యంతో మాట్లాడగల దూతను పంపాడు. సుఖం పోయే భయంతో అతడు తొలుత మృదువుగా మాటలు చెప్పాడు.
తేనాగత్య వచః ప్రోక్తం విపరీతం వరాననే । వచసా తేన మే భర్తా చిన్తావిష్టమనా నృపః
అతడు వచ్చి, అందమైన ముఖముగలవాడా, నీవు ఊహించని మాటలు చెప్పాడు. ఆ మాటల వలన నా భర్త రాజు మనసులో చింతతో నిండిపోయాడు.
బభూవ రసమార్గజ్ఞే శుమ్భః కామవిమోహితః । దూతేన తేన న జ్ఞాతం హేతుగర్భం వచస్తవ
సుఖాల విషయాల్లో నిపుణుడైన శుంభుడు, కామంతో మోహించిపోయాడు. ఆ దూత ద్వారా నీవు చెప్పిన మాటల లోతైన ఉద్దేశ్యం అతనికి అర్థం కాలేదు.
యో మాం జయతి సంగ్రామే యదుక్తం కఠినం వచః । న జ్ఞాతస్తేన సంగ్రామో ద్వివిధః ఖలు మానిని
'ఎవడు నన్ను యుద్ధంలో జయిస్తే' అని నీవు చెప్పిన కఠినమైన మాటలు అతడు గ్రహించలేదు. గర్వితురాలా, యుద్ధానికి రెండు విధాలున్నాయని అతనికి తెలియదు.
రతిజోఽథోత్సాహజశ్చ పాత్రభేదే వివక్షితః । రతిజస్త్వయి వామోరు శత్రోరుత్సాహజః స్మృతః
ఒకటి కామంతో, మరొకటి ఉత్సాహంతో కలుగుతుంది; ఎవరి మీద ఉందో దాని ప్రకారం వేరుచేస్తారు. నీవు, సన్నని తొడలవాడా, కామం నీపై, శత్రువుపై ఉత్సాహం అని గుర్తించాలి.
సుఖదః ప్రథమః కాన్తే దుఃఖదశ్చారిజః స్మృతః । జానామ్యహం వరారోహే భవత్యా మానసం కిల
మొదటిది సుఖాన్ని ఇస్తుంది, ప్రియమైనవాడా, శత్రువుతో కలిగినది బాధను ఇస్తుంది. వరారోహిణీ, నీ మనసు నాకు బాగా తెలుసు.
రతిసంగ్రామభావస్తే హృదయే పరివర్తతే । ఇతి తజ్జ్ఞం విదిత్వా మాం త్వత్సకాశం నరాధిపః
కామంతో కలిగే యుద్ధ భావన నీ హృదయంలో తిరుగుతుంది. దీన్ని తెలిసిన రాజు నన్ను నీ వద్దకు పంపాడు.
ప్రేషయామాస శుమ్భోఽద్య బలేన మహతాఽఽవృతమ్ । చతురాసి మహాభాగే శృణు మే వచనం మృదు
ఈ రోజు శుంభుడు గొప్ప సైన్యంతో నిన్ను చుట్టుముట్టి పంపించాడు. మహాభాగ్యవంతురాలా, నీవు చురుకైనవాడివి, నా మృదువైన మాటలు విను.