భజ శుమ్భం నిశుమ్భం వా లబ్ధాసి పరమం సుఖమ్ । దేవ్యువాచ సత్యం దూత మహాభాగ ప్రవక్తుం నిపుణో హ్యసి
శుంభుడిని లేదా నిశుంభుడిని ఎంచుకో, అప్పుడు పరమానందాన్ని పొందుతావు. దేవి చెప్పింది: నిజమే, దూతా, నీవు మాటల్లో నైపుణ్యం కలవాడవు.
నిశుమ్భశుమ్భౌ జానామి బలవన్తావితి ధ్రువమ్ । ప్రతిజ్ఞా మే కృతా బాల్యాదన్యథా సా కథం భవేత్
నిశుంభుడు, శుంభుడు ఇద్దరూ బలవంతులే అని నాకు తెలుసు. కానీ చిన్నప్పుడే నేను ఒక ప్రతిజ్ఞ చేసుకున్నాను. అది ఎలా మారుతుంది?
తస్మాద్ బ్రూహి నిశుమ్భఞ్చ శుమ్భం వా బలవత్తరమ్ । వినా యుద్ధం న మే భర్తా భవితా కోఽపి సౌష్ఠవాత్
అందుకే, నిశుంభుడా శుంభుడా ఎవరు బలవంతుడో చెప్పు. యుద్ధం లేకుండా నా భర్త ఎవ్వరూ కాలేరు, ఇది నా సంకల్పం వల్లే.
జిత్వా మాం తరసా కామం కరం గృహ్ణాతు సామ్ప్రతమ్ । యుద్ధేచ్ఛయా సమాయాతాం విద్ధి మామబలాం నృప
వాడు నన్ను బలవంతంగా జయించి నా చేయి పట్టుకోవాలి. రాజా, నేను యుద్ధానికి ఇక్కడికి వచ్చాను, బలహీనురాలిని కాదు అని తెలుసుకో.
యుద్ధం దేహి సమర్థోఽసి వీరధర్మం సమాచర । బిభేషి మమ శూలాచ్చేత్పాతాలం గచ్ఛ మా చిరమ్
నీవు శక్తివంతుడవైతే, నాతో యుద్ధం చేయి, వీరుడిగా నీ కర్తవ్యాన్ని నెరవేర్చు. నా శూలాన్ని భయపడితే, ఆలస్యం చేయకుండా పాతాళానికి వెళ్ళిపో.
త్రిదివం చ ధరాం త్యక్త్వా జీవితేచ్ఛా యదస్తి తే । ఇతి దూత వదాశు త్వం గత్వా స్వపతిమాదరాత్
నీకు ప్రాణం కావాలంటే, స్వర్గాన్ని, భూమిని వదిలిపెట్టు. దూతా, వెంటనే వెళ్ళి నీ యజమానికి గౌరవంతో చెప్పు.
స విచార్య యథాయుక్తం కరిష్యతి మహాబలః । సంసారే దూతధర్మోఽయం యత్సత్యం భాషణం కిల
అతడు మహాబలశాలి. యోగ్యతను బట్టి ఆలోచించి, తగినట్లు చేస్తాడు. ఈ లోకంలో దూతకు నిజం చెప్పడమే ధర్మం.
శత్రౌ పత్యౌ చ ధర్మజ్ఞ తథా త్వం కురు మా చిరమ్ । వ్యాస ఉవాచ అథ తద్వచనం శ్రుత్వా నీతిమద్బలసంయుతమ్
శత్రువుని, భర్తను గురించి ధర్మాన్ని తెలిసినవాడవు. కాబట్టి ఆలస్యం చేయకుండా నీవు కూడా అలాగే చేయు. వ్యాసుడు చెప్పాడు: అప్పుడు ఆ మాటలు వినినవాడు, నీతితో, బలంతో కూడినవిగా భావించాడు.
హేతుయుక్తం ప్రగల్పఞ్చ విస్మితః ప్రయయౌ తదా । గత్వా దైత్యపతిం దూతో విచార్య చ పునః పునః
కారణంతో కూడిన, ధైర్యంగా చెప్పిన ఆ మాటలు విని, ఆశ్చర్యపడి దూత బయలుదేరాడు. దానవాధిపతిని చేరి, మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచించాడు.
ప్రణమ్య పాదయోః ప్రహ్వః ప్రత్యువాచ నృపఞ్జ తమ్ । రాజనీతికరం వాక్యం మృదుపూర్వం ప్రియం వచః
పాదాలకు నమస్కరించి, వినయంగా దానవరాజును ఉద్దేశించి, రాజనీతి తెలిసిన మృదువైన, మధురమైన మాటలు చెప్పాడు.
దూత ఉవాచ సత్యం ప్రియం చ వక్తవ్యం తేన చిన్తాపరో హ్యహమ్ । సత్యం ప్రియం చ రాజేన్ద్ర వచనం దుర్లభం కిల
దూత చెప్పాడు: నిజమైనదీ, మధురమైనదీ మాట్లాడాలి. అందుకే నేను ఆందోళనతో ఉన్నాను. రాజేంద్రా, నిజమైన, మధురమైన మాటలు చాలా అరుదు.
అప్రియం వదతాం కామం రాజా కుప్యతి సర్వథా । సాక్షాత్కుతః సమాయాతా కస్య వా కింబలాబలా
ఎవరైనా కఠినంగా మాట్లాడితే, రాజు తప్పకుండా కోపపడతాడు. ఆమె ఎవరి దగ్గర నుంచి వచ్చింది? ఎందుకు వచ్చింది? ఆమెకు బలం లేదా బలహీనత ఏమిటి?
న జ్ఞానగోచరం కిఞ్చిత్కిం బ్రవీమి విచేష్టితమ్ । యుద్ధకామా మయా దృష్టా గర్వితా కటుభాషిణీ
ఆమె చేసిన పనులు నాకు తెలియవు. నేను ఏమి చెప్పగలను? నేను ఆమెను యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా, గర్వంగా, కఠినంగా మాట్లాడేవాడిగా చూశాను.
తయా యత్కథితం సమ్యక్ తచ్ఛృణుష్వ మహామతే । మయా బాల్యాత్ప్రతిజ్ఞేయం కృతా పూర్వం వినోదతః
మహామతివంతుడా, ఆమె నాకు చెప్పిన మాటలను నీవు శ్రద్ధగా విను. చిన్నప్పుడే నేను ఆనందంతో ఒక ప్రతిజ్ఞ చేశాను.
సఖీనాం పురతః కామం వివాహం ప్రతి సర్వథా । యో మాం యుద్ధే జయేదద్ధా దర్పఞ్చ విధునోతి వై
నా స్నేహితులందరి ముందే నేను ఇలా ప్రతిజ్ఞ చేశాను — ఎవరు నన్ను యుద్ధంలో ఓడించి, నా గర్వాన్ని తక్కువ చేస్తారో,
తం వరిష్యామ్యహం కామం పతిం సమబలం కిల । న మే ప్రతిజ్ఞా మిథ్యా సా కర్తవ్యా నృపసత్తమ
వారు నాకు సమాన బలమున్నవారు అయితే, నేను ఇష్టపడితే వారిని నా భర్తగా స్వీకరిస్తాను. నా మాట తప్పకూడదు, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా.
తస్మాద్యుధ్యస్వ ధర్మజ్ఞ జిత్వా మాం స్వవశం కురు । తయేతి వ్యాహృతం వాక్యం శ్రుత్వాహం సముపాగతః
కాబట్టి, నీతి తెలిసినవాడా, నాతో యుద్ధం చేయి. నన్ను జయించి, నన్ను నీదిగా చేసుకో. ఆమె ఈ మాటలు చెప్పినప్పుడు నేను ఆమె దగ్గరకు వెళ్లాను.
యథేచ్ఛసి మహారాజ తథా కురు తవ ప్రియమ్ । సా యుద్ధార్థం కృతమతిః సాయుధా సింహగామినీ
మహారాజా, నీకు నచ్చినట్లు చేయు. ఆ సింహనడకతో, ధైర్యంగా, ఆయుధాలతో సిద్ధంగా యుద్ధానికి తలపెట్టింది.
నిశ్చలా వర్తతే భూప యద్యోగ్యం తద్విధీయతామ్ । వ్యాస ఉవాచ ఇత్యాకర్ణ్య వచస్తస్య సుగ్రీవస్య నరాధిపః
రాజా, ఆమె కదలకుండా నిలబడింది. ఏది యోగ్యమో అదే చేయాలి. వ్యాసుడు చెప్పెను: సుగ్రీవుని మాటలు విని ఆ రాజు—
పప్రచ్ఛ భ్రాతరంశూరం సమీపస్థం మహాబలమ్ । శుమ్భ ఉవాచ భ్రాతః కిమత్ర కర్తవ్యం బ్రూహి సత్యం మహామతే
తన దగ్గర ఉన్న పరాక్రమశాలి తమ్ముడిని అడిగాడు. శుంభుడు ఇలా అన్నాడు:
నార్యేకా యోద్ధుకామాస్తి సమాహ్వయతి సామ్ప్రతమ్ । అహం గచ్ఛామి సంగ్రామే త్వం వా గచ్ఛ బలాన్వితః
తమ్ముడా, ఇక్కడ ఏమి చేయాలో చెప్పు. ఒక మహిళ యుద్ధం చేయాలని కోరుతోంది, మనలను పోరుకు పిలుస్తోంది. నేను పోతానా, లేదా నీవు బలవంతుడవుగా నీవు పోతావా?
యద్రోచతే నిశుమ్భాత్ర తత్కర్తవ్యం మయా కిల । నిశుమ్భ ఉవాచ న మయా న త్వయా వీర గన్తవ్యం రణమూర్ధని
ఇక్కడ నిశుంభుడికి నచ్చినదే నేను చేస్తాను. నిశుంభుడు అన్నాడు: వీరుడా, నేను గానీ నీవు గానీ యుద్ధానికి ముందుకు పోకూడదు.
ప్రేషయస్వ మహారాజ త్వరితం ధూమ్రలోచనమ్ । స గత్వా తాం రణే జిత్వా గృహీత్వా చారులోచనామ్
మహారాజా, వెంటనే ధూమ్రలోచనుడిని పంపించు. అతడు వెళ్లి యుద్ధంలో ఆమెను ఓడించి, అందమైన కళ్లవారిని తీసుకురావాలి.
ఆగమిష్యతి శుమ్భాత్ర వివాహః సంవిధీయతామ్ । వ్యాస ఉవాచ తన్నిశమ్య వచస్తస్య శుమ్భో భ్రాతుః కనీయసః ॥ ౩౫ కోపాత్సమ్ప్రేషయామాస పార్శ్వస్థం ధూమ్రలోచనమ్ । శుమ్భ ఉవాచ ధూమ్రలోచన గచ్ఛాశు సైన్యేన మహతాఽఽవృతః
అతడు ఇక్కడికి తిరిగి వస్తాడు, శుంభుడా, పెళ్లి ఏర్పాటుచేయాలి. వ్యాసుడు చెప్పెను: తమ్ముడి మాటలు విని, కోపంతో శుంభుడు పక్కనే ఉన్న ధూమ్రలోచనుడిని పిలిపించాడు. శుంభుడు అన్నాడు:
గృహీత్వాఽఽనయ తాం ముగ్ధాం స్వవీర్యమదమోహితామ్ । దేవో వా దానవో వాపి మనుష్యో వా మహాబలః
ధూమ్రలోచనా, పెద్ద సైన్యంతో త్వరగా వెళ్లి, తన బలంపై గర్వంతో ఉన్న ఆ అమాయకురాలిని పట్టుకుని తీసుకురా. దేవుడు అయినా, దానవుడు అయినా, మహాబలశాలి అయినా—
తత్పార్ష్ణిగ్రాహతాం ప్రాప్తో హన్తవ్యస్తరసా త్వయా । తత్పార్శ్వవర్తినీం కాలీం హత్వా సంగృహ్య తాం పునః
ఆమెకు సహాయం చేయడానికి ఎవరు వచ్చినా, నీవు వెంటనే వారిని సంహరించాలి. ఆమె పక్కన ఉన్న కాళిని చంపి, ఆ అమ్మవారిని పట్టుకుని వెంటనే తిరిగి రా.
శీఘ్రమత్ర సమాగచ్ఛ కృత్వా కార్యమనుత్తమమ్ । రక్షణీయా త్వయా సాధ్వీ ముఞ్చన్తీ మృదుమార్గణాన్
ఆ సతీమంతుణ్ణి నీవు జాగ్రత్తగా కాపాడాలి. ఆమె మృదువైన బాణాలు వదిలినా, ఆమెకు శరీరం మృదువుగా, నడుము సన్నగా ఉంది కాబట్టి, ఎంతో జాగ్రత్తగా చూడాలి.
యత్నేన మహతా వీర మృదుదేహా కృశోదరీ । తత్సహాయాశ్చ హన్తవ్యా యే రణే శస్త్రపాణయః
యుద్ధంలో ఆయుధాలు పట్టుకుని ఆమెకు సహాయం చేసే వారు అందరినీ సంహరించాలి. కానీ, ఆమెను మాత్రం ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ చంపకూడదు; ఎంతో జాగ్రత్తగా కాపాడాలి.
సర్వథా సా న హన్తవ్యా రక్షణీయా ప్రయత్నతః । వ్యాస ఉవాచ ఇత్యాదిష్టస్తదా రాజ్ఞా తరసా ధూమ్రలోచనః
వ్యాసుడు చెప్పెను: రాజు ఇలా ఆజ్ఞాపించగానే, ధూమ్రలోచనుడు వెంటనే—
ప్రణమ్య శుమ్భం సైన్యేన భూతః శీఘ్రం యయౌ రణే । అసాధూనాం సహస్రాణాం షష్ట్యా తేషాం వృతస్తథా
శుంభునికి నమస్కరించి, తన సైన్యంతో త్వరగా యుద్ధానికి బయలుదేరాడు. ఆరుబద్రులు అరువేలు మందితో కూడి వెళ్లాడు.