ఇతి సంచిన్త్య మనసా నిశ్చయం ప్రతిపద్య చ । తుష్టావ యోగనిద్రాం తామేకాగ్రహృదయస్థితః
ఇలా మనసులో ఆలోచించి, నిర్ణయం తీసుకొని, ఏకాగ్రంగా హృదయంతో యోగనిద్రను స్తుతించాడు.
విచార్య మనసాప్యేవం శక్తిర్మే రక్షణే క్షమా । యయా హ్యచేతనో విష్ణుః కృతోఽస్తి స్పన్దవర్జితః
ఇలా మనసులో తలంచి, ఈ శక్తి మాత్రమే రక్షణకు సామర్థ్యవంతమని గ్రహించాడు. ఎందుకంటే, యామూలంగా కూడా చైతన్యం లేని విష్ణువు కదలకుండా ఉన్నాడు.
వ్యసుర్యథా న జానాతి గుణాచ్ఛబ్దాదికానిహ । తథా హరిర్న జానాతి నిద్రామీలితలోచనః
ప్రాణం లేని వాడు శబ్దాదులాంటి గుణాలను ఎలా గ్రహించలేడో, అలాగే నిద్రలో కన్నులు మూసుకున్న హరి కూడా ఏదీ గ్రహించడు.
న జహాతి యతో నిద్రాం బహుధా సంస్తుతోఽప్యసౌ । మన్యే నాస్య వశే నిద్రా నిద్రయాయం వశీకృతః
ఎన్ని విధాలుగా స్తుతించబడినా, ఆయన నిద్రను విడిచిపెట్టడు. నిద్ర ఆయన వశంలో లేదని, ఆయన నిద్రవశుడైపోయాడని నేను అనుకుంటున్నాను.
యో యస్య వశమాపన్తః స తస్య కిఙ్కరః కిల । తస్మాచ్చ యోగనిద్రేయం స్వామినీ మాపతేర్హరేః
ఎవరైనా ఎవరి వశంలో పడితే, వారు వారి సేవకులవుతారు. అందుచేత యోగనిద్ర ఈ హరి ప్రభువుకు అధిపతిగా ఉంది.
సిన్ధుజాయా అపి వశే యయా స్వామీ వశీకృతః । నూనం జగదిదం సర్వం భగవత్యా వశీకృతమ్
సముద్రజననైన లక్ష్మీ భర్తను కూడా ఎవరు వశపరిచారో, వారు నిజంగా ఈ జగత్తంతటినీ తమ అధీనంలో ఉంచారు.
అహం విష్ణుస్తథా శమ్భుః సావిత్రీ చ రమాప్యుమా । సర్వే వయం వశే యస్యా నాత్ర కిఞ్చిద్విచారణా
నేను, విష్ణువు, శంభు, సావిత్రి, లక్ష్మీ, ఉమా — మేమందరం ఆమె వశంలోనే ఉన్నాము. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
హరిరప్యవశః శేతే యథాన్యః ప్రాకృతో జనః । యయాభిభూతః కా వార్తా కిలాన్యేషాం మహాత్మనామ్
హరి కూడా సాధారణ మనిషిలా బలహీనంగా నిద్రిస్తాడు. ఆమె వశమైపోతే, ఇతర మహాత్ముల సంగతి చెప్పనక్కర్లేదు.
స్తౌమ్యద్య యోగనిద్రాం వై యయా ముక్తో జనార్దనః । ఘటయిష్యతి యుద్ధే చ వాసుదేవః సనాతనః
ఈ రోజు నేను యోగనిద్రను స్తుతిస్తున్నాను. ఆమె వల్ల జనార్దనుడు మేలుకొని, శాశ్వతుడు వాసుదేవుడు యుద్ధాన్ని చేయగలడు.
ఇతి కృత్వా మతిం బ్రహ్మా పద్మనాలస్థితస్తదా । తుష్టావ యోగనిద్రాం తాం విష్ణోరఙ్గేషు సంస్థితామ్
ఇలా నిర్ణయించుకొని, పద్మనాళంపై కూర్చున్న బ్రహ్మ, విష్ణువు అవయవాలపై ఉన్న యోగనిద్రను స్తుతించాడు.
బ్రహ్మోవాచ దేవి త్వమస్య జగతః కిల కారణం హి జ్ఞాతం మయా సకలవేదవచోభిరమ్బ । యద్విష్ణురప్యఖిలలోకవివేకకర్తా నిద్రావశం చ గమితః పురుషోత్తమోఽద్య
బ్రహ్మ వాక్యం: అమ్మా! నీవే ఈ జగత్తుకు కారణమని వేదమంతటినీ చదివి నేనెరిగాను. అన్ని లోకాలకూ వివేకాన్ని కలిగించే విష్ణువు కూడా నేడు నిద్రవశుడయ్యాడు.
కో వేద తే జనని మోహవిలాసలీలాం మూఢోఽస్మ్యహం హరిరయం వివశశ్చ శేతే । ఈదృక్తయా సకలభూతమనోనివాసే విద్వత్తమో విబుధకోటిషు నిర్గుణాయాః
తల్లీ! నీ మాయా లీలను ఎవరు తెలుసుకోగలరు? నేను అయోమయంలో ఉన్నాను, హరి కూడా బలహీనంగా నిద్రిస్తున్నాడు. నీవు అన్ని భూతాల మనస్సుల్లో నివసిస్తూ ఇలా ఉన్నప్పుడు, కోటి దేవతల్లోనే అత్యంత జ్ఞానులు కూడా నిన్ను గ్రహించలేరు, గుణరహితురాలివి.
సాంఖ్యా వదన్తి పురుషం ప్రకృతిం చ యాం తాం చైతన్యభావరహితాం జగతశ్చ కర్త్రీమ్ । కిం తాదృశాసి కథమత్ర జగన్నివాస- శ్చైతన్యతావిరహితో విహితస్త్వయాద్య
సాంఖ్యులు పురుషుడిని, నిన్ను ప్రకృతిగా, చైతన్యం లేనిదిగా, జగత్తుకు కర్తగా చెబుతారు. అలాంటప్పుడు నీవు చైతన్యం లేని జగన్నివాసాన్ని ఎలా ఏర్పరిచావో అర్థం కావడం లేదు.
నాట్యం తనోషి సగుణా వివిధప్రకారం నో వేత్తి కోఽపి తవ కృత్యవిధానయోగమ్ । ధ్యాయన్తి యాం మునిగణా నియతం త్రికాలం సన్ధ్యేతి నామ పరికల్ప్య గుణాన్ భవాని
నీవు అనేక విధాలుగా గుణాలతో నాటకం ఆడుతున్నావు. నీ కార్యాల రహస్యాన్ని ఎవ్వరూ తెలుసుకోలేరు. మునులు నిన్ను ఎల్లప్పుడూ ధ్యానిస్తూ, గుణాలతో కూడిన సంధ్యగా ఊహిస్తారు, భవానీ!
బుద్ధిర్హి బోధకరణా జగతాం సదా త్వం శ్రీశ్చాసి దేవి సతతం సుఖదా సురాణామ్ । కీర్తిస్తథా మతిధృతీ కిల కాన్తిరేవ శ్రద్ధా రతిశ్చ సకలేషు జనేషు మాతః
దేవీ! నీవే అన్ని ప్రాణులకు జ్ఞానాన్ని కలిగించే బుద్ధి. నీవే దేవతలకు ఎప్పుడూ సుఖాన్ని ఇచ్చే శ్రీ. అలాగే నీవే కీర్తి, మతి, ధైర్యం, కాంతి, శ్రద్ధ, ప్రేమగా అన్ని జనులలో ఉన్నావు, తల్లీ!
నాతః పరం కిల వితర్కశతైః ప్రమాణం ప్రాప్తం మయా యదిహ దుఃఖగతిం గతేన । త్వం చాత్ర సర్వజగతాం జననీతి సత్యం నిద్రాలుతాం వితరతా హరిణాత్ర దృష్టమ్
ఇది మించి నేను ఎంత ఆలోచించినా, ఎన్నో వాదనలు చేసినా, నాకు స్పష్టత రాలేదు. నిజంగా నీవే అన్ని లోకాల తల్లి. హరిని నీవే నిద్రపుచ్చినదీ ఇక్కడ స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.
త్వం దేవి వేదవిదుషామపి దుర్విభావ్యా వేదోఽపి నూనమఖిలార్థతయా న వేద । యస్మాత్త్వదుద్భవమసౌ శ్రుతిరాప్నువానా ప్రత్యక్షమేవ సకలం తవ కార్యమేతత్
దేవీ! వేదాలు తెలిసినవారికీ నీవు గ్రహించలేనివి. వేదం కూడా నిన్ను పూర్తిగా తెలుసుకోదు. ఎందుకంటే వేదమే నీవలన ఉద్భవించింది. నీ కార్యాలన్నీ ప్రత్యక్షంగా కనిపిస్తున్నాయి.
కస్తే చరిత్రమఖిలం భువి వేద ధీమా- న్నాహం హరిర్న చ భవో న సురాస్తథాన్యే । జ్ఞాతుం క్షమాశ్చ మునయో న మమాత్మజాశ్చ దుర్వాచ్య ఏవ మహిమా తవ సర్వలోకే
భూమిపై ఉన్న జ్ఞానులు ఎవరు నీ సర్వచరిత్రాన్ని తెలుసుకోగలరు? నేను, హరి, భవుడు, ఇతర దేవతలు కూడా కాదు. మునులు, నా కుమారులు కూడా తెలుసుకోలేరు. నీ మహిమ అన్ని లోకాలలో వర్ణించలేనిది.
యజ్ఞేషు దేవి యది నామ న తే వదన్తి స్వాహేతి వేదవిదుషో హవనే కృతేఽపి । న ప్రాప్నువన్తి సతతం మఖభాగధేయం దేవాస్త్వమేవ విబుధేష్వపి వృత్తిదాసి
దేవీ! యజ్ఞాలలో వేదాలు చదివే వారు 'స్వాహా' అని నిన్ను పిలవకపోతే, హవనం చేసినా దేవతలకు వారి భాగం అందదు. దేవతల్లోనూ జీవనాధారం నువ్వే.
త్రాతా వయం భగవతి ప్రథమం త్వయా వై దేవారిసమ్భవభయాదధునా తథైవ । భీతోఽస్మి దేవి వరదే శరణం గతోఽస్మి ఘోరం నిరీక్ష్య మధునా సహ కైటభం చ
భగవతీ! దేవతలకు శత్రువుల భయం నుంచి ముందుగా నువ్వే మమ్మల్ని రక్షించావు. ఇప్పుడు కూడా అదే విధంగా ఉన్నావు. మధు, కైటభులు భయంకరంగా కనిపించి భయపడి, వరాలిచ్చే దేవీ! నీ ఆశ్రయానికి వచ్చాను.
నో వేత్తి విష్ణురధునా మమ దుఃఖమేత- జ్జానే త్వయాత్మవివశీకృతదేహయష్టిః । ముఞ్చాదిదేవమథవా జహి దానవేన్ద్రౌ యద్రోచతే తవ కురుష్వ మహానుభావే
ఇప్పుడు విష్ణువు కూడా నా బాధను తెలుసుకోలేడు, ఎందుకంటే నువ్వు ఆయన శరీరాన్ని బలహీనంగా చేసావు. నువ్వు ఇష్టమైతే ఆ ఆదిదేవుని విడుదల చేయి, లేదా ఆ ఇద్దరు దానవులను సంహరించు. మహాశక్తివంతురాలైన దేవీ! నువ్వు కోరినట్లు చేయు.
జానన్తి యే న తవ దేవి పరం ప్రభావం ధ్యాయన్తి తే హరిహరావపి మన్దచిత్తాః । జ్ఞాతం మయాద్య జనని ప్రకటం ప్రమాణం యద్విష్ణురప్యతితరాం వివశోఽథ శేతే
దేవీ! నీ పరమశక్తిని ఎవరూ తెలియకపోతే, వారు హరి లేదా హరిని మాత్రమే ధ్యానిస్తారు. అలాంటి వారు మూర్ఖులు. తల్లి! నేడు నాకు స్పష్టంగా తెలిసింది, ఎందుకంటే విష్ణువు కూడా పూర్తిగా బలహీనుడై ఇక్కడ పడుకున్నాడు.
సిన్ధూద్భవాపి న హరిం ప్రతిబోధితుం వై శక్తా పతిం తవ వశానుగమద్య శక్త్యా । మన్యే త్వయా భగవతి ప్రసభం రమాపి ప్రస్వాపితా న బుబుధే వివశీకృతేవ
సముద్రంలో పుట్టిన లక్ష్మీ కూడా నేడు నీ శక్తికి లోబడి తన భర్త విష్ణువును లేపలేకపోతుంది. భగవతీ! నువ్వు రమను బలవంతంగా నిద్రపుచ్చావని నేను అనుకుంటున్నాను. ఆమె కూడా బలహీనురాలై, లేపలేకపోయింది.
ధన్యాస్త ఏవ భువి భక్తిపరాస్తవాంఘ్రౌ త్యక్త్వాన్యదేవభజనం త్వయి లీనభావాః । కుర్వన్తి దేవి భజనం సకలం నికామం జ్ఞాత్వా సమస్తజననీం కిల కామధేనుమ్
ఈ భూమిపై నీ పాదాలకు భక్తిపరులు, ఇతర దేవతల పూజను వదిలి నీయందే లీనమై ఉన్నవారు ధన్యులు. సమస్త జననిని, కామధేనువును నీవని తెలుసుకొని, వారు హృదయపూర్వకంగా నిన్ను పూజిస్తారు.
ధీకాన్తికీర్తిశుభవృత్తిగుణాదయస్తే విష్ణోర్గుణాస్తు పరిహృత్య గతాః క్వ చాద్య । బన్దీకృతో హరిరసౌ నను నిద్రయాత్ర శక్త్యా తవైవ భగవత్యతిమానవత్యాః
విష్ణువుకు ఉన్న కీర్తి, శుభగుణాలు, మంచి ప్రవర్తన ఇవన్నీ ఇప్పుడు ఎక్కడ ఉన్నాయి? ఇవన్నీ పోయాయి. ఇక్కడ హరిదేవుడు కూడా నీ అపారశక్తికి లోబడి నిద్రలో బంధించబడ్డాడు, భగవతీ!
త్వం శక్తిరేవ జగతామఖిలప్రభావా త్వన్నిర్మితం చ సకలం ఖలు భావమాత్రమ్ । త్వం క్రీడసే నిజవినిర్మితమోహజాలే నాట్యే యథా విహరతే స్వకృతే నటో వై
నీవే జగత్తుకు శక్తి, సమస్త ప్రభావానికి మూలం. ఈ సృష్టిలో ఉన్నదంతా నీవే సృష్టించిన రూపం. నువ్వు నీ మాయాజాలంలో ఆటలాడుతావు, నటుడు తన నాటకంలో ఆనందించేలా.
విష్ణుస్త్వయా ప్రకటితః ప్రథమం యుగాదౌ దత్తా చ శక్తిరమలా ఖలు పాలనాయ । త్రాతం చ సర్వమఖిలం వివశీకృతోఽద్య యద్రోచతే తవ తథామ్బ కరోషి నూనమ్
యుగారంభంలో విష్ణువును నువ్వే ప్రकटింపజేసి, పాలన కోసం పవిత్రమైన శక్తిని ఇచ్చావు. ఇప్పుడు ఆయనను బలహీనుడిని చేసి, సమస్తాన్ని రక్షించావు. తల్లి! నువ్వు కోరినదాన్ని తప్పకుండా చేస్తావు.
సృష్ట్వాత్ర మాం భగవతి ప్రవినాశితుం చే- న్నేచ్ఛాస్తి తే కురు దయాం పరిహృత్య మౌనమ్ । కస్మాదిమౌ ప్రకటితౌ కిల కాలరూపౌ యద్వా భవాని హసితుం ను కిమిచ్ఛసే మామ్
భగవతీ! నీవు నన్ను సృష్టించావు కాబట్టి నాశనం చేయాలని అనుకోకూడదు. దయచూపించి మౌనాన్ని విడిచి మాట్లాడు. ఈ ఇద్దరు కాలరూపాలుగా ఎందుకు ప్రकटించబడ్డారు? లేక భవాని! నన్ను చూసి నవ్వాలని నీవు కోరుతున్నావా?
జ్ఞాతం మయా తవ విచేష్టితమద్భుతం వై కృత్వాఖిలం జగదిదం రమసే స్వతన్త్రా । లీనం కరోషి సకలం కిల మాం తథైవ హన్తుం త్వమిచ్ఛసి భవాని కిమత్ర చిత్రమ్
నీవు చేసే అద్భుత కార్యాలు నాకు తెలిసిపోయాయి. ఈ జగత్తంతా సృష్టించి, స్వేచ్ఛగా ఆనందిస్తావు. అలాగే నీవు సమస్తాన్ని లీనంచేయగలవు, నన్ను సంహరించగలవు. భవాని! ఇందులో ఏమాత్రం ఆశ్చర్యం లేదు.
కామం కురుష్వ వధమద్య మమైవ మాత- ర్దుఃఖం న మే మరణజం జగదమ్బికేఽత్ర । కర్తా త్వయైవ విహితః ప్రథమం స చాయం దైత్యాహతోఽథ మృత ఇత్యయశో గరిష్ఠమ్
తల్లి! నువ్వు కోరితే నేడు నన్ను సంహరించు. జగదంబికే! మరణం వల్ల నాకు బాధ లేదు. సృష్టికర్తను నువ్వే ముందుగా సృష్టించావు, ఇప్పుడు ఈయన దానవుని చేతిలో చనిపోవడం అతని పెద్ద అపకీర్తి.