ఐన్ద్రం పదం తదా తేన గృహీతం బలవత్తయా । కల్పపాదపసంయుక్తం కామధేనుసమన్వితమ్
ఆ సమయంలో, శుంభుడు బలవంతంగా ఇంద్రుని సింహాసనాన్ని, కల్పవృక్షాన్ని, కామధేనువును కూడా స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
త్రైలోక్యం యజ్ఞభాగాశ్చ హృతాస్తేన మహాత్మనా । నన్దనం చ వనం ప్రాప్య ముదితోఽభూన్మహాసురః
ఆ మహాత్ముడైన అసురుడు మూడు లోకాలను, యజ్ఞఫలాలను దోచుకుని, నందనవనాన్ని పొందిన తరువాత ఎంతో ఆనందించాడు.
సుధాయాశ్చైవ పానేన సుఖమాప మహాసురః । కుబేరం స చ నిర్జిత్య తస్య రాజ్యం చకార హ
అమృతాన్ని తాగిన మహాసురుడు ఆనందాన్ని పొందాడు. అతడు కుబేరుని ఓడించి, అతని రాజ్యాన్ని పాలించాడు.
అధికారం తథా భానోః శశినశ్చ చకార హ । యమఞ్చైవ వినిర్జిత్య జగ్రాహ తత్పదం తథా
అతడు సూర్యుని, చంద్రుని అధికారాన్ని కూడా చేపట్టాడు. యముని ఓడించి, అతని స్థానాన్ని కూడా స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
వరుణస్య తథా రాజ్యం చకార వహ్నికర్మ చ । వాయోః కార్యం నిశుమ్భశ్చ చకార స్వబలాన్వితః
వరుుణుని రాజ్యాన్ని పాలించాడు, అగ్ని చేసే పనులను కూడా చేసాడు. నిశుంభుడు తన బలంతో వాయువు చేసే పనులను నిర్వహించాడు.
తతో దేవా వినిర్ధూతా హృతరాజ్యా హృతశ్రియః । సన్త్యజ్య నన్దనం సర్వే నిర్యయుర్గిరిగహ్వరే
ఆ తరువాత దేవతలు తమ రాజ్యాలు, వైభవం కోల్పోయి, నందనవనాన్ని వదిలేసి అందరూ కొండ గుహల్లోకి వెళ్లిపోయారు.
హృతాధికారాస్తే సర్వే బభ్రముర్విజనే వనే । నిరాలమ్బా నిరాధారా నిస్తేజస్కా నిరాయుధాః
అధికారం కోల్పోయిన వారు అందరూ ఎవరూ చూడని అడవిలో ఆశ్రయం లేక, ఆధారం లేక, బలహీనంగా, ఆయుధాలు లేక తికమకపడుతూ తిరిగారు.
విచేరురమరాః సర్వే పర్వతానాం గుహాసు చ । ఉద్యానేషు చ శూన్యేషు నదీనాం గహ్వరేషు చ
అమరులు అందరూ కొండల గుహల్లో, వెలితి తోటల్లో, నదుల లోతుల్లో తిరిగారు.
న ప్రాపుస్తే సుఖం వాపి స్థానభ్రష్టా విచేతసః । లోకపాలా మహారాజ దైవాధీనం సుఖం కిల
స్థానాన్ని కోల్పోయి, మనస్సు కలవరపడి వారు సుఖాన్ని పొందలేకపోయారు. మహారాజా, లోకపాలుల సుఖం కూడా నిజంగా విధి ఆధీనమే.
బలవన్తో మహాభాగా బహుజ్ఞా ధనసంయుతాః । కాలే దుఃఖం తథా దైన్యమాప్నువన్తి నరాధిప
బలవంతులు, మహాభాగ్యవంతులు, జ్ఞానులు, ధనవంతులు అయినవారు కూడా, నరాధిపా, కాలానుగుణంగా బాధలు, దౌర్భాగ్యాన్ని అనుభవిస్తారు.
చిత్రమేతన్మహారాజ కాలస్యైవ విచేష్టితమ్ । యః కరోతి నరం తావద్రాజానం భిక్షుకం తతః
ఇది నిజంగా ఆశ్చర్యమే మహారాజా! కాలం చేసే కార్యం ఇదే. ఒక మనిషిని కొంతకాలం రాజుగా, తర్వాత భిక్షుకుడిగా మారుస్తుంది.
దాతారం యాచకం చైవ బలవన్తం తథాబలమ్ । పణ్డితం వికలం కామం శూరం చాతీవ కాతరమ్
దాతను యాచకుడిగా, బలవంతుడిని బలహీనుడిగా, పండితుడిని అసహాయుడిగా, కోరికలతో ఉన్నవారిని భయపడే వారిగా కాలం మారుస్తుంది.
మఖానాఞ్చ శతం కృత్వా ప్రాప్యేన్ద్రాసనముత్తమమ్ । పునర్దుఃఖం పరం ప్రాప్తం కాలస్య గతిరీదృశీ
వంద యజ్ఞాలు చేసి, ఇంద్రుని అత్యున్నత స్థానాన్ని పొందినా, మళ్లీ గొప్ప బాధను అనుభవించాల్సి వస్తుంది. కాలం ప్రవాహం ఇలాంటిదే.
కాలః కరోతి ధర్మిష్ఠం పురుషం జ్ఞానసంయుతమ్ । తమేవాతీవ పాపిష్ఠం జ్ఞానలేశవివర్జితమ్
కాలం ధర్మబద్ధుడైన, జ్ఞానంతో నిండిన మనిషిని కూడా అత్యంత పాపిష్టుడిగా, జ్ఞానరహితుడిగా మార్చేస్తుంది.
న విస్మయోఽత్ర కర్తవ్యః సర్వథా కాలచేష్టితే । బ్రహ్మవిష్ణుహరాదీనామపీదృక్కష్టచేష్టితమ్
కాలం చేసే కార్యాలపై ఎలాంటి ఆశ్చర్యం కలిగించాల్సిన అవసరం లేదు. బ్రహ్మ, విష్ణు, హరులు కూడా ఇలాంటి కష్టాలను అనుభవించారు.
విష్ణుర్జననమాప్నోతి సూకరాదిషు యోనిషు । హరః కపాలీ సఞ్జాతః కాలేనైవ బలీయసా
విష్ణువు పంది మొదలైన జంతువుల యోనిలో జన్మిస్తాడు. హరుడు, కపాలధారి కూడా కాలబలంతో జన్మిస్తాడు.
దేవకృతదేవ్యారాధనవర్ణనమ్ వ్యాస ఉవాచ పరాజితాః సురాః సర్వే రాజ్యం శుమ్భః శశాస హ । ఏవం వర్షసహస్రం తు జగామ నృపసత్తమ
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: దేవతలు అందరూ ఓడిపోయారు. శుంభుడు రాజ్యాన్ని పాలించాడు. మహారాజా! ఇలా వేల సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి.
భ్రష్టరాజ్యాస్తతో దేవాశ్చిన్తామాపుః సుదుస్తరామ్ । గురుం దుఃఖాతురాస్తే తు పప్రచ్ఛురిదమాదృతాః
రాజ్యాలు కోల్పోయిన దేవతలు ఆ తరువాత తీవ్రమైన దుఃఖంలో పడ్డారు. బాధతో ఉన్న వారు గౌరవంగా తమ గురువును అడిగారు.
కిం కర్తవ్యం గురో బ్రూహి సర్వజ్ఞస్త్వం మహామునిః । ఉపాయోఽస్తి మహాభాగ దుఃఖస్య వినివృత్తయే
'గురువుగారు! ఏం చేయాలో చెప్పండి. మీరు అన్నీ తెలిసిన మహామునివరు. ఈ దుఃఖం పోవడానికి మార్గం ఉందా?' అని అడిగారు.
ఉపచారపరా నూనం వేదమన్త్రాః సహస్రశః । వాచ్ఛితార్థకరా నూనం సూత్రైః సంలక్షితాః కిల
నిస్సందేహంగా, వేలాది వేదమంత్రాలు, అనేక విధులతో కూడినవి, సూత్రాలతో నిర్దేశించబడి, కోరిన ఫలితాన్ని ఇవ్వగలవే.
ఇష్టయో వివిధాః ప్రోక్తాః సర్వకామఫలప్రదాః । తాః కురుష్వ మునే నూనం త్వం జానాసి చ తత్క్రియాః
వివిధమైన యజ్ఞాలు అన్నీ మన కోరికలు తీర్చగలవని చెప్పబడినవి. మునీంద్రా! వాటి విధానాలు నీకు బాగా తెలుసు కదా, ఇప్పుడు వాటిని నీవు చేయు.
విధిః శత్రువినాశాయ యథోద్దిష్టః సదాగమే । తం కురుష్వాద్య విధివద్యథా నో దుఃఖసంక్షయః
శత్రువులను నశింపజేయడానికి శాస్త్రాలలో చెప్పిన విధంగా ఒక క్రతువు ఉంది. మన బాధలు తొలగిపోవాలని, నీవు నేడు ఆ క్రతువును సరిగా చేయు.
భవేదాంగిరసాద్యైవ తథా త్వం కర్తుమర్హసి । దానవానాం వినాశాయ అభిచారం యథామతి
అంగిరసుడు ముందెన్నడో చేసినట్లు, నీవు కూడా ఇప్పుడు చేయాలి. దానవులను నశింపజేయడానికి నీకు అనుకూలంగా మంత్రబలం కలిగిన క్రతువు చేయు.
బృహస్పతిరువాచ సర్వే మన్త్రాశ్చ వేదోక్తా దైవాధీనఫలాశ్చ తే । న స్వతన్త్రాః సురాధీశ తథైకాన్తఫలప్రదాః
బృహస్పతి ఇలా అన్నాడు— వేదాలలో చెప్పిన అన్ని మంత్రాలు దేవతల అనుగ్రహంతోనే ఫలితాలు ఇస్తాయి. అవి స్వతంత్రంగా పనిచేయవు, దేవేంద్రా! అవి ఒక్కటే ఫలితాన్ని ఇవ్వవు.
మన్త్రాణాం దేవతా యూయం తే తు దుఃఖైకభాజనమ్ । జాతాః స్మ కాలయోగేన కిం కరోమి ప్రసాధనమ్
మంత్రాలకు దేవతలు మీరు. కానీ కాలబలంతో మీరు కేవలం బాధను అనుభవించేవారిగా మారారు. నేను ఏ విధంగా అనుగ్రహం పొందగలను?
ఇన్ద్రాగ్నివరుణాదీనాం యజనం యజ్ఞకర్మసు । తే యూయం విపదం ప్రాప్తాః కరిష్యన్తి కిమిష్టయః
ఇంద్రుడు, అగ్ని, వరుణుడు మొదలైనవారిని యజ్ఞాలలో పూజిస్తారు. కానీ మీరు ఇలాంటి కష్టంలో ఉన్నప్పుడు, ఆ యజ్ఞాలు ఏమి లాభం ఇస్తాయి?
అవశ్యమ్భావిభావానాం ప్రతీకారో న విద్యతే । ఉపాయస్త్వథ కర్తవ్య ఇతి శిష్టానుశాసనమ్
తప్పనిసరిగా జరగాల్సిన వాటికి పరిహారం ఉండదు. అయినా, ఏదైనా మార్గం ప్రయత్నించాలి అని మేధావులు ఉపదేశించారు.
దైవం హి బలవత్కేచిత్ప్రవదన్తి మనీషిణః । ఉపాయవాదినో దైవం ప్రవదన్తి నిరర్థకమ్
కొంతమంది జ్ఞానులు దైవబలం గొప్పదని అంటారు. మరికొందరు ప్రయత్నాన్ని ప్రాముఖ్యంగా చెప్పి, దైవాన్ని వ్యర్థమని అంటారు.
దైవం చైవాప్యుపాయశ్చ ద్వావేవాభిమతౌ నృణామ్ । కేవలం దైవమాశ్రిత్య న స్థాతవ్యం కదాచన
దైవం, ప్రయత్నం—ఈ రెండూ మనుషులలో అంగీకరించబడినవి. కేవలం దైవంపై మాత్రమే ఆధారపడకూడదు.
ఉపాయః సర్వథా కార్యో విచార్య స్వధియా పునః । తస్మాద్ బ్రవీమి వః సర్వాన్సంవిచార్య పునః పునః
ప్రయత్నం ఎప్పుడూ చేయాలి, స్వంత బుద్ధితో బాగా ఆలోచించి తీరాలి. అందుకే నేను మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచించి మీ అందరికీ చెబుతున్నాను.