దృష్ట్వా తు ముదితావాస్తాం యుద్ధకామౌ మహాబలౌ । తమూచతుస్తదా తత్ర యుద్ధం నౌ దేహి సువ్రత
వారిని చూసి, ఆ ఇద్దరు మహాబలశాలి, యుద్ధానికి ఆసక్తిగల దానవులు ఆనందంతో నిండిపోయారు. అక్కడే వారు ఆయనతో, 'ధర్మాత్మా! మాకు యుద్ధం అనుమతించు' అని అన్నారు.
నోచేత్పద్మం పరిత్యజ్య యథేష్టం గచ్ఛ మాచిరమ్ । యది త్వం నిర్బలశ్చాసి క్వ యోగ్యం శుభమాసనమ్
లేకపోతే, ఈ పద్మాన్ని వదిలేసి, నీవు ఎక్కడ కావాలంటే అక్కడికి వెంటనే వెళ్ళిపో. నీకు శక్తి లేకపోతే, ఈ మంగళకరమైన ఆసనంపై నీకు హక్కు ఏమిటి?
వీరభోగ్యమిదం స్థానం కాతరోఽసి త్యజాశు వై । తయోరితి వచః శ్రుత్వా చిన్తామాప ప్రజాపతిః
ఈ స్థలం వీరులకు మాత్రమే అనుకూలంగా ఉంది. నీవు ఎందుకు భయపడుతున్నావు? వెంటనే ఇక్కడినుండి వెళ్ళిపో! అలా వారు చెప్పిన మాటలు విని, ప్రాణికర్త బ్రహ్మా మనసులో ఆందోళనకు లోనయ్యాడు.
దృష్ట్వా చ బలినౌ వీరౌ కిం కరోమీతి తాపసః । చిన్తావిష్టస్తదా తస్థౌ చిన్తయన్మనసా తదా
ఆ ఇద్దరు బలవంతులైన వీరులను చూసి, ఆ తపస్వి 'ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి?' అని ఆలోచిస్తూ, మనసు బాధతో నిండిపోయి అక్కడే నిలబడి ఉన్నాడు.
విష్ణుప్రబోధః సూత ఉవాచ తౌ వీక్ష్య బలినౌ బ్రహ్మా తదోపాయానచిన్తయత్ । సామదానభిదాదీంశ్చ యుద్ధాన్తాన్సర్వతన్త్రవిత్
సూతుడు ఇలా చెప్పాడు: ఆ ఇద్దరు బలవంతులను చూసి, బ్రహ్మా వివిధ మార్గాలను ఆలోచించాడు. కలహాన్ని ముగించేందుకు, మాటతో, బహుమతులతో, విడిపోనిచ్చే ప్రయత్నాలతో, యుద్ధంతో—అన్ని విధానాలను తెలిసినవాడిగా ఆలోచించాడు.
న జానేఽహం బలం నూనమేతయోర్వా యథాతథమ్ । అజ్ఞాతే తు బలే కామం నైవ యుద్ధం ప్రశస్యతే
ఈ ఇద్దరికి నిజంగా ఎంత బలం ఉందో నాకు తెలియదు. వారి శక్తి తెలియకపోతే యుద్ధం చేయడం బుద్ధిమంతుల పని కాదు.
స్తుతిం కరోమి చేదద్య దుష్టయోర్మదమత్తయోః । ప్రకాశితం భవేన్నూనం నిర్బలత్వం మయా స్వయమ్
ఈ ఇద్దరు దుష్టులు, మదంతో మత్తుగా ఉన్నవారిని నేను ఈ రోజు స్తుతిస్తే, నా బలహీనత స్పష్టంగా తెలుస్తుంది.
వధిష్యతి తదైకోఽపి నిర్బలత్వే ప్రకాశితే । దానం నైవాద్య యోగ్యం వా భేదః కార్యో మయా కథమ్
నా బలహీనత బయటపడితే, వారిలో ఒకరు నన్ను చంపేస్తాడు. ఇప్పుడు బహుమతులు ఇవ్వడం కూడా, మైత్రి చేయడం కూడా సరైనవి కావు. ఇద్దరి మధ్య విభేదాన్ని ఎలా కలిగించగలను?
విష్ణుం ప్రబోధయామ్యద్య శేషే సుప్తం జనార్దనమ్ । చతుర్భుజం మహావీర్యం దుఃఖహా స భవిష్యతి
ఈ రోజు నేను శేషునిపై నిద్రిస్తున్న జనార్దనుడైన విష్ణువును మేల్కొలిపేస్తాను. నాలుగు చేతులున్న ఆ మహాశక్తివంతుడు నా ఈ బాధను తొలగిస్తాడు.
ఇతి సఞ్చిన్త్య మనసా పద్మనాలగతోఽబ్జజః । జగామ శరణం విష్ణుం మనసా దుఃఖనాశకమ్
ఇలా మనసులో ఆలోచించి, పద్మంపై కూర్చున్న బ్రహ్మా, తన మనస్సుతో దుఃఖాన్ని తొలగించే విష్ణువుని ఆశ్రయించాడు.
తుష్టావ బోధనార్థం తం శుభైః సమ్బోధనైర్హరిమ్ । నారాయణం జగన్నాథం నిస్పన్దం యోగనిద్రయా
విష్ణువును మేల్కొలిపేందుకు, బ్రహ్మా శుభమైన పదాలతో హరిని స్తుతించాడు—నారాయణుడు, జగన్నాధుడు, యోగనిద్రలో నిశ్చలంగా ఉన్నవాడు.
బ్రహ్మోవాచ దీననాథ హరే విష్ణో వామనోత్తిష్ఠ మాధవ । భక్తార్తిహృద్ధృషీకేశ సర్వావాస జగత్పతే
బ్రహ్మా ఇలా అన్నాడు: దయచేసే హరి, విష్ణూ, వామన, లేచి నిలబడు మాధవా! భక్తుల బాధను తొలగించే హృషీకేశా, సమస్త లోకాల నివాసమైన జగత్పతే!
అన్తర్యామిన్నమేయాత్మన్వాసుదేవ జగత్పతే । దుష్టారినాశనైకాగ్రచిత్త చక్రగదాధర
అంతర్యామి, అపరిమిత స్వరూపుడా, వాసుదేవా, జగత్పతే! దుష్టులను నశింపజేసే ఏకాగ్రచిత్తుడా, చక్రం గదను ధరించినవాడా!
సర్వజ్ఞ సర్వలోకేశ సర్వశక్తిసమన్విత । ఉత్తిష్ఠోత్తిష్ఠ దేవేశ దుఃఖనాశన పాహి మామ్
సర్వజ్ఞుడా, సమస్త లోకాల అధిపతీ, అన్ని శక్తులతో కూడినవాడా! దేవతల అధిపతీ, లేచి లేచి, దుఃఖాన్ని తొలగించువాడా, నన్ను కాపాడు!
విశ్వమ్భర విశాలాక్ష పుణ్యశ్రవణకీర్తన । జగద్యోనే నిరాకార సర్గస్థిత్యన్తకారక
విశ్వాన్ని పోషించేవాడా, విశాలమైన కన్నులవాడా, నీ శ్రవణం, కీర్తన పవిత్రమైనవి. జగత్తుకు మూలమైనవాడా, రూపరహితుడా, సృష్టి, స్థితి, లయానికి కారణమైనవాడా!
ఇమౌ దైత్యౌ మహారాజ హన్తుకామౌ మదోద్ధతౌ । న జానాస్యఖిలాధార కథం మాం సఙ్కటే గతమ్
ఓ రాజా! ఈ ఇద్దరు మహాదానవులు, నన్ను చంపాలని మదంతో ఉప్పొంగి వచ్చారు. సమస్తాన్ని ధారించేవాడా, నేను ఇంత కష్టంలో ఉన్నాను, నీకు తెలియదా?
ఉపేక్షసేఽతిదుఃఖార్తం యది మాం శరణం గతమ్ । పాలకత్వం మహావిష్ణో నిరాధారం భవేత్తతః
ఓ మహావిష్ణూ! నేను తీవ్రమైన దుఃఖంతో నీ ఆశ్రయానికి వచ్చాను. నన్ను పట్టించుకోకపోతే, నీ రక్షక ధర్మానికి ఆధారం ఉండదు.
ఏవం స్తుతోఽపి భగవాన్ న బుబోధ యదా హరిః । యోగనిద్రాసమాక్రాన్తస్తదా బ్రహ్మా హ్యచిన్తయత్
ఇలా బ్రహ్మా స్తుతించినా, భగవంతుడు హరి యోగనిద్రలో మునిగి మేల్కొనలేదు. అప్పుడు బ్రహ్మా మళ్లీ ఆలోచించాడు.
నూనం శక్తిసమాక్రాన్తో విష్ణుర్నిద్రావశం గతః । జజాగార న ధర్మాత్మా కిం కరోమ్యద్య దుఃఖితః
నిజంగా విష్ణువు ఏదో శక్తిచేత ఆక్రమించబడి, నిద్రలో మునిగి మేల్కొనట్లేదు. ధర్మాత్ముడైన ఆయన మేల్కొనకపోతే, నేను ఇప్పుడు బాధతో ఏమి చేయాలి?
హన్తుకామావుభౌ ప్రాప్తౌ దానవౌ మదగర్వితౌ । కిం కరోమి క్వ గచ్ఛామి నాస్తి మే శరణం క్వచిత్
ఈ ఇద్దరు దానవులు మదంతో మత్తుగా, నన్ను చంపాలని వచ్చారు. నేను ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి పోవాలి? నాకు ఎక్కడా ఆశ్రయం లేదు.
ఇతి సంచిన్త్య మనసా నిశ్చయం ప్రతిపద్య చ । తుష్టావ యోగనిద్రాం తామేకాగ్రహృదయస్థితః
ఇలా మనసులో ఆలోచించి, నిర్ణయం తీసుకొని, ఏకాగ్రంగా హృదయంతో యోగనిద్రను స్తుతించాడు.
విచార్య మనసాప్యేవం శక్తిర్మే రక్షణే క్షమా । యయా హ్యచేతనో విష్ణుః కృతోఽస్తి స్పన్దవర్జితః
ఇలా మనసులో తలంచి, ఈ శక్తి మాత్రమే రక్షణకు సామర్థ్యవంతమని గ్రహించాడు. ఎందుకంటే, యామూలంగా కూడా చైతన్యం లేని విష్ణువు కదలకుండా ఉన్నాడు.
వ్యసుర్యథా న జానాతి గుణాచ్ఛబ్దాదికానిహ । తథా హరిర్న జానాతి నిద్రామీలితలోచనః
ప్రాణం లేని వాడు శబ్దాదులాంటి గుణాలను ఎలా గ్రహించలేడో, అలాగే నిద్రలో కన్నులు మూసుకున్న హరి కూడా ఏదీ గ్రహించడు.
న జహాతి యతో నిద్రాం బహుధా సంస్తుతోఽప్యసౌ । మన్యే నాస్య వశే నిద్రా నిద్రయాయం వశీకృతః
ఎన్ని విధాలుగా స్తుతించబడినా, ఆయన నిద్రను విడిచిపెట్టడు. నిద్ర ఆయన వశంలో లేదని, ఆయన నిద్రవశుడైపోయాడని నేను అనుకుంటున్నాను.
యో యస్య వశమాపన్తః స తస్య కిఙ్కరః కిల । తస్మాచ్చ యోగనిద్రేయం స్వామినీ మాపతేర్హరేః
ఎవరైనా ఎవరి వశంలో పడితే, వారు వారి సేవకులవుతారు. అందుచేత యోగనిద్ర ఈ హరి ప్రభువుకు అధిపతిగా ఉంది.
సిన్ధుజాయా అపి వశే యయా స్వామీ వశీకృతః । నూనం జగదిదం సర్వం భగవత్యా వశీకృతమ్
సముద్రజననైన లక్ష్మీ భర్తను కూడా ఎవరు వశపరిచారో, వారు నిజంగా ఈ జగత్తంతటినీ తమ అధీనంలో ఉంచారు.
అహం విష్ణుస్తథా శమ్భుః సావిత్రీ చ రమాప్యుమా । సర్వే వయం వశే యస్యా నాత్ర కిఞ్చిద్విచారణా
నేను, విష్ణువు, శంభు, సావిత్రి, లక్ష్మీ, ఉమా — మేమందరం ఆమె వశంలోనే ఉన్నాము. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
హరిరప్యవశః శేతే యథాన్యః ప్రాకృతో జనః । యయాభిభూతః కా వార్తా కిలాన్యేషాం మహాత్మనామ్
హరి కూడా సాధారణ మనిషిలా బలహీనంగా నిద్రిస్తాడు. ఆమె వశమైపోతే, ఇతర మహాత్ముల సంగతి చెప్పనక్కర్లేదు.
స్తౌమ్యద్య యోగనిద్రాం వై యయా ముక్తో జనార్దనః । ఘటయిష్యతి యుద్ధే చ వాసుదేవః సనాతనః
ఈ రోజు నేను యోగనిద్రను స్తుతిస్తున్నాను. ఆమె వల్ల జనార్దనుడు మేలుకొని, శాశ్వతుడు వాసుదేవుడు యుద్ధాన్ని చేయగలడు.
ఇతి కృత్వా మతిం బ్రహ్మా పద్మనాలస్థితస్తదా । తుష్టావ యోగనిద్రాం తాం విష్ణోరఙ్గేషు సంస్థితామ్
ఇలా నిర్ణయించుకొని, పద్మనాళంపై కూర్చున్న బ్రహ్మ, విష్ణువు అవయవాలపై ఉన్న యోగనిద్రను స్తుతించాడు.