కృతం తేన ప్రహారం తు వఞ్చయిత్వా విశాంపతే । ఖడ్గేన శితధారేణ శిరశ్చిచ్ఛేద కణ్ఠతః
ఆ ప్రహారాన్ని తప్పించుకుని, అతడు పదునైన ఖడ్గంతో మెడ దగ్గర నుంచి తలను కోసేశాడు.
ఛిన్నే శిరసి దైత్యేన్ద్రః పపాత తరసా క్షితౌ । హాహాకారో మహానాసీత్సైన్యే తస్య దురాత్మనః
తల కోసిన వెంటనే దైత్యాధిపతి వేగంగా నేలపై పడిపోయాడు. అప్పుడు ఆ దుర్మార్గుడి సైన్యంలో పెద్దగా అరుపులు, విలాపాలు వినిపించాయి.
జయ దేవీతి దేవాస్తా తుష్టువుర్జగదమ్బికామ్ । దేవదున్దుభయో నేదుర్జగుశ్చ నృప కిన్నరాః
దేవతలు 'జయము దేవీకి!' అని పాడుతూ జగదంబను స్తుతించారు. ఆకాశంలో దేవతల మృదంగాలు మోగాయి, కిన్నరులు పాటలు పాడారు, ఓ రాజా.
నిహతౌ దానవౌ వీక్ష్య పతితౌ చ రణాఙ్గణే । నిహతాః సైనికాః సర్వే తత్ర కేసరిణా బలాత్
రణరంగంలో ఇద్దరు దానవులు పడిపోయినదాన్ని చూసి, అక్కడ ఉన్న వారి సైనికులందరినీ సింహం బలవంతంగా సంహరించింది.
భక్షితాశ్చ తథా కేచిన్నిఃశేషం తద్రణం కృతమ్ । భగ్నాః కేచిద్ గతా మన్దా మహిషం ప్రతి దుఃఖితాః
కొంతమందిని సింహం తినేసింది. అలా ఆ యుద్ధం పూర్తిగా ముగిసిపోయింది. ఇంకొంతమంది భయంతో, దుఃఖంతో, మహిషుని వైపు నెమ్మదిగా వెళ్లిపోయారు.
చుక్రుశూ రురుదుశ్చైవ త్రాహి త్రాహీతి భాషణైః । అసిలోమబిడాలాఖ్యౌ నిహతౌ నృపసత్తమ
వారు 'రక్షించండి! రక్షించండి!' అని అరుస్తూ, ఏడుస్తూ, విలపిస్తూ ఉన్నారు. ఓ ఉత్తమ రాజా, అసిలోముడు, బిడాలుడు కూడా అక్కడే సంహరించబడ్డారు.
అన్యే యే సైనికా రాజన్ సింహేన భక్షితాశ్చ తే । ఏవం బ్రువన్తో రాజానం తదా చక్రుశ్చ వైశసమ్
మరిన్ని సైనికులను కూడా సింహం తినేసింది. వారు రాజును చూసి ఇలా చెప్పుకుంటూ, రాజుకు పెద్ద దుఃఖాన్ని కలిగించారు.
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తేషాం మహిషో దుర్మనాస్తదా । బభూవ చిన్తాకులితో విమనా దుఃఖసంయుతః
వారి మాటలు విని, మహిషుడు చాలా బాధతో, మనసు కలవరపడి, ఆందోళనతో నిండిపోయాడు.
మహిషద్వారా దేవీప్రబోధనమ్ వ్యాస ఉవాచ తేషాం తద్వచనం శ్రుత్వా క్రోధయుక్తో నరాధిపః । దారుకం ప్రాహ తరసా రథమానయ మేఽద్భుతమ్
వేదవ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు: వారి మాటలు విని, రాజు కోపంతో, 'దారుకా! నా అద్భుతమైన రథాన్ని త్వరగా తీసుకొచ్చి!' అని ఆజ్ఞాపించాడు.
సహస్రఖరసంయుక్తం పతాకాధ్వజభూషితమ్ । ఆయుధైః సంయుతం శుభ్రం సుచక్రం చారుకూబరమ్
ఆ రథం వెయ్యి గాడిదలతో జోడించబడి, జెండాలు, పతాకలతో అలంకరించబడి, ఆయుధాలతో నిండినది, మెరిసే చక్రాలతో, అందమైన దండతో ఉన్నది.
సూతోఽపి రథమానీయ తమువాచ త్వరాన్వితః । రాజన్ రథోఽయమానీతో ద్వారి తిష్ఠతి భూషితః
సారథి ఆ రథాన్ని తీసుకొచ్చి, త్వరగా ఇలా చెప్పాడు: 'ఓ రాజా! రథం తీసుకొచ్చాను, ద్వారంలో అలంకరించబడి నిలబడి ఉంది.'
సర్వాయుధసమాయుక్తో వరాస్తరణసంయుతః । ఆనీతం తం రథం జ్ఞాత్వా దానవేన్ద్రో మహాబలః
అది అన్ని ఆయుధాలతో, ఉత్తమమైన కవచంతో కూడినది. ఆ రథం వచ్చిందని తెలుసుకుని, మహాబలశాలి దానవేంద్రుడు—
మానుషం దేహమాస్థాయ సంగ్రామే గన్తుముద్యతః । విచార్య మనసా చేతి దేవీ మాం ప్రేక్ష్య దుర్ముఖమ్
మానవ రూపం ధరించి, యుద్ధానికి వెళ్లేందుకు సిద్ధమయ్యాడు. తన మనసులో, 'నన్ను చూసి దేవీ భయపడుతుంది' అని ఆలోచించాడు.
శృఙ్గిణం మహిషం నూనం విమనా సా భవిష్యతి । నారీణాం చ ప్రియం రూపం తథా చాతుర్యమిత్యపి
'నన్ను కొమ్ములున్న మహిషరూపంలో చూసినప్పుడు, ఆమె నిరుత్సాహపడుతుంది. స్త్రీలకు అందమైన రూపం, తెలివితేటలు ఇష్టమవుతాయి.'
తస్మాద్రూపం చ చాతుర్యం కృత్వా యాస్యామి తాం ప్రతి । యథా మాం వీక్ష్య సా బాలా ప్రేమయుక్తా భవిష్యతి
'కాబట్టి, అందమైన రూపాన్ని, తెలివిని చూపిస్తూ ఆమె దగ్గరకు వెళ్తాను. అప్పుడు ఆ యువతి నన్ను చూసి ప్రేమతో నిండిపోతుంది.'
మమాపి చ తదైవ స్యాత్సుఖం నాన్యస్వరూపతః । ఇతి సఞ్చిన్త్య మనసా దానవేన్ద్రో మహాబలః
'నాకు కూడా ఆనందం అదే రూపంలోనే లభిస్తుంది, ఇంకే రూపంలో కాదు.' అని మనసులో ఆలోచిస్తూ, ఆ మహాబలశాలి దానవేంద్రుడు—
త్యక్త్వా తన్మాహిషం రూపం బభూవ పురుషః శుభః । సర్వాయుధధరః శ్రీమాంశ్చారుభూషణభూషితః
ఆ మహిషరూపాన్ని వదిలేసి, అందమైన మానవుడిగా మారాడు. అన్ని ఆయుధాలు ధరించి, కాంతివంతంగా, అందమైన ఆభరణాలతో అలంకరించబడి ఉన్నాడు.
దివ్యామ్బరధరః కాన్తః పుష్పబాణ ఇవాపరః । రథోపవిష్టః కేయూరస్రగ్వీ బాణధనుర్ధరః
దివ్య వస్త్రాలు ధరించి, ఆకర్షణీయంగా, పుష్పబాణాల మన్మథునిలా కనిపిస్తూ, రథంపై కూర్చొని, కంకణాలు, హారాలతో అలంకరించబడి, బాణాలు, ధనుస్సు చేతబట్టి ఉన్నాడు.
సేనాపరివృతో దేవీం జగామ మదగర్వితః । మనోజ్ఞం రూపమాస్థాయ మానినీనాం మనోహరమ్
తన సైన్యంతో చుట్టుముట్టి, గర్వంతో మత్తెక్కి, అతడు ఆ దేవిని దగ్గరకు వచ్చాడు. అహంకారంతో ఉన్నవారిని ఆకర్షించే అందమైన రూపాన్ని ధరించి వచ్చాడు.
తమాగతం సమాలోక్య దైత్యానామధిపం తదా । బహుభిః సంవృతం వీరైర్దేవీ శఙ్ఖమవాదయత్
అప్పుడు ఆ దైత్యాధిపతి అనేక వీరులతో కూడి వచ్చినదాన్ని చూసి, దేవి తన శంఖాన్ని ఊదింది.
స శఙ్ఖనినదం శ్రుత్వా జనవిస్మయకారకమ్ । సమీపమేత్య దేవ్యాస్తు తామువాచ హసన్నివ
ఆ శంఖధ్వని అందరినీ ఆశ్చర్యపరిచింది. దాన్ని విని, అతడు దేవికి దగ్గరగా వచ్చి, చిరునవ్వుతో ఇలా అన్నాడు.
దేవి సంసారచక్రేఽస్మిన్వర్తమానో జనః కిల । నరో వాథ తథా నారీ సుఖం వాఞ్ఛతి సర్వథా
దేవీ! ఈ Samsāra చక్రంలో ప్రతి మనిషి — పురుషుడైనా, స్త్రీ అయినా — ఎప్పుడూ సుఖమే కోరుకుంటాడు అంటారు.
సుఖం సంయోగజం నౄణాం నాసంయోగే భవేదిహ । సంయోగో బహుధా భిన్నస్తాన్బ్రవీమి శృణుష్వ హ
మనుషులకు సుఖం అనేది కలయిక వల్లే కలుగుతుంది, వేరుపడినప్పుడు కాదు. కలయికలు అనేక విధాలుగా ఉంటాయి. వాటిని నేను చెబుతాను, విను.
భేదాన్సుప్రీతిహేతూత్థాన్స్వభావోత్థాననేకశః । తత్ర ప్రీతిభవానాదౌ కథయామి యథామతి
ప్రేమకు కారణమైన కలయికలు, స్వభావం వల్ల కలిగే కలయికలు ఎన్నో విధాలుగా ఉంటాయి. వాటిలో మొదటిగా ఆనందాన్ని కలిగించే కలయికను నా బుద్ధి మేరకు వివరించాను.
మాతాపిత్రోస్తు పుత్రేణ సంయోగస్తూత్తమః స్మృతః । భ్రాతుర్భ్రాత్రా తథా యోగః కారణాన్మధ్యమో మతః
తల్లిదండ్రులతో కుమారుడి కలయికను ఉత్తమమైనదిగా భావిస్తారు. అన్నదమ్ముల మధ్య కలయికను కొన్ని కారణాల వల్ల మధ్యస్థంగా అంటారు.
ఉత్తమస్య సుఖస్యైవ దాతృత్వాదుత్తమః స్మృతః । తస్మాదల్పసుఖస్యైవ ప్రదాతృత్వాచ్చ మధ్యమః
ఎందుకంటే, ఎక్కువ సుఖాన్ని ఇచ్చేది ఉత్తమమైనదిగా పిలవబడుతుంది. తక్కువ సుఖాన్ని ఇచ్చేది మధ్యస్థంగా పరిగణించబడుతుంది.
నావికానాం తు సంయోగః స్మృతః స్వాభావికో బుధైః । వివిధావృతచిత్తానాం ప్రసఙ్గపరివర్తినామ్
పరిచయం లేని వారితో కలయికను, వివిధ ఆసక్తులతో మనస్సు మారిపోతూ ఉండేవారికి, పండితులు సహజమైనదిగా భావిస్తారు.
అత్యల్పసుఖదాతృత్వాత్కనిష్ఠోఽయం స్మృతో బుధైః । అత్యుత్తమస్తు సంయోగః సంసారే సుఖదః సదా
చాలా తక్కువ సుఖాన్ని ఇచ్చే కలయికను పండితులు కనిష్ఠంగా పరిగణిస్తారు. అత్యుత్తమమైన కలయిక మాత్రం ఎప్పుడూ లోకంలో సుఖాన్ని ఇస్తుంది.
నారీపురుషయోః కాన్తే సమానవయసో సదా । సంయోగో యః సమాఖ్యాతః స ఏవాత్యుత్తమః స్మృతః
ఒక యువతి, ఒక యువకుడు ఇద్దరూ సమాన వయస్సులో ఉండి కలిసిన కలయికను అత్యుత్తమమైనదిగా ప్రకటించారు.
అత్యుత్తమసుఖస్యైవ దాతృత్వాత్స తథావిధః । చాతుర్యరూపవేషాద్యైః కులశీలగుణైస్తథా
అది అత్యుత్తమమైన సుఖాన్ని ఇస్తుందని, అందం, రూపం, వేషధారణ, కుటుంబం, స్వభావం, గుణాలతో అలంకరించబడిన కలయిక అని చెప్పబడింది.