బిడాలాఖ్య ఉవాచ న సన్ధికామోఽస్తి నృపోఽభిమానీ యుద్ధే చ మృత్యుం నియతం హి జానన్ । దృష్ట్వా హతాన్ ప్రేరయతే తథాస్మా- న్దైవ హి కోఽతిక్రమితుం సమర్థః
బిడాల ఇలా అన్నాడు: రాజుకు శాంతి మీద ఆసక్తి లేదు, అతడు గర్వంతో ఉన్నాడు. యుద్ధంలో మరణం తప్పదని తెలిసినా, మరణించిన వారిని చూసి మమ్మల్ని పంపిస్తున్నాడు. నిజంగా, విధిని ఎవరు దాటగలరు?
(దుఃసాధ్య ఏవాస్త్విహ సేవకానాం ధర్మః సదా మానవివర్జితానామ్ । ఆజ్ఞాపరాణాం వశవర్తికానాం పాఞ్చాలికానామివ సూత్రభేదాత్ ॥) గత్వా కథం తస్య పురస్త్వయా చ మయాపి వక్తవ్యమిదం కఠోరమ్ । గచ్ఛన్తు పాతాలమితశ్చ సర్వే దత్త్వాథ రత్నాని ధనం సురాణామ్
(ఉద్యోగస్తులకు ధర్మం ఎప్పుడూ కఠినమే, మానవత్వం లేని, ఆజ్ఞకు లోబడి ఉండే, దారులు లాగితే కదిలే బొమ్మలవంటి వారికీ మరింత కష్టం.) మనం వెళ్లి అతని ఎదుట ఈ కఠినమైన మాటలు ఎలా చెప్పగలం? అందరూ ఇక్కడి నుంచి పాతాళానికి వెళ్ళిపోవాలి, దేవతల రత్నాలు, ధనం ఇచ్చి.
(ప్రియం హి వక్తవ్యమసత్యమేవ న చ ప్రియం స్యాద్ధితకృత్తు భాషితమ్ । సత్యం ప్రియం నో భవతీహ కామం మౌనం తతో బుద్ధిమతాం ప్రతిష్ఠితమ్
ఇక్కడ మనుషులు నిజం కాకపోయినా మధురంగా మాట్లాడతారు, మరి మంచిదైనా నచ్చని మాటను చెప్పరు. నిజం ఎప్పుడూ అందరికీ నచ్చదు కాబట్టి, తెలివైనవారు మౌనంగా ఉండటం మంచిదని భావిస్తారు.
న నూనం తత్ర గన్తవ్యం హితం వా వక్తుమాదరాత్ । ప్రష్టుం వాపి గతే రాజా కోపయుక్తో భవిష్యతి
అక్కడికి వెళ్లి మనస్పూర్తిగా మంచి మాటలు చెప్పడం, లేదా ఏదైనా అడగడం కూడా చేయకూడదు. ఎందుకంటే అక్కడికి వెళ్ళితే రాజు కోపంగా మారతాడు.
ఇతి సఞ్చిన్త్య కర్తవ్యం యుద్ధం ప్రాణస్య సంశయే । స్వామికార్యం పరం మత్వా మరణం తృణవత్తథా
ఇలా ఆలోచించి, ప్రాణానికి ముప్పు వచ్చినా యుద్ధం చేయాలి. యజమాని ఆజ్ఞను అత్యంత ముఖ్యంగా భావించి, మరణాన్ని గడ్డి లాగా లెక్కచేయకూడదు.
వ్యాస ఉవాచ ఇతి సఞ్చిన్త్య తౌ వీరౌ సంస్థితౌ యుద్ధతత్పరౌ । ధనుర్బాణధరౌ తత్ర సన్నద్ధౌ రథసఙ్గతౌ
వ్యాసుడు చెప్పాడు: ఇలా నిర్ణయించుకుని, ఆ ఇద్దరు వీరులు యుద్ధానికి సిద్ధంగా, విల్లు బాణాలు ధరించి, రథాలపై పూర్తిగా ఆయుధాలతో నిలబడ్డారు.
ప్రథమం తు బిడాలాఖ్యః సప్తబాణాన్ముమోచ హ । అసిలోమా స్థితో దూరే ప్రేక్షకః పరమాస్త్రవిత్
మొదటగా బిడాల అనే వాడు ఏడు బాణాలు వదిలాడు. అసిలోమా దూరంగా నిలబడి, పరమాయుధ నిపుణుడిగా చూస్తూ ఉన్నాడు.
చిచ్ఛేద తాంస్తథాప్రాప్తానమ్బికా స్వశరైః శరాన్ । బిడాలాఖ్యం త్రిభిర్బాణైర్జఘాన చ శిలాశితైః
అంబికా తన బాణాలతో ఆ బాణాలను మధ్యలోనే కోసేసింది. తర్వాత బిడాలను మూడు పదునైన రాయి మొనదేలిన బాణాలతో గాయపరిచింది.
ప్రాప్య బాణవ్యథాం దైత్యః పపాత సమరాఙ్గణే । మూర్చ్ఛితోఽథ మమారాశు దానవో దైవయోగతః
ఆ బాణాల గాయంతో ఆ దైత్యుడు యుద్ధభూమిలో పడిపోయాడు. అతడు స్పృహ తప్పి, దైవకృపతో వెంటనే మరణించాడు.
బిడాలాఖ్యం హతం దృష్ట్వా రణే శక్తిశరోత్కరైః । అసిలోమా ధనుష్పాణిః సంస్థితో యుద్ధతత్పరః
బిడాల యుద్ధంలో శక్తిమంతమైన బాణవర్షంతో చనిపోయినట్టు చూసి, అసిలోమా విల్లు చేతపట్టి, యుద్ధానికి సిద్ధంగా నిలబడ్డాడు.
ఊర్ధ్వం సవ్యం కరం కృత్వా తామువాచ మితం వచః । దేవి జానామి మరణం దానవానాం దురాత్మనామ్
అతడు ఎడమ చేయి పైకి ఎత్తి, ఆమెతో మితమైన మాటలు చెప్పాడు: "దేవీ! ఈ దుష్ట దానవులకు మరణం తప్పదని నాకు తెలుసు."
తథాపి యుద్ధం కర్తవ్యం పరాధీనేన వై మయా । మహిషో మన్దబుద్ధిశ్చ న జానాతి ప్రియాప్రియే
అయినా నేను పరాధీనుడిగా యుద్ధం చేయాల్సిందే. మహిషుడు మూర్ఖుడు, ఏది నచ్చే మాట, ఏది నచ్చని మాట అని కూడా తెలియదు.
తదగ్రే నైవ వక్తవ్యం హితం చైవాప్రియం మయా । మర్తవ్యం వీరధర్మేణ శుభం వాప్యశుభం భవేత్
అందువల్ల అతని ముందు నేను మంచిదైనా, నచ్చని మాటైనా చెప్పకూడదు. యుద్ధవీరునిగా, ఫలితం మంచిదైనా చెడ్డదైనా, మరణించాల్సిందే.
దైవమేవ పరం మన్యే ధిపౌరుషమనర్థకమ్ । పతన్తి దానవాస్తూర్ణం తవ బాణహతా భువి
దైవమే పరమమని నేను భావిస్తున్నాను. మనుషుల ప్రయత్నం వృథా. నీ బాణాలతో దానవులు వెంటనే భూమిపై పడిపోతున్నారు.
ఇత్యుక్త్వా శరవృష్టిం స చకార దానవోత్తమః । దేవీ చిచ్ఛేద తాన్బాణైరప్రాప్తాంస్తు నిజాన్తికే
ఇలా చెప్పి, ఆ దానవశ్రేష్ఠుడు బాణవర్షాన్ని వదిలాడు. దేవీ తన బాణాలతో అవి దగ్గరకు రాకముందే కోసేసింది.
అన్యైర్వివ్యాధ తం తూర్ణమసిలోమానమాశుగైః । వీక్షితామరసఙ్ఘైశ్చ కోపపూర్ణాననా తదా
తర్వాత, ఇతర వేగవంతమైన బాణాలతో ఆమె అసిలోమాను త్వరగా గాయపరిచింది. ఆమె కోపంతో నిండిన ముఖాన్ని అమరసంఘాలు ఆశ్చర్యంగా చూశారు.
శుశుభే దానవః కామం బాణైర్విద్ధతనుః కిల । స్రవద్రుధిరధారః స ప్రఫుల్లః కింశుకో యథా
ఆ దానవుడు బాణాలతో శరీరం పొడుచుకొని, రక్తధారలు కారుతున్నా, వికసించిన కింశుకవృక్షంలా ప్రకాశించాడు.
అసిలోమా గదాం గుర్వీం లౌహీముద్యమ్య వేగతః । దుద్రావ చణ్డికాం కోపాత్సింహం మూర్ధ్ని జఘాన హ
అసిలోమా బలంగా ఒక భారీ ఇనుప గదను ఎత్తి, కోపంతో చండికాపై దూకి, సింహాన్ని తలపై కొట్టాడు.
సింహోఽపి నఖరాఘాతైస్తం దదార భుజాన్తరే । అగణయ్య గదాఘాతం కృతం తేన బలీయసా
ఆ సింహం తన పంజాలతో అతని చేతుల మధ్య చీల్చేసింది. ఆ బలమైన గదపోటును లెక్కచేయకుండా దాడి చేసింది.
ఉత్పత్య తరసా దైత్యో గదాపాణిః సుదారుణః । సింహమూర్ధ్ని సమారుహ్య జఘాన గదయామ్బికామ్
దైత్యుడు ఉగ్రంగా గదను చేతపట్టి, వేగంగా ఎగిరి, సింహం తలపైకి ఎక్కి, ఆ గదతో అంబికను కొట్టాడు.
కృతం తేన ప్రహారం తు వఞ్చయిత్వా విశాంపతే । ఖడ్గేన శితధారేణ శిరశ్చిచ్ఛేద కణ్ఠతః
ఆ ప్రహారాన్ని తప్పించుకుని, అతడు పదునైన ఖడ్గంతో మెడ దగ్గర నుంచి తలను కోసేశాడు.
ఛిన్నే శిరసి దైత్యేన్ద్రః పపాత తరసా క్షితౌ । హాహాకారో మహానాసీత్సైన్యే తస్య దురాత్మనః
తల కోసిన వెంటనే దైత్యాధిపతి వేగంగా నేలపై పడిపోయాడు. అప్పుడు ఆ దుర్మార్గుడి సైన్యంలో పెద్దగా అరుపులు, విలాపాలు వినిపించాయి.
జయ దేవీతి దేవాస్తా తుష్టువుర్జగదమ్బికామ్ । దేవదున్దుభయో నేదుర్జగుశ్చ నృప కిన్నరాః
దేవతలు 'జయము దేవీకి!' అని పాడుతూ జగదంబను స్తుతించారు. ఆకాశంలో దేవతల మృదంగాలు మోగాయి, కిన్నరులు పాటలు పాడారు, ఓ రాజా.
నిహతౌ దానవౌ వీక్ష్య పతితౌ చ రణాఙ్గణే । నిహతాః సైనికాః సర్వే తత్ర కేసరిణా బలాత్
రణరంగంలో ఇద్దరు దానవులు పడిపోయినదాన్ని చూసి, అక్కడ ఉన్న వారి సైనికులందరినీ సింహం బలవంతంగా సంహరించింది.
భక్షితాశ్చ తథా కేచిన్నిఃశేషం తద్రణం కృతమ్ । భగ్నాః కేచిద్ గతా మన్దా మహిషం ప్రతి దుఃఖితాః
కొంతమందిని సింహం తినేసింది. అలా ఆ యుద్ధం పూర్తిగా ముగిసిపోయింది. ఇంకొంతమంది భయంతో, దుఃఖంతో, మహిషుని వైపు నెమ్మదిగా వెళ్లిపోయారు.
చుక్రుశూ రురుదుశ్చైవ త్రాహి త్రాహీతి భాషణైః । అసిలోమబిడాలాఖ్యౌ నిహతౌ నృపసత్తమ
వారు 'రక్షించండి! రక్షించండి!' అని అరుస్తూ, ఏడుస్తూ, విలపిస్తూ ఉన్నారు. ఓ ఉత్తమ రాజా, అసిలోముడు, బిడాలుడు కూడా అక్కడే సంహరించబడ్డారు.
అన్యే యే సైనికా రాజన్ సింహేన భక్షితాశ్చ తే । ఏవం బ్రువన్తో రాజానం తదా చక్రుశ్చ వైశసమ్
మరిన్ని సైనికులను కూడా సింహం తినేసింది. వారు రాజును చూసి ఇలా చెప్పుకుంటూ, రాజుకు పెద్ద దుఃఖాన్ని కలిగించారు.
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తేషాం మహిషో దుర్మనాస్తదా । బభూవ చిన్తాకులితో విమనా దుఃఖసంయుతః
వారి మాటలు విని, మహిషుడు చాలా బాధతో, మనసు కలవరపడి, ఆందోళనతో నిండిపోయాడు.
మహిషద్వారా దేవీప్రబోధనమ్ వ్యాస ఉవాచ తేషాం తద్వచనం శ్రుత్వా క్రోధయుక్తో నరాధిపః । దారుకం ప్రాహ తరసా రథమానయ మేఽద్భుతమ్
వేదవ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు: వారి మాటలు విని, రాజు కోపంతో, 'దారుకా! నా అద్భుతమైన రథాన్ని త్వరగా తీసుకొచ్చి!' అని ఆజ్ఞాపించాడు.
సహస్రఖరసంయుక్తం పతాకాధ్వజభూషితమ్ । ఆయుధైః సంయుతం శుభ్రం సుచక్రం చారుకూబరమ్
ఆ రథం వెయ్యి గాడిదలతో జోడించబడి, జెండాలు, పతాకలతో అలంకరించబడి, ఆయుధాలతో నిండినది, మెరిసే చక్రాలతో, అందమైన దండతో ఉన్నది.