న్యాయాన్యాయౌ చ భూతానాం పశ్యన్తీ సాక్షిరూపిణీ । న మే కదాపి భోగేచ్ఛా న లోభో న చ వైరితా
ప్రాణులకు న్యాయం, అన్యాయం రెండింటినీ నేను ప్రత్యక్షంగా చూస్తాను. నాకు ఎప్పుడూ సుఖాసక్తి, లోభం, శత్రుత్వం ఉండదు.
ధర్మార్థం విచరామ్యత్ర సంసారే సాధురక్షణమ్ । వ్రతమేతత్తు నియతం పాలయామి నిజం సదా
ఈ లోకంలో ధర్మరక్షణ కోసం, సజ్జనులను కాపాడటానికే నేను సంచరిస్తాను. ఇది నా నిత్యమైన, స్థిరమైన వ్రతం, నేను ఎప్పుడూ పాటిస్తాను.
సాధూనాం రక్షణం కార్యం హన్తవ్యా యేఽప్యసాధవః । వేదసంరక్షణం కార్యమవతారైరనేకశః
సజ్జనులను కాపాడటం చేయవలసిన పని, దుష్టులను సంహరించాలి. వేదాలను రక్షించేందుకు అనేక అవతారాలు తీసుకోవాలి.
యుగే యుగే తానేవాహమవతారాన్బిభర్మి చ । మహిషస్తు దురాచారో దేవాన్వై హన్తుముద్యతః
ప్రతి యుగంలో నేను ఆ అవతారాలనే స్వీకరిస్తాను. మహిషుడు దురాచారంతో దేవతలను నాశనం చేయడానికి సిద్ధమయ్యాడు.
జ్ఞాత్వాహం తద్వధార్థం భోః ప్రాప్తాస్మి రాక్షసాధునా । తం హనిష్యే దురాచారం సురశత్రుం మహాబలమ్
ఇది తెలుసుకొని, అతన్ని సంహరించేందుకు నేను ఇక్కడికి వచ్చాను, ఓ ధర్మవంతుడైన రాక్షసా. ఆ దుర్మార్గుడైన, దేవతలకు శత్రువైన మహాబలిని నేను సంహరిస్తాను.
గచ్ఛ వా తిష్ఠ కామం త్వం సత్యమేతదుదాహృతమ్ । బ్రూహి వా తం దురాత్మానం రాజానం మహిషీసుతమ్
నీవు కావాలంటే వెళ్ళు, లేక ఇక్కడే ఉండు; నేను నిజమే చెప్పాను. లేదా ఆ దురాత్ముడైన మహిషి కుమారుడైన రాజుకు చెప్పు.
కిమన్యాన్ ప్రేషయస్యత్ర స్వయం యుద్ధం కురుష్వ హ । సన్ధిఞ్చేత్కర్తుమిచ్ఛాస్తి రాజ్ఞస్తవ మయా సహ
ఇక్కడకు ఇతరులను ఎందుకు పంపిస్తున్నావు? నీవే యుద్ధం చేయు! నీ రాజుకు నాతో శాంతి కావాలంటే, నాకు ఒప్పందం చేయించు.
సర్వే గచ్ఛన్తు పాతాలం వైరం త్యక్త్వా యథాసుఖమ్ । దేవద్రవ్యం తు యత్కిఞ్చిద్ధృతం జిత్వా రణే సురాన్ । తద్దత్త్వా యాన్తు పాతాలం ప్రహ్లాదో యత్ర తిష్ఠతి
అందరూ శత్రుత్వాన్ని వదిలి, ఇష్టానుసారం పాతాళానికి వెళ్ళిపోవచ్చు. యుద్ధంలో దేవతల నుంచి తీసుకున్న ధనాన్ని తిరిగి ఇచ్చి, ప్రహ్లాదుడు ఉన్న పాతాళానికి వెళ్ళిపోవాలి.
వ్యాస ఉవాచ తచ్ఛుత్వా వచనం దేవ్యా అసిలోమా పురఃస్థితః । బిడాలాఖ్యం మహావీరం పప్రచ్ఛ ప్రీతిపూర్వకమ్
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: దేవి మాటలు విని, ఆమె ఎదుట నిలబడి అసిలోమా, బిడాల అనే మహావీరుడిని స్నేహపూర్వకంగా అడిగాడు.
అసిలోమోవాచ శ్రుతం తేఽద్య బిడాలాఖ్య భవాన్యా కథితం చ యత్ । ఏవం గతే కిం కర్తవ్యో విగ్రహః సన్ధిరేవ వా
అసిలోమా ఇలా అన్నాడు: ఓ బిడాలా, నువ్వు భవానీ చెప్పినది ఈ రోజు విన్నావు. ఇప్పుడు యుద్ధం చేయాలా, శాంతి చేయాలా – ఏది మంచిదో చెప్పు.
బిడాలాఖ్య ఉవాచ న సన్ధికామోఽస్తి నృపోఽభిమానీ యుద్ధే చ మృత్యుం నియతం హి జానన్ । దృష్ట్వా హతాన్ ప్రేరయతే తథాస్మా- న్దైవ హి కోఽతిక్రమితుం సమర్థః
బిడాల ఇలా అన్నాడు: రాజుకు శాంతి మీద ఆసక్తి లేదు, అతడు గర్వంతో ఉన్నాడు. యుద్ధంలో మరణం తప్పదని తెలిసినా, మరణించిన వారిని చూసి మమ్మల్ని పంపిస్తున్నాడు. నిజంగా, విధిని ఎవరు దాటగలరు?
(దుఃసాధ్య ఏవాస్త్విహ సేవకానాం ధర్మః సదా మానవివర్జితానామ్ । ఆజ్ఞాపరాణాం వశవర్తికానాం పాఞ్చాలికానామివ సూత్రభేదాత్ ॥) గత్వా కథం తస్య పురస్త్వయా చ మయాపి వక్తవ్యమిదం కఠోరమ్ । గచ్ఛన్తు పాతాలమితశ్చ సర్వే దత్త్వాథ రత్నాని ధనం సురాణామ్
(ఉద్యోగస్తులకు ధర్మం ఎప్పుడూ కఠినమే, మానవత్వం లేని, ఆజ్ఞకు లోబడి ఉండే, దారులు లాగితే కదిలే బొమ్మలవంటి వారికీ మరింత కష్టం.) మనం వెళ్లి అతని ఎదుట ఈ కఠినమైన మాటలు ఎలా చెప్పగలం? అందరూ ఇక్కడి నుంచి పాతాళానికి వెళ్ళిపోవాలి, దేవతల రత్నాలు, ధనం ఇచ్చి.
(ప్రియం హి వక్తవ్యమసత్యమేవ న చ ప్రియం స్యాద్ధితకృత్తు భాషితమ్ । సత్యం ప్రియం నో భవతీహ కామం మౌనం తతో బుద్ధిమతాం ప్రతిష్ఠితమ్
ఇక్కడ మనుషులు నిజం కాకపోయినా మధురంగా మాట్లాడతారు, మరి మంచిదైనా నచ్చని మాటను చెప్పరు. నిజం ఎప్పుడూ అందరికీ నచ్చదు కాబట్టి, తెలివైనవారు మౌనంగా ఉండటం మంచిదని భావిస్తారు.
న నూనం తత్ర గన్తవ్యం హితం వా వక్తుమాదరాత్ । ప్రష్టుం వాపి గతే రాజా కోపయుక్తో భవిష్యతి
అక్కడికి వెళ్లి మనస్పూర్తిగా మంచి మాటలు చెప్పడం, లేదా ఏదైనా అడగడం కూడా చేయకూడదు. ఎందుకంటే అక్కడికి వెళ్ళితే రాజు కోపంగా మారతాడు.
ఇతి సఞ్చిన్త్య కర్తవ్యం యుద్ధం ప్రాణస్య సంశయే । స్వామికార్యం పరం మత్వా మరణం తృణవత్తథా
ఇలా ఆలోచించి, ప్రాణానికి ముప్పు వచ్చినా యుద్ధం చేయాలి. యజమాని ఆజ్ఞను అత్యంత ముఖ్యంగా భావించి, మరణాన్ని గడ్డి లాగా లెక్కచేయకూడదు.
వ్యాస ఉవాచ ఇతి సఞ్చిన్త్య తౌ వీరౌ సంస్థితౌ యుద్ధతత్పరౌ । ధనుర్బాణధరౌ తత్ర సన్నద్ధౌ రథసఙ్గతౌ
వ్యాసుడు చెప్పాడు: ఇలా నిర్ణయించుకుని, ఆ ఇద్దరు వీరులు యుద్ధానికి సిద్ధంగా, విల్లు బాణాలు ధరించి, రథాలపై పూర్తిగా ఆయుధాలతో నిలబడ్డారు.
ప్రథమం తు బిడాలాఖ్యః సప్తబాణాన్ముమోచ హ । అసిలోమా స్థితో దూరే ప్రేక్షకః పరమాస్త్రవిత్
మొదటగా బిడాల అనే వాడు ఏడు బాణాలు వదిలాడు. అసిలోమా దూరంగా నిలబడి, పరమాయుధ నిపుణుడిగా చూస్తూ ఉన్నాడు.
చిచ్ఛేద తాంస్తథాప్రాప్తానమ్బికా స్వశరైః శరాన్ । బిడాలాఖ్యం త్రిభిర్బాణైర్జఘాన చ శిలాశితైః
అంబికా తన బాణాలతో ఆ బాణాలను మధ్యలోనే కోసేసింది. తర్వాత బిడాలను మూడు పదునైన రాయి మొనదేలిన బాణాలతో గాయపరిచింది.
ప్రాప్య బాణవ్యథాం దైత్యః పపాత సమరాఙ్గణే । మూర్చ్ఛితోఽథ మమారాశు దానవో దైవయోగతః
ఆ బాణాల గాయంతో ఆ దైత్యుడు యుద్ధభూమిలో పడిపోయాడు. అతడు స్పృహ తప్పి, దైవకృపతో వెంటనే మరణించాడు.
బిడాలాఖ్యం హతం దృష్ట్వా రణే శక్తిశరోత్కరైః । అసిలోమా ధనుష్పాణిః సంస్థితో యుద్ధతత్పరః
బిడాల యుద్ధంలో శక్తిమంతమైన బాణవర్షంతో చనిపోయినట్టు చూసి, అసిలోమా విల్లు చేతపట్టి, యుద్ధానికి సిద్ధంగా నిలబడ్డాడు.
ఊర్ధ్వం సవ్యం కరం కృత్వా తామువాచ మితం వచః । దేవి జానామి మరణం దానవానాం దురాత్మనామ్
అతడు ఎడమ చేయి పైకి ఎత్తి, ఆమెతో మితమైన మాటలు చెప్పాడు: "దేవీ! ఈ దుష్ట దానవులకు మరణం తప్పదని నాకు తెలుసు."
తథాపి యుద్ధం కర్తవ్యం పరాధీనేన వై మయా । మహిషో మన్దబుద్ధిశ్చ న జానాతి ప్రియాప్రియే
అయినా నేను పరాధీనుడిగా యుద్ధం చేయాల్సిందే. మహిషుడు మూర్ఖుడు, ఏది నచ్చే మాట, ఏది నచ్చని మాట అని కూడా తెలియదు.
తదగ్రే నైవ వక్తవ్యం హితం చైవాప్రియం మయా । మర్తవ్యం వీరధర్మేణ శుభం వాప్యశుభం భవేత్
అందువల్ల అతని ముందు నేను మంచిదైనా, నచ్చని మాటైనా చెప్పకూడదు. యుద్ధవీరునిగా, ఫలితం మంచిదైనా చెడ్డదైనా, మరణించాల్సిందే.
దైవమేవ పరం మన్యే ధిపౌరుషమనర్థకమ్ । పతన్తి దానవాస్తూర్ణం తవ బాణహతా భువి
దైవమే పరమమని నేను భావిస్తున్నాను. మనుషుల ప్రయత్నం వృథా. నీ బాణాలతో దానవులు వెంటనే భూమిపై పడిపోతున్నారు.
ఇత్యుక్త్వా శరవృష్టిం స చకార దానవోత్తమః । దేవీ చిచ్ఛేద తాన్బాణైరప్రాప్తాంస్తు నిజాన్తికే
ఇలా చెప్పి, ఆ దానవశ్రేష్ఠుడు బాణవర్షాన్ని వదిలాడు. దేవీ తన బాణాలతో అవి దగ్గరకు రాకముందే కోసేసింది.
అన్యైర్వివ్యాధ తం తూర్ణమసిలోమానమాశుగైః । వీక్షితామరసఙ్ఘైశ్చ కోపపూర్ణాననా తదా
తర్వాత, ఇతర వేగవంతమైన బాణాలతో ఆమె అసిలోమాను త్వరగా గాయపరిచింది. ఆమె కోపంతో నిండిన ముఖాన్ని అమరసంఘాలు ఆశ్చర్యంగా చూశారు.
శుశుభే దానవః కామం బాణైర్విద్ధతనుః కిల । స్రవద్రుధిరధారః స ప్రఫుల్లః కింశుకో యథా
ఆ దానవుడు బాణాలతో శరీరం పొడుచుకొని, రక్తధారలు కారుతున్నా, వికసించిన కింశుకవృక్షంలా ప్రకాశించాడు.
అసిలోమా గదాం గుర్వీం లౌహీముద్యమ్య వేగతః । దుద్రావ చణ్డికాం కోపాత్సింహం మూర్ధ్ని జఘాన హ
అసిలోమా బలంగా ఒక భారీ ఇనుప గదను ఎత్తి, కోపంతో చండికాపై దూకి, సింహాన్ని తలపై కొట్టాడు.
సింహోఽపి నఖరాఘాతైస్తం దదార భుజాన్తరే । అగణయ్య గదాఘాతం కృతం తేన బలీయసా
ఆ సింహం తన పంజాలతో అతని చేతుల మధ్య చీల్చేసింది. ఆ బలమైన గదపోటును లెక్కచేయకుండా దాడి చేసింది.
ఉత్పత్య తరసా దైత్యో గదాపాణిః సుదారుణః । సింహమూర్ధ్ని సమారుహ్య జఘాన గదయామ్బికామ్
దైత్యుడు ఉగ్రంగా గదను చేతపట్టి, వేగంగా ఎగిరి, సింహం తలపైకి ఎక్కి, ఆ గదతో అంబికను కొట్టాడు.