పుష్పైరపి న యోద్ధవ్యం కిం పునర్నిశితైః శరైః । భవాదృశీనాం దేహేషు దునోతి మాలతీదలమ్
పువ్వులతో కూడా యుద్ధం చేయకూడదు, మరి పదునైన బాణాలతో ఎలా? మీలాంటి శరీరాలకు మల్లెపువ్వు తాకినా గాయమవుతుంది.
ధిగ్జన్మ మానుషే లోకే క్షాత్రధర్మానుజీవినామ్ । లాలితోఽయం ప్రియో దేహః కృన్తనీయః శితైః శరైః
ఈ లోకంలో క్షత్రియ ధర్మాన్ని అనుసరించే వారికి మానవ జన్మ వృథా. ఎంతో ప్రేమగా చూసుకునే ఈ శరీరాన్ని పదునైన బాణాలతో కోయాలి.
తైలాభ్యఙ్గైః పుష్పవాతైస్తథా మిష్టాన్నభోజనైః । పోషితోఽయం ప్రియో దేహో ఘాతనీయః పరేషుభిః
నూనెతో మర్దన, పువ్వుల సువాసన గాలి, రుచికరమైన భోజనాలతో పోషించుకున్న ఈ ప్రియమైన శరీరాన్ని ఇతరుల ఆయుధాలతో నాశనం చేయాలి.
దేహం ఛిత్త్వాసిధారాభిర్ధనభృజ్జాయతే నరః । ధిగ్ధనం దుఃఖదం పూర్వం పశ్చాత్కిం సుఖదం భవేత్
కత్తి గాటుతో శరీరాన్ని కోసుకుంటే ధనం లభిస్తుంది. కానీ ఆ ధనం మొదట బాధనే ఇస్తుంది, తరువాత ఏ ఆనందం వస్తుంది చెప్పు.
త్వమప్యజ్ఞైవ వామోరు యుద్ధమాకాఙ్క్షసే యతః । సుఖం సమ్భోగజం త్యక్త్వా కం గుణం వేత్సి సఙ్గరే
నీవు కూడా యుద్ధం కోరుకుంటున్నావంటే, నీకు నిజంగా జ్ఞానం లేదు, సన్నని నడుము కలదానివి. అనుభవ సుఖాన్ని వదిలేసి, యుద్ధంలో ఏమి మంచితనం ఉందో తెలుసు?
ఖడ్గపాతం గదాఘాతం భేదనఞ్జ శిలీముఖైః । మరణాన్తే తు సంస్కారో గోమాయుముఖకర్షణమ్
కత్తి గాట్లు, గదా దెబ్బలు, బాణాల చీల్చడం ఇవన్నీ ఉంటాయి. మరణానంతరం అంత్యక్రియలు లేదా పశు, నక్కలు లాగడం మాత్రమే మిగిలిపోతుంది.
తస్యైవ కవిభిర్ధూర్తైః కృతం చాతీవ శంసనమ్ । రణే మృతానాం స్వఃప్రాప్తిరర్థవాదోఽస్తి కేవలః
ఈ యుద్ధంలో చనిపోయినవారికి స్వర్గప్రాప్తి అని గొప్పగా చెప్పింది కవులు మాత్రమే. అది నిజంగా ఉన్నదేమీ కాదు, కేవలం మాటలే.
తస్మాద్ గచ్ఛ వరారోహే యత్ర తే రమతే మనః । భజ వా భూపతిం నాథం హయారిం సురమర్దనమ్
కాబట్టి, అందమైనవాడా! నీ మనసు ఎక్కడ ఆనందిస్తుందో అక్కడికి వెళ్ళు. రాజును నీ భర్తగా, గుర్రాల శత్రువును, దేవతలను జయించినవాడిని ఆశ్రయించు.
వ్యాస ఉవాచ ఏవం బ్రువాణం తం దైత్యం ప్రోవాచ జగదమ్బికా । కిం మృషా భాషసే మూఢ బుద్ధిమానివ పణ్డితః
వ్యాసుడు చెప్పాడు: ఆ దానవుడు ఇలా మాట్లాడినప్పుడు జగదంబ మాత తాను ఇలా పలికింది: నీకు తెలివి లేకుండా, పండితుడివని నటిస్తూ ఎందుకు అబద్ధం మాట్లాడుతున్నావు?
నీతిశాస్త్రం న జానాసి విద్యాం చాన్వీక్షికీం తథా । న సేవితాస్త్వయా వృద్ధా న ధర్మే మతిరస్తి తే
నీతి శాస్త్రం నీకు తెలియదు, విచారణ విద్య కూడా తెలియదు. వృద్ధులను సేవించలేదు, నీకు ధర్మం గురించీ అర్థం లేదు.
మూర్ఖసేవాపరో యస్మాత్తస్మాత్త్వం మూర్ఖ ఏవ హి । రాజధర్మం న జానాసి కిం బ్రవీషి మమాగ్రతః
నీవు మూర్ఖులను మాత్రమే అనుసరిస్తున్నావు కాబట్టి నీవు కూడా మూర్ఖుడివే. రాజధర్మం నీకు తెలియదు, నా ముందు ఎందుకు మాట్లాడుతున్నావు?
సంగ్రామే మహిషం హత్వా కృత్వా రుధిరకర్దమమ్ । యశఃస్తమ్భం స్థిరం కృత్వా గమిష్యామి యథాసుఖమ్
యుద్ధంలో మహిషాసురుడిని చంపి, రక్తంతో భూమిని మురికి చేసి, నిలకడగా కీర్తి స్థంభాన్ని నిలబెట్టి, నేను నా ఇష్టానుసారం వెళ్ళిపోతాను.
దేవానాం దుఃఖదాతారం దానవం మదగర్వితమ్ । హనిష్యేఽహం దురాచారం యుద్ధం కురు స్థిరో భవ
దేవతలకు బాధను కలిగించే, అహంకారంతో ఉన్న, చెడ్డ ప్రవర్తన గల దానవుడిని నేను చంపుతాను. యుద్ధం చేయి, ధైర్యంగా నిలబడు.
జీవితేచ్ఛాస్తి చేన్మూఢ మహిషస్య తథా తవ । తదా గచ్ఛన్తు పాతాలం దానవాః సర్వ ఏవ తే
నీకు, మహిషుడికీ ప్రాణాలపై ఆసక్తి ఉంటే, మీ అందరూ పాతాళానికి వెళ్ళిపోండి.
ముమూర్షా యది వశ్చిత్తే యుద్ధం కుర్వన్తు సత్వరాః । సర్వానేవ వధిష్యామి నిశ్చయోఽయం మమాధునా
కాని, మరణం కోరుకుంటే, వెంటనే యుద్ధం చేయండి. మీ అందరినీ నేను చంపుతాను — ఇదే నా నిశ్చయం.
వ్యాస ఉవాచ తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్యా దానవో బలదర్పితః । ముమోచ బాణవృష్టిం తాం ఘనవృష్టిమివాపరామ్
వ్యాసుడు చెప్పాడు: ఆమె మాటలు విన్న దానవుడు, తన బలంపై గర్వంతో, గాఢమైన వర్షంలా బాణాల వర్షాన్ని వదిలాడు.
చిచ్ఛేద తస్య సా బాణాన్స్వబాణైర్నిశితైస్తదా । జఘాన తం తథా ఘోరైరాశీవిషసమైః శరైః
ఆమె తన పదునైన బాణాలతో అతని బాణాలను కోసేసింది. మరణకరమైన పాముల్లాంటి భయంకరమైన బాణాలతో అతనిని కొట్టింది.
యుద్ధం పరస్పరం తత్ర బభూవ విస్మయప్రదమ్ । గదయా ఘాతయామాస తం రథాజ్జగదమ్బికా
అక్కడ వారి మధ్య అద్భుతమైన యుద్ధం జరిగింది. జగదంబ ఆమె గదాతో అతన్ని రథం మీద నుంచి పడగొట్టింది.
మూర్చ్ఛాం ప్రాప స దుష్టాత్మా గదయాభిహతో భృశమ్ । ముహూర్తద్వయమాత్రం తు రథోపస్థ ఇవాచలః
ఆ దుష్టాత్ముడు గదతో బలంగా కొట్టబడి, రెండు క్షణాలు రథంలో పడుకున్నవాడిలా కదలకుండా, అజ్ఞానంగా పడిపోయాడు.
తం తథా మూర్చ్ఛితం దృష్ట్వా తామ్రః పరబలార్దనః । ఆజగామ రణే యోద్ధుం చణ్డికాం ప్రతి చాపలాత్
అతడిని అలా మూర్ఛించి ఉన్నాడని చూసిన తామ్రుడు, శత్రువులను జయించే వాడు, ఏమాత్రం వెనకడుగు వేయకుండా యుద్ధానికి చండికా వైపు దూసుకొచ్చాడు.
ఆగచ్ఛన్తం తు తం వీక్ష్య హసన్తీ ప్రాహ చణ్డికా । ఏహ్యేహి దానవశ్రేష్ఠ యమలోకం నయామ్యహమ్
అతడు దగ్గరికి వస్తున్నాడని గమనించిన చండికా నవ్వుతూ ఇలా చెప్పింది: "రా, రా దానవులలో శ్రేష్ఠుడా! నిన్ను నేను యమలోకానికి తీసుకెళ్తాను."
కిం భవద్భిః సమాయాతైరబలైశ్చ గతాయుషైః । మహిషః కిం గృహే మూఢః కరోతి జీవనోద్యమమ్
"మీరు, బలహీనులు, ప్రాణం లేని వారు, ఇక్కడ ఎందుకు వచ్చారు? మూర్ఖుడైన మహిషుడు ఇంకా ఇంట్లో దాగి, బ్రతకడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాడా?"
కిం భవద్భిర్హతైర్మన్దైర్మమాపి విఫలః శ్రమః । అహతే మహిషే పాపే సురశత్రౌ దురాత్మని
"మీరు బలహీనులు, చనిపోయినవారు నాకు ఏమి ఉపయోగం? మహిషుడు, ఆ పాపి, దేవతలకు శత్రువు, దురాత్ముడు, ఇంకా చావకపోతే నా శ్రమ కూడా వృథా."
తస్మాద్యూయం గృహం గత్వా మహిషం ప్రేషయన్త్విహ । పశ్యేన్మాం సోఽపి మన్దాత్మా యాదృశీం తాదృశీం స్థితామ్
"అందుకే మీరు ఇంటికి వెళ్లి మహిషుడిని ఇక్కడికి పంపండి. ఆ మూర్ఖుడూ నన్ను నేను ఎలా నిలబడి ఉన్నానో చూసుకోగలడు."
తామ్రస్తద్వచనం శ్రుత్వా బాణవృష్టిం చకార హ । చణ్డికాం ప్రతి కోపేన కర్ణాకృష్టశరాసనః
ఆ మాటలు విని, తామ్రుడు కోపంతో తన విల్లు చెవికి వరకు లాగి, చండికాపై బాణాల వర్షం కురిపించాడు.
భగవత్యపి తామ్రాక్షీ సమాకృష్య శరాసనమ్ । బాణాన్ముమోచ తరసా హన్తుకామా సురాహితమ్
దేవి, తామ్రవర్ణమైన కళ్లతో, తన విల్లు బలంగా లాగి, దేవతలకు శత్రువును సంహరించాలనే కోరికతో వేగంగా బాణాలు వదిలింది.
చిక్షురాఖ్యోఽపిబలవాన్మూర్చ్ఛాం త్యక్త్వోత్థితః పునః । గృహీత్వా సశరం చాపం తస్థౌ తత్సమ్ముఖః క్షణాత్
చిక్షురుడు మూర్ఛ విడిచిపెట్టి మళ్లీ లేచి, తన విల్లు, బాణాలు తీసుకుని, వెంటనే ఆమె ఎదుట నిలబడ్డాడు.
చిక్షురాఖ్యశ్చ తామ్రశ్చ ద్వావప్యతిబలోత్కటౌ । యుయుధాతే మహావీరౌ సహ దేవ్యా రణాఙ్గణే
చిక్షురుడు, తామ్రుడు ఇద్దరూ అపారమైన బలశాలులు, మహావీరులు, ఆ యుద్ధభూమిలో దేవితో కలిసి పోరాడారు.
కుపితా చ మహామాయా వవర్ష శరసన్తతిమ్ । చకార దానవాన్ సర్వాన్ బాణక్షతతనుచ్ఛదాన్
కోపంతో ఉన్న మహామాయా, బాణాల వర్షాన్ని కురిపించి, దానవులందరినీ బాణగాయలతో కప్పేసింది.
అసురాః క్రోధసమ్మూఢా బభూవుః శరతాడితాః । చిక్షిపుః శరజాలాని దేవీం ప్రతి రుషాన్వితాః
అసురులు కోపంతో మూర్ఛిపోయి, బాణాల దెబ్బలకు తాళలేక, దేవిని లక్ష్యంగా చేసుకుని కోపంతో బాణాల జాలిని వదిలారు.