రాజన్నహం హనిష్యామి కా చిన్తా స్త్రీవిహింసనే । ఇత్యుక్త్వా స్వబలైర్యుక్తః ప్రయయౌ రథసంయుతః
'మహారాజా! ఆమెను నేనే చంపుతాను. ఒక స్త్రీతో యుద్ధంలో భయపడటానికి ఏముంది?' అని చెప్పి, తన సైన్యాన్ని సిద్ధం చేసుకొని, రథంపై బయలుదేరాడు.
ద్వితీయం పార్ష్ణిరక్షం తు కృత్వా తామ్రం మహాబలమ్ । మహతా సైన్యఘోషేణ పూరయన్గగనం దిశః
తమ్రుడనే మహాబలుడు తనకు రెండవ సహాయకుడిగా నియమించి, తన పెద్ద సైన్యపు గొంతుతో ఆకాశం, దిక్కులు నిండిపోయేలా చేశాడు.
తమాగచ్ఛన్తమాలోక్య దేవీ భగవతీ శివా । చకార శఙ్ఖజ్యాఘోషం ఘణ్టానాదం మహాద్భుతమ్
అతడు వస్తున్నాడని గమనించిన దేవి, భగవతి శివా, శంఖాన్ని ఊదింది, విల్లులో తంతిని కొట్టింది, ఘంటలు మోగించి అద్భుతమైన శబ్దం చేసింది.
తత్రసుస్తేన శబ్దేన తే చ సర్వే సురారయః । కిమేతదితి భాషన్తో దుద్రువుర్భయకమ్పితాః
ఆ గొప్ప శబ్దంతో దేవతలకు శత్రువులైన వారు అందరూ భయంతో వణికిపోతూ, 'ఇది ఏమిటి?' అని అరుస్తూ పారిపోయారు.
చిక్షురాఖ్యస్తు తాన్దృష్ట్వా పలాయనపరాయణాన్ । ఉవాచాతీవ సంకుద్ధః కిం భయం వః సమాగతమ్
వారు పారిపోతున్నారని చూసి, సిక్షురుడు చాలా కోపంతో, 'మీకు ఏమి భయం వచ్చింది?' అని అడిగాడు.
అద్యైవాహం హనిష్యామి బాణైర్బాలాం మదోన్నతామ్ । తిష్ఠన్త్వత్ర భయం త్యక్త్వా దైత్యాః సమరమూర్ధని
'ఈ రోజు నేనే ఆ గర్వంతో ఉన్న యువతిని బాణాలతో చంపుతాను. దైత్యులారా! భయాన్ని వదిలేసి యుద్ధరంగంలో నిలబడండి.'
ఇత్యుక్త్వా దానవశ్రేష్ఠశ్చాపపాణిర్బలాన్వితః । ఆగత్య సఙ్గరే దేవీమిత్యువాచ గతవ్యథః
అలా చెప్పి, దానవులలో శ్రేష్ఠుడు, విల్లు చేతబట్టి, బలంతో నిండినవాడు, భయాన్ని వదిలేసి, యుద్ధంలో దేవిని ఎదుర్కొని ఇలా అన్నాడు.
కిం గర్జసి విశాలాక్షి భీషయన్తీతరాన్నరాన్ । నాహం బిభేమి తన్వఙ్గి శ్రుత్వా తేఽద్య విచేష్టితమ్
'ఓ విశాలమైన కళ్లవాడా! నువ్వు గర్జిస్తూ ఇతరులను భయపెడుతున్నావు. నీ ప్రదర్శన విన్నాక కూడా, ఓ సన్నని అందమైనవాడా! నేను నిన్ను భయపడటం లేదు.'
స్త్రీవధే దూషణం జ్ఞాత్వా తథైవాకీర్తిసమ్భవమ్ । ఉపేక్షాం కురుతే చిత్తం మదీయం వామలోచనే
'స్త్రీని చంపడం అపకీర్తి కలిగించేదని, అపవాదు వస్తుందని తెలుసు. అందుకే, ఓ సుందరి! నా మనసు ఉపేక్ష వైపు మొగ్గుచూపుతోంది.'
స్త్రీణాం యుద్ధం కటాక్షైశ్చ తథా హావైశ్చ సున్దరి । న శస్త్రైర్విహితం క్వాపి త్వాదృశీనాం కదాచన
'ఓ అందమైనవాడా! స్త్రీలకు యుద్ధం అంటే చూపులతో, హావభావాలతోనే; మీలాంటి వారికి ఎప్పుడూ ఆయుధాలతో యుద్ధం జరగదు.'
పుష్పైరపి న యోద్ధవ్యం కిం పునర్నిశితైః శరైః । భవాదృశీనాం దేహేషు దునోతి మాలతీదలమ్
పువ్వులతో కూడా యుద్ధం చేయకూడదు, మరి పదునైన బాణాలతో ఎలా? మీలాంటి శరీరాలకు మల్లెపువ్వు తాకినా గాయమవుతుంది.
ధిగ్జన్మ మానుషే లోకే క్షాత్రధర్మానుజీవినామ్ । లాలితోఽయం ప్రియో దేహః కృన్తనీయః శితైః శరైః
ఈ లోకంలో క్షత్రియ ధర్మాన్ని అనుసరించే వారికి మానవ జన్మ వృథా. ఎంతో ప్రేమగా చూసుకునే ఈ శరీరాన్ని పదునైన బాణాలతో కోయాలి.
తైలాభ్యఙ్గైః పుష్పవాతైస్తథా మిష్టాన్నభోజనైః । పోషితోఽయం ప్రియో దేహో ఘాతనీయః పరేషుభిః
నూనెతో మర్దన, పువ్వుల సువాసన గాలి, రుచికరమైన భోజనాలతో పోషించుకున్న ఈ ప్రియమైన శరీరాన్ని ఇతరుల ఆయుధాలతో నాశనం చేయాలి.
దేహం ఛిత్త్వాసిధారాభిర్ధనభృజ్జాయతే నరః । ధిగ్ధనం దుఃఖదం పూర్వం పశ్చాత్కిం సుఖదం భవేత్
కత్తి గాటుతో శరీరాన్ని కోసుకుంటే ధనం లభిస్తుంది. కానీ ఆ ధనం మొదట బాధనే ఇస్తుంది, తరువాత ఏ ఆనందం వస్తుంది చెప్పు.
త్వమప్యజ్ఞైవ వామోరు యుద్ధమాకాఙ్క్షసే యతః । సుఖం సమ్భోగజం త్యక్త్వా కం గుణం వేత్సి సఙ్గరే
నీవు కూడా యుద్ధం కోరుకుంటున్నావంటే, నీకు నిజంగా జ్ఞానం లేదు, సన్నని నడుము కలదానివి. అనుభవ సుఖాన్ని వదిలేసి, యుద్ధంలో ఏమి మంచితనం ఉందో తెలుసు?
ఖడ్గపాతం గదాఘాతం భేదనఞ్జ శిలీముఖైః । మరణాన్తే తు సంస్కారో గోమాయుముఖకర్షణమ్
కత్తి గాట్లు, గదా దెబ్బలు, బాణాల చీల్చడం ఇవన్నీ ఉంటాయి. మరణానంతరం అంత్యక్రియలు లేదా పశు, నక్కలు లాగడం మాత్రమే మిగిలిపోతుంది.
తస్యైవ కవిభిర్ధూర్తైః కృతం చాతీవ శంసనమ్ । రణే మృతానాం స్వఃప్రాప్తిరర్థవాదోఽస్తి కేవలః
ఈ యుద్ధంలో చనిపోయినవారికి స్వర్గప్రాప్తి అని గొప్పగా చెప్పింది కవులు మాత్రమే. అది నిజంగా ఉన్నదేమీ కాదు, కేవలం మాటలే.
తస్మాద్ గచ్ఛ వరారోహే యత్ర తే రమతే మనః । భజ వా భూపతిం నాథం హయారిం సురమర్దనమ్
కాబట్టి, అందమైనవాడా! నీ మనసు ఎక్కడ ఆనందిస్తుందో అక్కడికి వెళ్ళు. రాజును నీ భర్తగా, గుర్రాల శత్రువును, దేవతలను జయించినవాడిని ఆశ్రయించు.
వ్యాస ఉవాచ ఏవం బ్రువాణం తం దైత్యం ప్రోవాచ జగదమ్బికా । కిం మృషా భాషసే మూఢ బుద్ధిమానివ పణ్డితః
వ్యాసుడు చెప్పాడు: ఆ దానవుడు ఇలా మాట్లాడినప్పుడు జగదంబ మాత తాను ఇలా పలికింది: నీకు తెలివి లేకుండా, పండితుడివని నటిస్తూ ఎందుకు అబద్ధం మాట్లాడుతున్నావు?
నీతిశాస్త్రం న జానాసి విద్యాం చాన్వీక్షికీం తథా । న సేవితాస్త్వయా వృద్ధా న ధర్మే మతిరస్తి తే
నీతి శాస్త్రం నీకు తెలియదు, విచారణ విద్య కూడా తెలియదు. వృద్ధులను సేవించలేదు, నీకు ధర్మం గురించీ అర్థం లేదు.
మూర్ఖసేవాపరో యస్మాత్తస్మాత్త్వం మూర్ఖ ఏవ హి । రాజధర్మం న జానాసి కిం బ్రవీషి మమాగ్రతః
నీవు మూర్ఖులను మాత్రమే అనుసరిస్తున్నావు కాబట్టి నీవు కూడా మూర్ఖుడివే. రాజధర్మం నీకు తెలియదు, నా ముందు ఎందుకు మాట్లాడుతున్నావు?
సంగ్రామే మహిషం హత్వా కృత్వా రుధిరకర్దమమ్ । యశఃస్తమ్భం స్థిరం కృత్వా గమిష్యామి యథాసుఖమ్
యుద్ధంలో మహిషాసురుడిని చంపి, రక్తంతో భూమిని మురికి చేసి, నిలకడగా కీర్తి స్థంభాన్ని నిలబెట్టి, నేను నా ఇష్టానుసారం వెళ్ళిపోతాను.
దేవానాం దుఃఖదాతారం దానవం మదగర్వితమ్ । హనిష్యేఽహం దురాచారం యుద్ధం కురు స్థిరో భవ
దేవతలకు బాధను కలిగించే, అహంకారంతో ఉన్న, చెడ్డ ప్రవర్తన గల దానవుడిని నేను చంపుతాను. యుద్ధం చేయి, ధైర్యంగా నిలబడు.
జీవితేచ్ఛాస్తి చేన్మూఢ మహిషస్య తథా తవ । తదా గచ్ఛన్తు పాతాలం దానవాః సర్వ ఏవ తే
నీకు, మహిషుడికీ ప్రాణాలపై ఆసక్తి ఉంటే, మీ అందరూ పాతాళానికి వెళ్ళిపోండి.
ముమూర్షా యది వశ్చిత్తే యుద్ధం కుర్వన్తు సత్వరాః । సర్వానేవ వధిష్యామి నిశ్చయోఽయం మమాధునా
కాని, మరణం కోరుకుంటే, వెంటనే యుద్ధం చేయండి. మీ అందరినీ నేను చంపుతాను — ఇదే నా నిశ్చయం.
వ్యాస ఉవాచ తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్యా దానవో బలదర్పితః । ముమోచ బాణవృష్టిం తాం ఘనవృష్టిమివాపరామ్
వ్యాసుడు చెప్పాడు: ఆమె మాటలు విన్న దానవుడు, తన బలంపై గర్వంతో, గాఢమైన వర్షంలా బాణాల వర్షాన్ని వదిలాడు.
చిచ్ఛేద తస్య సా బాణాన్స్వబాణైర్నిశితైస్తదా । జఘాన తం తథా ఘోరైరాశీవిషసమైః శరైః
ఆమె తన పదునైన బాణాలతో అతని బాణాలను కోసేసింది. మరణకరమైన పాముల్లాంటి భయంకరమైన బాణాలతో అతనిని కొట్టింది.
యుద్ధం పరస్పరం తత్ర బభూవ విస్మయప్రదమ్ । గదయా ఘాతయామాస తం రథాజ్జగదమ్బికా
అక్కడ వారి మధ్య అద్భుతమైన యుద్ధం జరిగింది. జగదంబ ఆమె గదాతో అతన్ని రథం మీద నుంచి పడగొట్టింది.
మూర్చ్ఛాం ప్రాప స దుష్టాత్మా గదయాభిహతో భృశమ్ । ముహూర్తద్వయమాత్రం తు రథోపస్థ ఇవాచలః
ఆ దుష్టాత్ముడు గదతో బలంగా కొట్టబడి, రెండు క్షణాలు రథంలో పడుకున్నవాడిలా కదలకుండా, అజ్ఞానంగా పడిపోయాడు.
తం తథా మూర్చ్ఛితం దృష్ట్వా తామ్రః పరబలార్దనః । ఆజగామ రణే యోద్ధుం చణ్డికాం ప్రతి చాపలాత్
అతడిని అలా మూర్ఛించి ఉన్నాడని చూసిన తామ్రుడు, శత్రువులను జయించే వాడు, ఏమాత్రం వెనకడుగు వేయకుండా యుద్ధానికి చండికా వైపు దూసుకొచ్చాడు.