వవౌ వాయుశ్చ దుర్గన్ధో మృతానాం దేహసఙ్గతః । అభూత్కిలకిలాశబ్దః ఖగానాం పలభక్షిణామ్
చనిపోయినవారి శవాల వాసనతో దుర్గంధమైన గాలి వీచింది. మాంసం తినే పక్షుల గర్జనతో శబ్దం మారుమోగింది.
తదా చుకోప దుష్టాత్మా దుర్ముఖః కాలమోహితః । దేవీమువాచ గర్వేణ కృత్వా చోర్ధ్వకరం శుభమ్
అప్పుడు దుర్ముఖుడు, కాలమోహితుడై, కోపంతో ఊగిపోయాడు. అతడు గర్వంగా తన శుభహస్తాన్ని పైకి ఎత్తి దేవిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
గచ్ఛ చణ్డి హనిష్యామి త్వామద్యైవ సుబాలిశే । దైత్యం వా భజ వామోరు మహిషం మదగర్వితమ్
ఓ చండీ! నీవు వెళ్ళిపో. నిన్ను ఈరోజే చంపేస్తాను, మూర్ఖురాలా! లేదా నీవు దైత్యుడి దగ్గరకి, లేక మహిషుడి దగ్గరకి వెళ్ళిపో.
దేవ్యువాచ ఆసన్నమరణః కామం ప్రలపస్యద్య మోహితః । అద్యైవ త్వాం హనిష్యామి యథాయం బాష్కలో హతః
దేవి ఇలా అన్నది: నీ మరణం దగ్గరగా ఉండగా నీవు మాయలో పడిపోయి వాగుతున్నావు. నిన్ను ఈరోజే, బాష్కలుడిని చంపినట్లే, నేనూ చంపుతాను.
గచ్ఛ వా తిష్ఠ వా మన్ద మరణం యది రోచతే । హత్వా త్వాం వై వధిష్యామి బాలిశం మహిషీసుతమ్
పో లేదా ఉండిపో, మూర్ఖుడా! మరణం నీవు కోరుకుంటే. నిన్ను చంపి, మహిషాసురుని పిల్లవాడినీ సంహరిస్తాను.
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్యా దుర్ముఖో మర్తుముద్యతః । ముమోచ బాణవృష్టిం తు చణ్డికాం ప్రతి దారుణామ్
దేవి మాటలు విని, మరణానికి సిద్ధమైన దుర్ముఖుడు, చండికాపై భయంకరమైన బాణవర్షాన్ని వదిలాడు.
సాపి తాం తరసా ఛిత్త్వా బాణవృష్టిం శితైః శరైః । జఘాన దానవం కృద్ధా వృత్రం వజ్రధరో యథా
ఆమె ఆ బాణవర్షాన్ని తన పదునైన బాణాలతో చీల్చి, కోపంతో దానవుణ్ణి చంపింది. అది వజ్రాయుధంతో వృత్రాసురుణ్ని చంపిన ఇంద్రుడిలా జరిగింది.
తయోః పరస్పరం యుద్ధం సఞ్జాతం చాతికర్కశమ్ । భయదం కాతరాణాఞ్చ శూరాణాం బలవర్ధనమ్
వారి ఇద్దరి మధ్య భయంకరమైన యుద్ధం జరిగింది. అది భయపడే వారికి భయాన్నిచ్చింది, ధైర్యవంతులకు బలాన్ని ఇచ్చింది.
దేవీ చిచ్ఛేద తరసా ధనుస్తస్య కరే స్థితమ్ । తథైవ పఞ్చభిర్బాణైర్బభఞ్జ రథముత్తమమ్
దేవి బలంగా అతని చేతిలో ఉన్న విల్లును కోసేసింది. వెంటనే ఐదు బాణాలతో అతని అద్భుతమైన రథాన్ని ధ్వంసం చేసింది.
రథే భగ్నే మహాబాహుః పదాతిర్దుర్ముఖస్తదా । గదాం గహీత్వా దుర్ధర్షాం జగామ చణ్డికాం ప్రతి
రథం పాడైపోయిన తర్వాత, బలవంతుడైన దుర్ముఖుడు కాలినడకన దిగి, తన గట్టిగదను తీసుకుని చండిక వైపు వచ్చాడు.
చకార స గదాఘాతం సింహమౌలౌ మహాబలః । న చచాల హరిః స్థానాత్తాడితోఽపి మహాబలః
అతడు తన గదతో సింహముఖుడైన హరివైపు గట్టిగా కొట్టాడు. అయినా, ఆ బలవంతుడు హరి తన స్థానం నుండి కదలలేదు.
అమ్బికా తం సమాలోక్య గదాపాణిం పురఃస్థితమ్ । ఖడ్గేన శితధారేణ శిరశ్చిచ్ఛేద మౌలిమత్
అంబికా, అతడు ఎదురుగా గదను పట్టుకుని నిలబడి ఉన్నాడని చూసి, తన పదునైన ఖడ్గంతో అతని కిరీటధారితలాన్ని కోసేసింది.
ఛిన్నే చ మస్తకే భూమౌ పపాత దుర్ముఖో మృతః । జయశబ్దం తదా చక్రుర్ముదితా నిర్జరా భృశమ్
తల కొట్టబడిన వెంటనే దుర్ముఖుడు చనిపోయి నేలపై పడిపోయాడు. ఆ సమయంలో ఆనందంతో దేవతలు గట్టిగా 'జయము' అని అరచారు.
తుష్టువుస్తాం తదా దేవీం దుర్ముఖే నిహతేఽమరాః । పుష్పవృష్టిం తథా చక్రుర్జయశబ్దం నభఃస్థితాః
దుర్ముఖుడు చనిపోవడంతో, ఆ దేవతలు ఆ దేవిని స్తుతించారు. ఆకాశంలో ఉన్న వారు పువ్వులు వర్షించగా, జయధ్వని ప్రతిధ్వనించింది.
ఋషయః సిద్ధగన్ధర్వాః సవిద్యాధరకిన్నరాః । జహృషుస్తం హతం దృష్ట్వా దానవం రణమస్తకే
ఋషులు, సిద్ధులు, గంధర్వులు, విద్యాధరులు, కిన్నరులు — అందరూ యుద్ధంలో ప్రధానమైన ఆ దానవుడు పడిపోయిన దృశ్యాన్ని చూసి ఎంతో ఆనందించారు.
తామ్రచిక్షురాఖ్యవధవర్ణనమ్ వ్యాస ఉవాచ దుర్ముఖం నిహతం శ్రుత్వా మహిషః క్రోధమూర్చ్ఛితః । ఉవాచ దానవాన్సర్వాన్కిం జాతమితి చాసకృత్
వ్యాసుడు చెప్పెను: దుర్ముఖుడు చనిపోయాడని విని, మహిషుడు కోపంతో తట్టుకోలేక, అందరు దానవులను పదే పదే 'ఏమైంది?' అని అడిగాడు.
నిహతౌ దానవౌ శూరౌ రణే దుర్ముఖబాష్కలౌ । తన్వ్యా తత్పరమాశ్చర్యం పశ్యన్తు దైవచేష్టితమ్
యుద్ధంలో ధైర్యవంతులైన దుర్ముఖుడు, బాష్కలుడు ఇద్దరూ చనిపోయారు. అందరూ ఈ సన్నని దేవి చేసిన అద్భుత కార్యాన్ని చూడండి, ఇది దేవతల చర్య.
కాలో హి బలవాన్కర్తా సతతం సుఖదుఃఖయోః । నరాణాం పరతన్త్రాణాం పుణ్యపాపానుయోగతః
కాలమే మనుషులకు సుఖదుఃఖాలకు కారణమై, పుణ్యపాపాల ఫలితాన్ని అనుసరించి, ఎప్పుడూ బలంగా పని చేస్తుంది.
నిహతౌ దానవశ్రేష్ఠౌ కిం కర్తవ్యమతః పరమ్ । బ్రువన్తు మిలితాః సర్వే యద్యుక్తం కార్యసఙ్కటే
ఇప్పుడు ప్రధానమైన దానవులు చనిపోవడంతో, ఇకపై ఏమి చేయాలి? ఈ కష్ట సమయంలో ఏది తగినదో అందరూ చెప్పండి.
వ్యాస ఉవాచ ఏవం బ్రువతి రాజేన్ద్ర మహిషేఽతిబలాన్వితే । చిక్షురాఖ్యస్తు సేనానీస్తమువాచ మహారథః
వ్యాసుడు చెప్పెను: మహిషుడు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, గొప్ప బలంతో ఉన్న సిక్షురుడు అనే సేనాధిపతి అతనితో ఇలా అన్నాడు.
రాజన్నహం హనిష్యామి కా చిన్తా స్త్రీవిహింసనే । ఇత్యుక్త్వా స్వబలైర్యుక్తః ప్రయయౌ రథసంయుతః
'మహారాజా! ఆమెను నేనే చంపుతాను. ఒక స్త్రీతో యుద్ధంలో భయపడటానికి ఏముంది?' అని చెప్పి, తన సైన్యాన్ని సిద్ధం చేసుకొని, రథంపై బయలుదేరాడు.
ద్వితీయం పార్ష్ణిరక్షం తు కృత్వా తామ్రం మహాబలమ్ । మహతా సైన్యఘోషేణ పూరయన్గగనం దిశః
తమ్రుడనే మహాబలుడు తనకు రెండవ సహాయకుడిగా నియమించి, తన పెద్ద సైన్యపు గొంతుతో ఆకాశం, దిక్కులు నిండిపోయేలా చేశాడు.
తమాగచ్ఛన్తమాలోక్య దేవీ భగవతీ శివా । చకార శఙ్ఖజ్యాఘోషం ఘణ్టానాదం మహాద్భుతమ్
అతడు వస్తున్నాడని గమనించిన దేవి, భగవతి శివా, శంఖాన్ని ఊదింది, విల్లులో తంతిని కొట్టింది, ఘంటలు మోగించి అద్భుతమైన శబ్దం చేసింది.
తత్రసుస్తేన శబ్దేన తే చ సర్వే సురారయః । కిమేతదితి భాషన్తో దుద్రువుర్భయకమ్పితాః
ఆ గొప్ప శబ్దంతో దేవతలకు శత్రువులైన వారు అందరూ భయంతో వణికిపోతూ, 'ఇది ఏమిటి?' అని అరుస్తూ పారిపోయారు.
చిక్షురాఖ్యస్తు తాన్దృష్ట్వా పలాయనపరాయణాన్ । ఉవాచాతీవ సంకుద్ధః కిం భయం వః సమాగతమ్
వారు పారిపోతున్నారని చూసి, సిక్షురుడు చాలా కోపంతో, 'మీకు ఏమి భయం వచ్చింది?' అని అడిగాడు.
అద్యైవాహం హనిష్యామి బాణైర్బాలాం మదోన్నతామ్ । తిష్ఠన్త్వత్ర భయం త్యక్త్వా దైత్యాః సమరమూర్ధని
'ఈ రోజు నేనే ఆ గర్వంతో ఉన్న యువతిని బాణాలతో చంపుతాను. దైత్యులారా! భయాన్ని వదిలేసి యుద్ధరంగంలో నిలబడండి.'
ఇత్యుక్త్వా దానవశ్రేష్ఠశ్చాపపాణిర్బలాన్వితః । ఆగత్య సఙ్గరే దేవీమిత్యువాచ గతవ్యథః
అలా చెప్పి, దానవులలో శ్రేష్ఠుడు, విల్లు చేతబట్టి, బలంతో నిండినవాడు, భయాన్ని వదిలేసి, యుద్ధంలో దేవిని ఎదుర్కొని ఇలా అన్నాడు.
కిం గర్జసి విశాలాక్షి భీషయన్తీతరాన్నరాన్ । నాహం బిభేమి తన్వఙ్గి శ్రుత్వా తేఽద్య విచేష్టితమ్
'ఓ విశాలమైన కళ్లవాడా! నువ్వు గర్జిస్తూ ఇతరులను భయపెడుతున్నావు. నీ ప్రదర్శన విన్నాక కూడా, ఓ సన్నని అందమైనవాడా! నేను నిన్ను భయపడటం లేదు.'
స్త్రీవధే దూషణం జ్ఞాత్వా తథైవాకీర్తిసమ్భవమ్ । ఉపేక్షాం కురుతే చిత్తం మదీయం వామలోచనే
'స్త్రీని చంపడం అపకీర్తి కలిగించేదని, అపవాదు వస్తుందని తెలుసు. అందుకే, ఓ సుందరి! నా మనసు ఉపేక్ష వైపు మొగ్గుచూపుతోంది.'
స్త్రీణాం యుద్ధం కటాక్షైశ్చ తథా హావైశ్చ సున్దరి । న శస్త్రైర్విహితం క్వాపి త్వాదృశీనాం కదాచన
'ఓ అందమైనవాడా! స్త్రీలకు యుద్ధం అంటే చూపులతో, హావభావాలతోనే; మీలాంటి వారికి ఎప్పుడూ ఆయుధాలతో యుద్ధం జరగదు.'