కార్యభేదకరా నిత్యం కోశగుప్తాసివత్సదా । సంగ్రామేఽథ సముత్పన్నే భీషయన్తి ప్రభుం సదా
వారు ఎప్పుడూ పనుల్లో చిచ్చు పెడతారు, ధనాన్ని కత్తిలా దాచిపెడతారు. యుద్ధం వచ్చినప్పుడు యజమానిని భయపెడతారు.
విశ్వాసస్తు న కర్తవ్యస్తేషాం రాజన్ కదాచన । విశ్వాసే కార్యహానిః స్యాన్మన్త్రహానిః సదైవ హి
రాజా, అలాంటి వారిపై ఎప్పుడూ నమ్మకం పెట్టుకోకూడదు. వారిని నమ్మితే పని నష్టం, రహస్యాలు బయటపడటం తప్పదు.
ఖలాః కిం కిం న కుర్వన్తి విశ్వస్తా లోభతత్పరాః । తామసాః పాపనిరతా బుద్ధిహీనాః శఠాస్తథా
లోభంతో నిండిన చెడ్డవారిని నమ్మితే వారు ఏ దుష్టعمైనా చేయగలరు. తామస స్వభావం, పాపానికి అలవాటు, బుద్ధిలేని, మోసగాళ్లే వారు.
తస్మాత్కార్యం కరిష్యామి గత్వాహం రణమస్తకే । చిన్తా త్వయా న కర్తవ్యా సర్వథా నృపసత్తమ
అందువల్ల నేను స్వయంగా యుద్ధానికి వెళ్లి పని పూర్తిచేస్తాను. రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, నువ్వు ఏ విధంగా కూడా ఆందోళన పడకూడదు.
గృహీత్వా తాం దురాచారామాగమిష్యామి సత్వరః । పశ్య మేఽద్య బలం ధైర్యం ప్రభుకార్యం స్వశక్తితః
ఆ దుర్మార్గిని పట్టుకుని త్వరగా తిరిగి వస్తాను. నేడు నా బలాన్ని, ధైర్యాన్ని, యజమాని పనిపై నా నిబద్ధతను చూడు.
మహిషసేనాధిపబాష్కలదుర్ముఖనిపాతనవర్ణనమ్ వ్యాస ఉవాచ ఇత్యుక్త్వా తౌ మహాబాహూ దైత్యౌ బాష్కలదుర్ముఖౌ । జగ్మతుర్మదదిగ్ధాఙ్గౌ సర్వశస్త్రాస్త్రకోవిదౌ
వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు: అప్పుడు ఆ ఇద్దరు మహాబలశాలులు అయిన బాష్కలుడు, దుర్ముఖుడు, అహంకారంతో మునిగిపోయి, అన్ని ఆయుధాల్లో నైపుణ్యం కలవారు, బయలుదేరారు.
తౌ గత్వా సమరే దేవీమూచతుర్వచనం తదా । దానవౌ చ మదోన్మత్తౌ మేఘగమ్భీరయా గిరా
వారు యుద్ధభూమికి వెళ్లి, ఆ ఇద్దరు దానవులు అహంకారంతో, మేఘం మ్రోగినట్టు గంభీరంగా దేవిని ఉద్దేశించి మాటలాడారు.
దేవి దేవా జితా యేన మహిషేణ మహాత్మనా । వరయ త్వం వరారోహే సర్వదైత్యాధిపం నృపమ్
దేవీ, మహిషుడు మహాత్ముడు, దేవతలను జయించాడు. అందుకే, అందమైనవాడా, నువ్వు ఆయన్ని దానవుల రాజుగా భర్తగా ఎంచుకో.
స కృత్వా మానుషం రూపం సర్వలక్షణసంయుతమ్ । భూషితం భూషణైర్దివ్యైస్త్వామేష్యతి రహః కిల
అతడు మానవ రూపం ధరించి, అన్ని శుభలక్షణాలతో, దివ్యాభరణాలతో అలంకరించబడి, నిన్ను ఒంటరిగా కలవడానికి వస్తాడు.
త్రైలోక్యవిభవం కామం త్వమేష్యసి శుచిస్మితే । మహిషే పరమం భావం కురు కాన్తే మనోగతమ్
మహిషునితో కలిసినప్పుడు, మూడువెళ్లాల సంపద నీకు లభిస్తుంది. ప్రకాశవంతమైన నవ్వుతో ఉన్నవాడా, నీ మనసులో ఉన్న ప్రేమను అతనికి ఇవ్వు.
కృత్వా పతిం మహావీరం సంసారసుఖమద్భుతమ్ । త్వం ప్రాప్స్యసి పికాలాపే యోషితాం ఖలు వాఞ్ఛితమ్
ఆ మహావీరుడిని భర్తగా చేసుకుంటే, నీవు ఆశ్చర్యకరమైన లోకసుఖాన్ని అనుభవిస్తావు. కోయిలలాగా మధురంగా మాట్లాడే వాడా, స్త్రీలు కోరుకునే అన్నీ నీకు లభిస్తాయి.
దేవ్యువాచ జాల్మ త్వం కిం విజానాసి నారీయం కామమోహితా । మన్దబుద్ధిబలాత్యర్థం భజేయం మహిషం శఠమ్
దేవీ ఇలా చెప్పింది: దుర్మార్గుడా, నువ్వు ఏమి తెలుసు? నేను కోరికలో మాయలో పడిన స్త్రీను కాదు. బుద్ధి, బలం లేని వాడిని, మోసగాడు అయిన మహిషుని నేను ఎంచుకోను.
కులశీలగుణైస్తుల్యం తం భజన్తి కులస్త్రియః । అధికం రూపచాతుర్యబుద్ధిశీలక్షమాదిభిః
కుటుంబం, స్వభావం, గుణాలలో సమానుడిని, లేదా అందం, నైపుణ్యం, బుద్ధి, స్వభావం, సహనం వంటి లక్షణాల్లో మెరుగైనవారిని, మంచి కుటుంబస్త్రీలు భర్తగా ఎంచుకుంటారు.
కా ను కామాతురా నారీ భజేచ్చ పశురూపిణమ్ । పశూనామధమం నూనం మహిషం దేవరూపిణీ
ఏ స్త్రీ కోరికతో మాయలో పడి, జంతు రూపం ఉన్నవాడిని ఎంచుకుంటుంది? నిజంగా, దేవరూపం కలిగిన నేను, జంతువులలో అధముడైన మహిషుని ఎంచుకోను.
గచ్ఛతం మహిషం తూర్ణం భూపం బాష్కలదుర్ముఖౌ । వదతం మద్వచో దైత్యం గజతుల్యం విషాణినమ్
బాష్కలుడు, దుర్ముఖుడా, మీరు వెంటనే రాజైన మహిషుని వద్దకు వెళ్లి, ఏనుగు లాంటి కొమ్ములు ఉన్న ఆ దానవునికి నా మాటలు చెప్పండి.
పాతాలం గచ్ఛ వాభ్యేత్య సంగ్రామం కురు వా మయా । రణే జాతే సహస్రాక్షో నిర్భయః స్యాదితి ధువమ్
అతడు పాతాళానికి వెళ్లినా, లేదా ఇక్కడికి వచ్చి నాతో యుద్ధం చేసినా, యుద్ధం మొదలైనప్పుడు ఇంద్రుడు భయపడకుండా ఉంటాడు — ఇది నిస్సందేహం.
హత్వాహం త్వాం గమిష్యామి నాన్యథా గమనం మమ । ఇత్థం జ్ఞాత్వా సుదుర్బుద్ధే యథేచ్ఛసి తథా కురు
నిన్ను చంపిన తరువాతే నేను వెళ్ళగలను, వేరేలా నాకు వెళ్ళే మార్గం లేదు. ఇది తెలుసుకుని, ఓ మూర్ఖుడా, నువ్వు కావాలనుకున్నట్టు చేయు.
మామనిర్జిత్య భూభాగే న స్థానం తే కదాచన । భవిష్యతి చతుష్పాద దివి వా గిరికన్దరే
నన్ను ఓడించకుండా నీకు భూమిపై ఎక్కడా స్థానం ఉండదు; నాలుగు కాళ్లు ఉన్న జంతువుల్లోనూ, ఆకాశంలోనూ, పర్వత గుహల్లోనూ నీకు చోటు దొరకదు.
వ్యాస ఉవాచ ఇత్యుక్తౌ తౌ తయా దైత్యౌ కోపాకులితలోచనౌ । ధనుర్బాణధరౌ వీరౌ యుద్ధకామౌ బభూవతుః
వ్యాసుడు చెప్పాడు: ఆమె ఇలా అన్న వెంటనే, ఆ ఇద్దరు దానవులు కోపంతో కళ్లు ఎర్రబెట్టుకొని, ధనుస్సు బాణాలు పట్టుకుని, యుద్ధానికి సిద్ధంగా, వీరులుగా నిలిచారు.
కృత్వా సువిపులం నాదం దేవీ సా నిర్భయా స్థితా । ఉభౌ చ చక్రతుస్తీవ్రా బాణవృష్టిం కురూద్వహ
దేవి భయమేమీ లేకుండా నిలబడి, గొప్ప శబ్దం చేసింది. ఆ ఇద్దరూ గట్టిగా బాణవర్షం కురిపించారు, ఓ కురు వంశశ్రేష్ఠా!
భగవత్యపి బాణౌఘాన్ముమోచ దానవౌ ప్రతి । కృత్వాతిమధురం నాదం దేవకార్యార్థసిద్ధయే
దేవి కూడా ఆ దానవులపై బాణాల వర్షం కురిపించింది. దేవతల కార్యం పూర్తయ్యేందుకు, ఆమె ఎంతో మధురమైన శబ్దం చేసింది.
తయోస్తు బాష్కలస్తూర్ణం సమ్ముఖోఽభూద్ రణాఙ్గణే । దుర్ముఖః ప్రేక్షకస్తత్ర దేవీమభిముఖః స్థితః
ఆ ఇద్దరిలో బాష్కలుడు యుద్ధ భూమిలో వేగంగా దేవిని ఎదుర్కొన్నాడు. దుర్ముఖుడు అక్కడ దేవిని చూస్తూ ఎదురుగా నిలబడ్డాడు.
తయోర్యుద్ధమభూద్ ఘోరం దేవీబాష్కలయోస్తదా । బాణాసిపరిఘాఘాతైర్భయదం మన్దచేతసామ్
ఆ సమయంలో దేవి, బాష్కలుడు ఇద్దరి మధ్య భయంకరమైన యుద్ధం జరిగింది. బాణాలు, ఖడ్గాలు, గొడ్డళ్లతో జరిగిన ఆ యుద్ధం బలహీన హృదయులకు భయాన్ని కలిగించింది.
తతః క్రుద్ధా జగన్మాతా దృష్ట్వా తం యుద్ధదుర్మదమ్ । జఘాన పఞ్చభిర్బాణైః కర్ణాకృష్టైః శిలాశితైః
అప్పుడు జగదంబిక, ఆ యుద్ధంలో మత్తులో ఉన్న దానవుడిని చూసి కోపంతో తన చెవివరకు లాగిన ఐదు రాళ్లంత పదునైన బాణాలతో అతన్ని గాయపరిచింది.
దానవోఽపి శరాన్దేవ్యాశ్చిచ్ఛేద నిశితైః శరైః । సప్తభిస్తాడయామాస దేవీం సింహోపరిస్థితామ్
ఆ దానవుడు కూడా తన పదునైన బాణాలతో దేవి బాణాలను తెంచి, సింహంపై కూర్చున్న దేవిని ఏడు బాణాలతో గాయపరిచాడు.
సాపి తం దశభిస్తీక్ష్ణైః సుపీతైః సాయకైః ఖలమ్ । జఘాన తచ్ఛరాంశ్ఛిత్త్వా జహాస చ ముహుర్ముహుః
దేవి కూడా పదునైన పసుపు రెక్కలున్న పది బాణాలతో ఆ దుష్టుడిని గాయపరిచింది. అతని బాణాలను తెంచి, పునఃపునః నవ్వింది.
అర్ధచన్ద్రేణ బాణేన చిచ్ఛేద చ శరాసనమ్ । బాష్కలోఽపి గదాం గృహ్య దేవీం హన్తుముపాయయౌ
ఆమె అర్ధచంద్రాకార బాణంతో అతని ధనుస్సును తెంచింది. బాష్కలుడు తన గదను పట్టుకుని దేవిని చంపేందుకు ముందుకు వచ్చాడు.
ఆగచ్ఛన్తం గదాపాణిం దానవం మదగర్వితమ్ । చణ్డికా స్వగదాపాతైః పాతయామాస భూతలే
గద పట్టుకుని, మదంతో గర్వంతో ముందుకు వస్తున్న దానవుడిని చండిక తన గదతో బలంగా కొట్టి నేలపై పడేసింది.
బాష్కలః పతితో భూమౌ ముహూర్తాదుత్థితః పునః । చిక్షేప చ గదాం సోఽపి చణ్డికాం చణ్డవిక్రమః
బాష్కలుడు నేలపై పడిపోయి, కొంతసేపటి తర్వాత మళ్లీ లేచి, భయంకరమైన పరాక్రమంతో తన గదను చండికపై విసిరాడు.
తమాగచ్ఛన్తమాలోక్య దేవీ శూలేన వక్షసి । జఘాన బాష్కలం క్రుద్ధా పపాత చ మమార సః
అతడు ముందుకు వస్తున్నదాన్ని చూసిన దేవి కోపంతో తన శూలాన్ని అతని ఛాతీలో గాయపరిచింది. బాష్కలుడు పడిపోయి అక్కడే మరణించాడు.