వ్యాస ఉవాచ ఇతి రాజ్ఞో వచః శ్రుత్వా హేతుగర్భం మహాయశాః । బిడాలాఖ్యో మహారాజమిత్యువాచ కృతాఞ్జలిః
వ్యాసుడు చెప్పాడు: రాజు చెప్పిన కారణభరితమైన మాటలు విని, మహాప్రఖ్యాతుడైన బిడాలుడు చేతులు జోడించి మహారాజుతో ఇలా అన్నాడు.
రాజన్నేషా విశాలాక్షీ జ్ఞాతవ్యా యత్నతః పునః । కిమర్థమిహ సమ్ప్రాప్తా కుతః కస్య పరిగ్రహః
రాజా! ఈ విశాలమైన కన్నుల మహిళను మరలా జాగ్రత్తగా పరిశీలించాలి. ఆమె ఎందుకు ఇక్కడికి వచ్చింది? ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది? ఎవరి కోసం పని చేస్తోంది?
మరణం తే పరిజ్ఞాయ స్త్రియా సర్వాత్మనా సురైః । ప్రేషితా పద్మపత్రాక్షీ సముత్పాద్య స్వతేజసా
రాజా! నీ మరణం ఒక మహిళ చేత జరుగుతుందని తెలుసుకుని, దేవతలు తమ తేజంతో ఈ పద్మపాత్రాక్షిని పంపించారు.
తేఽపి ఛన్నాః స్థితాః ఖేఽత్ర సర్వే యుద్ధదిదృక్షవః । సమయేఽస్యాః సహాయాస్తే భవిష్యన్తి యుయుత్సవః
వారు కూడా ఇక్కడ ఆకాశంలో, యుద్ధాన్ని చూడాలని ఆశతో, దాగి ఉన్నారు. సమయం వచ్చినప్పుడు, యుద్ధానికి ఆమెకు తోడుగా మారతారు.
పురతః కామినీం కృత్వా తే వై విష్ణుపురోగమాః । వధిష్యన్తి చ నః సర్వాన్సా త్వాం యుద్ధే హనిష్యతి
ఆ మహిళను ముందుంచి, విష్ణువు మొదలైన వారు మనందరినీ సంహరిస్తారు. ఆమె నిన్ను యుద్ధంలో సంహరిస్తుంది.
ఏతచ్చికీర్షితం తేషాం మయా జ్ఞాతం నరాధిప । భవితవ్యస్య న జ్ఞానం వర్తతే మమ సర్వథా
రాజా! వారి సంకల్పం నాకు తెలిసింది. కానీ జరగాల్సినదేంటో నాకు పూర్తిగా తెలియదు.
యోద్ధవ్యం న త్వయాద్యేతి నాహం వక్తుం క్షమః ప్రభో । ప్రమాణం త్వం మహారాజ కార్యేఽత్ర దేవనిర్మితే
ప్రభూ! 'ఈ రోజు యుద్ధం చేయాలి' అని నేను చెప్పలేను. దేవతల చేత ఏర్పడిన ఈ విషయంలో, నీవే నిర్ణయాధికారి, మహారాజా!
తదర్థేఽస్మాభిరనిశం మర్తవ్యం కార్యగౌరవాత్ । విహర్తవ్యం త్వయా సార్ధమేష ధర్మోఽనుజీవినామ్
ఈ కారణంగా, పనికి గౌరవం ఇచ్చి, మేమంతా ఎప్పుడూ మరణానికి సిద్ధంగా ఉండాలి. కానీ నీవు కూడా మాతో కలిసి ముందుకు సాగాలి—ఇదే సేవకుల ధర్మం.
విచారోఽత్ర మహానస్తి యదేకా కామినీ నృప । యుద్ధం ప్రార్థయతేఽస్మాభిః ససైన్యైర్బలదర్పితైః
రాజా! మనందరం సైన్యంతో, బలంతో గర్వించే వారమై ఉన్నప్పుడు, ఒక్క మహిళ మనతో యుద్ధం కోరుకుంటోంది—ఇది ఎంతో ఆలోచించదగ్గ విషయం.
దుర్ముఖ ఉవాచ రాజన్ యుద్ధే జయో నోఽద్య భవితా వేద్మ్యహం కిల । పలాయనం న కర్తవ్యం యశోహానికరం నృణామ్
దుర్ముఖుడు అన్నాడు: రాజా! ఈ రోజు యుద్ధంలో మనకు విజయం రాదని నాకు తెలుసు. అయినా, పరుగు తీయడం మనుషులకు అపఖ్యాతి తెస్తుంది కాబట్టి, దానిని చేయకూడదు.
ఇన్ద్రాదీనాం సంయుగేఽపి న కృతం యజ్జుగుప్సితమ్ । ఏకాకినీం స్త్రియం ప్రాప్య కో హి కుర్యాత్పలాయనమ్
ఇంద్రుడు మొదలైనవారితో యుద్ధంలో కూడా ఎలాంటి అపకీర్తికరం జరగలేదు. ఒంటరిగా ఉన్న ఒక మహిళను ఎదుర్కొన్నప్పుడు ఎవరు పారిపోతారు చెప్పండి?
తస్మాద్యుద్ధం ప్రకర్తవ్యం మరణం వా రణే జయః । యద్భావి తద్భవత్యేవ కాత్ర చిన్తా విపశ్యతః
అందువల్ల యుద్ధం చేయాలి, లేదా యుద్ధంలో మరణం గాని, విజయం గాని కలుగుతుంది. ఏది జరగబోతుందో అది తప్పక జరుగుతుంది. అర్థం తెలిసినవాడు ఎందుకు ఆందోళన పడాలి?
మరణేఽత్ర యశఃప్రాప్తిర్జీవనే చ తథా సుఖమ్ । ఉభయం మనసా కృత్వా కర్తవ్యం యుద్ధమద్య వై
మరణంలో కీర్తి లభిస్తుంది, బ్రతికితే ఆనందం ఉంటుంది. ఈ రెండింటినీ మనసులో ఉంచుకొని, ఈ రోజు యుద్ధం తప్పక చేయాలి.
పలాయనే యశోహానిర్మరణం చాయుషః క్షయే । తస్మాచ్ఛోకో న కర్తవ్యో జీవితే మరణే వృథా
పారిపోతే కీర్తి పోతుంది, మరణిస్తే ప్రాణం పోతుంది. అందుకే బ్రతికినా, మరణించినా వృథాగా శోకించకూడదు.
వ్యాస ఉవాచ దుర్ముఖస్య వచః శ్రుత్వా బాష్కలో వాక్యమబ్రవీత్ । ప్రణతః ప్రాఞ్జలిర్భూత్వా రాజానం వాక్యకోవిదః
వ్యాసుడు చెప్పాడు: దుర్ముఖుని మాటలు విని, బాష్కలుడు రాజును నమస్కరించి, చేతులు జోడించి, మాటలో నైపుణ్యంతో ఇలా అన్నాడు.
బాష్కల ఉవాచ రాజంశ్చిన్తా న కర్తవ్యా కార్యేఽస్మిన్కాతరప్రియే । అహమేకో హనిష్యామి చణ్డీం చఞ్చలలోచనామ్
బాష్కలుడు అన్నాడు: రాజా, ఈ పనిలో భయపడవద్దు, ఆందోళన పడవద్దు. నేను ఒక్కడే చంచలమైన కళ్లుగల చండికను సంహరిస్తాను.
ఉత్సాహస్తు ప్రకర్తవ్యః స్థాయీభావో రసస్య చ । భయానకో భవేద్వైరీ వీరస్య నృపసత్తమ
ఉత్సాహం పెంచుకోవాలి, మనసు దృఢంగా ఉంచుకోవాలి. భయపడేవారికి శత్రువు భయంకరంగా ఉంటాడు, వీరుడికి కాదు, మహారాజా!
తస్మాత్త్యక్త్వా భయం భూప కరిష్యే యుద్ధమద్భుతమ్ । నయిష్యామి నరేన్ద్రాహం చణ్డికాం యమసాదనమ్
అందువల్ల భయాన్ని వదిలేసి, రాజా, నేను అద్భుతమైన యుద్ధం చేస్తాను. చండికను యమలోకానికి తీసుకెళ్తాను.
న బిభేమి యమాదిన్ద్రాత్కుబేరాద్వరుణాదపి । వాయోర్వహ్నేస్తథా విష్ణోః శఙ్కరాచ్ఛశినో రవేః
నాకు యముడు, ఇంద్రుడు, కుబేరుడు, వరుణుడు, వాయువు, అగ్ని, విష్ణువు, శంకరుడు, చంద్రుడు, సూర్యుడు ఎవ్వరూ భయపడే వారు కాదు.
ఏకాకినీ తథా నారీ కిం పునర్మదగర్వితా । అహం తాం నిహనిష్యామి విశిఖైశ్చ శిలాశితైః
ఆమె ఒంటరిగా ఉంది, మహిళ కూడా. ఇక నా వల్ల గర్వపడుతోందా? నేను ఆమెను బాణాలతో, పదునైన రాళ్లతో సంహరిస్తాను.
పశ్య బాహుబలం మేఽద్య విహరస్వ యథాసుఖమ్ । భవతాత్ర న గన్తవ్యం సంగ్రామేఽప్యనయా సమమ్
ఈ రోజు నా బాహుబలాన్ని చూడు. నువ్వు నీ ఇష్టానుసారం సంతోషంగా ఉండు. ఆమెతో కలిసి యుద్ధానికి వెళ్ళకూడదు.
వ్యాస ఉవాచ ఏవం బ్రువతి రాజేన్ద్రం బాష్కలే మదగర్వితే । ప్రణమ్య నృపతిం తత్ర దుర్ధరో వాక్యమబ్రవీత్
వ్యాసుడు చెప్పాడు: ఇలా బాష్కలుడు తనపై గర్వంతో రాజుతో మాట్లాడుతుండగా, అక్కడ రాజును నమస్కరించి దుర్ధరుడు మాటలు అన్నాడు.
దుర్ధర ఉవాచ మహిషాహం విజేష్యామి దేవీం దేవవినిర్మితామ్ । అష్టాదశభుజాం రమ్యాం కారణాచ్చ సమాగతామ్
దుర్ధరుడు అన్నాడు: మహిషా, దేవతలు సృష్టించిన, పదహారు భుజాలుగల అందమైన ఆ దేవిని నేను జయిస్తాను. ఆమె ప్రత్యేకంగా వచ్చినది కూడా.
రాజన్ భీషయితుం త్వాం వై మాయైషా నిర్మితా సురైః । విభీషికేయం విజ్ఞాయ త్యజ మోహం మనోగతమ్
రాజా, ఈమెను దేవతలు నిన్ను భయపెట్టడానికి మాయతో సృష్టించారు. ఈ భయాన్ని తెలుసుకొని, మనసులో ఉన్న మోహాన్ని వదిలేయి.
రాజనీతిరియం రాజన్ మన్త్రికృత్యం తథా శృణు । సాత్త్వికా రాజసాః కేచిత్తామసాశ్చ తథాపరే
రాజా, ఇదే రాజనీతి. మంత్రుల పనులు కూడా విను. కొందరు సాత్వికులు, మరికొందరు రాజసులు, ఇంకొందరు తామసులు.
మన్త్రిణస్త్రివిధా లోకే భవన్తి దానవాధిప । సాత్త్వికాః ప్రభుకార్యాణి సాధయన్తి స్వశక్తిభిః
మంత్రులు ఈ లోకంలో మూడు రకాలవారు, దానవాధిపతి. సాత్వికులు తమ శక్తితో ప్రభువు పనులను సాధిస్తారు.
ఆత్మకృత్యం ప్రకుర్వన్తి స్వామికార్యావిరోధతః । ఏకచిత్తా ధర్మపరా మన్త్రశాస్త్రవిశారదాః
వారు తమ పనిని చేస్తారు, ప్రభువు పనికి విఘాతం కలిగించరు. మనస్సు ఒక్కటే, ధర్మానికి నిబద్ధులు, మంత్రశాస్త్రంలో నైపుణ్యం కలవారు.
రాజసా భిన్నచిత్తాశ్చ స్వకార్యనిరతాః సదా । కదాచిత్స్వామికార్యం తే ప్రకుర్వన్తి యదృచ్ఛయా
రాజసులు మనస్సు చిత్తభ్రాంతిగా ఉంచి, ఎప్పుడూ తమ పనిలోనే మునిగి ఉంటారు. వారు ప్రభువు పనిని అప్పుడప్పుడు మాత్రమే చేస్తారు.
తామసా లోభనిరతాః స్వకార్యనిరతాః సదా । ప్రభుకార్యం వినాశ్యైవ స్వకార్యం సాధయన్తి తే
తామస స్వభావం కలవారు ఎప్పుడూ లోభంతో, తమ స్వార్థంతో మునిగిపోతారు. వారు యజమాని పని చెడగొట్టి, తమ పనిని మాత్రమే నెరవేర్చుకుంటారు.
సమయే తే విభిద్యన్తే పరైస్తు పరివఞ్చితాః । స్వచ్ఛిద్రం శత్రుపక్షీయాన్నిర్దిశన్తి గృహస్థితాః
సరైన సమయంలో, వారు ఇతరుల చేత మోసపోయి విడిపోయిపోతారు. ఇంట్లోనే ఉండి, తమ బలహీనతలను శత్రువులవైపు చూపిస్తారు.