కామం సదృశయోర్యోగః సంసారే సుఖదో భవేత్ । అన్యథా దుఃఖదో భూయాదజ్ఞానాద్యది కల్పితః
ఈ లోకంలో సమానుల కలయిక కావాలని ఉంటే ఆనందాన్ని ఇస్తుంది; లేకపోతే, అజ్ఞానంతో ఊహించిన కలయిక బాధను తెస్తుంది.
మూర్ఖస్త్వమసి యద్ బ్రూషే పతిం మే భజ భామిని । క్వాహం క్వ మహిషః శృఙ్గీ సమ్బన్ధః కీదృశో ద్వయోః
నీవు 'ఓ సుందరివి, నా భర్తను స్వీకరించు' అని చెప్పడం మూర్ఖత్వమే. నేను ఎక్కడ, కొమ్ములు ఉన్న మహిషి ఎక్కడ? మనిద్దరికి ఎలా సంబంధం ఉంటుంది?
గచ్ఛ యుధ్యస్వ వా కామం హనిష్యేఽహం సబాన్ధవమ్ । యజ్ఞభాగం దేవలోకం నోచేత్త్యక్త్వా సుఖీ భవ
నీకు కావాలంటే పోయి యుద్ధం చేయు, లేకపోతే నిన్ను నీ బంధువులతో కలిసి చంపేస్తాను. దేవతలకు చెందాల్సిన భాగాన్ని, వారి లోకాన్ని తిరిగి ఇవ్వకపోతే, అన్నిటిని వదిలిపెట్టి ఎక్కడైనా సుఖంగా ఉండు.
వ్యాస ఉవాచ ఇత్యుక్త్వా సా తదా దేవీ జగర్జ భృశమద్భుతమ్ । కల్పాన్తసదృశం నాదం చక్రే దైత్యభయావహమ్
వ్యాసుడు చెప్పాడు: ఇలా చెప్పిన దేవి అప్పుడు భయంకరంగా, ఆశ్చర్యంగా గర్జించింది. ఆ గర్జన ప్రళయాంతం లాంటి శబ్దాన్ని చేసి, దానవులకు భయాన్ని కలిగించింది.
చకమ్పే వసుధా చేలుస్తేన శబ్దేన భూధరాః । గర్భాశ్చ దైత్యపత్నీనాం సస్రంసుర్గర్జితస్వనాత్
ఆ శబ్దంతో భూమి కంపించింది, పర్వతాలు కదిలిపోయాయి, దానవుల భార్యల గర్భాల్లో ఉన్న శిశువులు ఆ గర్జన శబ్దంతో బయటపడ్డాయి.
తామ్రః శ్రుత్వా చ తం శబ్దం భయత్రస్తమనాస్తదా । పలాయనం తతః కృత్వా జగామ మహిషాన్తికమ్
ఆ శబ్దాన్ని విని, తామ్రుడు భయంతో మనసు వణికిపోయి, అక్కడినుంచి పారిపోయి మహిషి దగ్గరకు వెళ్లాడు.
నగరే తస్య యే దైత్యాస్తేఽపి చిన్తామవాప్నువన్ । బధిరీకృతకర్ణాశ్చ పలాయనపరా నృప
ఆ నగరంలో ఉన్న దానవులందరికీ కూడా ఆందోళన కలిగింది, వారి చెవులు మూసుకుపోయాయి, రాజా! వారు పారిపోవడానికే సిద్ధమయ్యారు.
తదా క్రోధేన సింహోఽపి ననాద భృశముత్సటః । తేన నాదేన దైతేయా భయం జగ్మురపి స్ఫుటమ్
అప్పుడే సింహమూ కోపంతో బలంగా గర్జించింది. ఆ గర్జన విని దైత్యులు స్పష్టంగా భయపడ్డారు.
తామ్రం సమాగతం దృష్ట్వా హయారిరపి మోహితః । చిన్తయామాస సచివైః కిం కర్తవ్యమతః పరమ్
తామ్రుడు వచ్చినదాన్ని చూసి, గుర్రంముఖం ఉన్న శత్రువు కూడా అయోమయంలో పడ్డాడు. తర్వాత తన మంత్రులతో కలిసి ఇకపై ఏమి చేయాలో ఆలోచించాడు.
దుర్గగ్రహో వా కర్తవ్యో యుద్ధం నిర్గత్య వా పునః । పలాయనే కృతే శ్రేయో భవేద్వా దానవోత్తమాః
మనం కోటలోకి వెళ్లి దాగాలా? లేక మళ్లీ యుద్ధానికి బయలుదేరాలా? లేక పారిపోతే మంచిదా, ఓ ఉత్తమ దానవులారా?
బుద్ధిమన్తో దురాధర్షాః సర్వశాస్త్రవిశారదాః । మన్త్రః ఖలు ప్రకర్తవ్యః సుగుప్తః కార్యసిద్ధయే
తెలివైనవారు, ఎవ్వరూ ఎదుర్కోలేని వారు, అన్ని శాస్త్రాల్లో నిపుణులు—అలాంటి మంత్రులు పని పూర్తయ్యేందుకు రహస్యంగా మంచి యోచన చేయాలి.
మన్త్రమూలం స్మృతం రాజ్యం యది స స్యాత్సురక్షితః । మన్త్రిభిశ్చ సదాచారైర్విధేయః సర్వథా బుధైః
మంత్రసభే రాజ్యానికి మూలం అని చెప్పబడింది. అలాంటి రాజ్యం మంత్రులతో, మంచి ప్రవర్తన కలిగిన, జ్ఞానులు అయినవారితో ఎల్లప్పుడూ పాలించాలి.
మన్త్రభేదే వినాశః స్యాద్రాజ్యస్య భూపతేస్తథా । తస్మాద్భేదభయాద్ గుప్తః కర్తవ్యో భూతిమిచ్ఛతా
మంత్రి వర్గంలో చిచ్చు పడితే రాజ్యం నాశనం అవుతుంది. అందుకే, కలహ భయం వల్ల, ఎవరు ఐశ్వర్యం కోరుకుంటారో వారు రహస్యంగా వ్యవహరించాలి.
తదత్ర మన్త్రిభిర్వాచ్యం వచనం హేతుమద్ధితమ్ । కాలదేశానుసారేణ విచిన్త్య నీతినిర్ణయమ్
ఈ విషయంలో, మంత్రులు సమయానుసారం, స్థలకాలాన్ని బాగా ఆలోచించి, హితమైన, కారణంతో కూడిన మాటలు చెప్పాలి. అలాగే, రాజ్య పాలనకు ఏది మంచిదో నిర్ణయించాలి.
యా యోషాత్ర సమాయాతా ప్రబలా దేవనిర్మితా । ఏకాకినీ నిరాలమ్బా కారణం తద్విచిన్త్యతామ్
ఇక్కడికి వచ్చిన ఈ మహిళ దేవతల చేత సృష్టించబడి, బలంగా ఉంది. ఆమె ఒంటరిగా, ఎవరి ఆధారమూ లేకుండా ఉంది—దీనికి కారణం ఏమిటో విచారించాలి.
యుద్ధం ప్రార్థయతే బాలా కిమాశ్చర్యమతః పరమ్ । శ్రేయోఽత్ర విపరీతం వా కో వేత్తి భువనత్రయే
ఒక యువతి యుద్ధం కోరుకుంటోంది—ఇదికంటే ఆశ్చర్యం ఇంకేదైనా ఉందా? ఈ లోకాల్లో ఎవరికైనా తెలుసా, ఇక్కడ మంచి జరుగుతుందో, చెడు జరుగుతుందో?
న బహూనాం జయోఽప్యస్తి నైకస్య చ పరాజయః । దైవాధీనౌ సదా జ్ఞేయౌ యుద్ధే జయపరాజయౌ
చాలామందికి ఎప్పుడూ విజయం లభించదు, ఒక్కరికి తప్పనిసరిగా ఓటమి వస్తుందన్నది కూడా కాదు. యుద్ధంలో విజయం, ఓటమి రెండూ భగ్యాధీనమే అని ఎప్పుడూ గుర్తుంచుకోవాలి.
ఉపాయవాదినః ప్రాహుర్దైవం కిం కేన వీక్షితమ్ । అదృష్టమితి యన్నామ ప్రవదన్తి మనీషిణః
ఉపాయాల గురించి చెప్పేవారు, 'దైవం అంటే ఏమిటి? దాన్ని ఎవరు చూశారు?' అంటారు. జ్ఞానులు దాన్ని కనిపించని, తెలియని శక్తి అంటారు.
తత్సత్త్వేఽపి ప్రమాణం కిం కాతరాశావలమ్బనమ్ । న సమర్థజనానాం హి దైవం కుత్రాపి లక్ష్యతే
దైవం ఉన్నా, భయంతో ఆశపడి కూర్చోవడానికి ఏమి ఆధారం ఉంది? సామర్థ్యం ఉన్నవాళ్లలో దైవ ప్రభావం ఎక్కడా కనిపించదు.
ఉద్యమో దైవమేతౌ హి శూరకాతరయోర్మతమ్ । విచిన్త్యాద్య ధియా సర్వం కర్తవ్యం కార్యమాదరాత్
ప్రయత్నం, దైవం—ఇవి ధైర్యవంతుల, భయపడేవాళ్ల అభిప్రాయాలు. ఈ రోజు, ప్రతిదీ బాగా ఆలోచించి, శ్రద్ధగా చేయాలి.
వ్యాస ఉవాచ ఇతి రాజ్ఞో వచః శ్రుత్వా హేతుగర్భం మహాయశాః । బిడాలాఖ్యో మహారాజమిత్యువాచ కృతాఞ్జలిః
వ్యాసుడు చెప్పాడు: రాజు చెప్పిన కారణభరితమైన మాటలు విని, మహాప్రఖ్యాతుడైన బిడాలుడు చేతులు జోడించి మహారాజుతో ఇలా అన్నాడు.
రాజన్నేషా విశాలాక్షీ జ్ఞాతవ్యా యత్నతః పునః । కిమర్థమిహ సమ్ప్రాప్తా కుతః కస్య పరిగ్రహః
రాజా! ఈ విశాలమైన కన్నుల మహిళను మరలా జాగ్రత్తగా పరిశీలించాలి. ఆమె ఎందుకు ఇక్కడికి వచ్చింది? ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది? ఎవరి కోసం పని చేస్తోంది?
మరణం తే పరిజ్ఞాయ స్త్రియా సర్వాత్మనా సురైః । ప్రేషితా పద్మపత్రాక్షీ సముత్పాద్య స్వతేజసా
రాజా! నీ మరణం ఒక మహిళ చేత జరుగుతుందని తెలుసుకుని, దేవతలు తమ తేజంతో ఈ పద్మపాత్రాక్షిని పంపించారు.
తేఽపి ఛన్నాః స్థితాః ఖేఽత్ర సర్వే యుద్ధదిదృక్షవః । సమయేఽస్యాః సహాయాస్తే భవిష్యన్తి యుయుత్సవః
వారు కూడా ఇక్కడ ఆకాశంలో, యుద్ధాన్ని చూడాలని ఆశతో, దాగి ఉన్నారు. సమయం వచ్చినప్పుడు, యుద్ధానికి ఆమెకు తోడుగా మారతారు.
పురతః కామినీం కృత్వా తే వై విష్ణుపురోగమాః । వధిష్యన్తి చ నః సర్వాన్సా త్వాం యుద్ధే హనిష్యతి
ఆ మహిళను ముందుంచి, విష్ణువు మొదలైన వారు మనందరినీ సంహరిస్తారు. ఆమె నిన్ను యుద్ధంలో సంహరిస్తుంది.
ఏతచ్చికీర్షితం తేషాం మయా జ్ఞాతం నరాధిప । భవితవ్యస్య న జ్ఞానం వర్తతే మమ సర్వథా
రాజా! వారి సంకల్పం నాకు తెలిసింది. కానీ జరగాల్సినదేంటో నాకు పూర్తిగా తెలియదు.
యోద్ధవ్యం న త్వయాద్యేతి నాహం వక్తుం క్షమః ప్రభో । ప్రమాణం త్వం మహారాజ కార్యేఽత్ర దేవనిర్మితే
ప్రభూ! 'ఈ రోజు యుద్ధం చేయాలి' అని నేను చెప్పలేను. దేవతల చేత ఏర్పడిన ఈ విషయంలో, నీవే నిర్ణయాధికారి, మహారాజా!
తదర్థేఽస్మాభిరనిశం మర్తవ్యం కార్యగౌరవాత్ । విహర్తవ్యం త్వయా సార్ధమేష ధర్మోఽనుజీవినామ్
ఈ కారణంగా, పనికి గౌరవం ఇచ్చి, మేమంతా ఎప్పుడూ మరణానికి సిద్ధంగా ఉండాలి. కానీ నీవు కూడా మాతో కలిసి ముందుకు సాగాలి—ఇదే సేవకుల ధర్మం.
విచారోఽత్ర మహానస్తి యదేకా కామినీ నృప । యుద్ధం ప్రార్థయతేఽస్మాభిః ససైన్యైర్బలదర్పితైః
రాజా! మనందరం సైన్యంతో, బలంతో గర్వించే వారమై ఉన్నప్పుడు, ఒక్క మహిళ మనతో యుద్ధం కోరుకుంటోంది—ఇది ఎంతో ఆలోచించదగ్గ విషయం.
దుర్ముఖ ఉవాచ రాజన్ యుద్ధే జయో నోఽద్య భవితా వేద్మ్యహం కిల । పలాయనం న కర్తవ్యం యశోహానికరం నృణామ్
దుర్ముఖుడు అన్నాడు: రాజా! ఈ రోజు యుద్ధంలో మనకు విజయం రాదని నాకు తెలుసు. అయినా, పరుగు తీయడం మనుషులకు అపఖ్యాతి తెస్తుంది కాబట్టి, దానిని చేయకూడదు.